ttt

БНХАУ-ын Бейхангийн их сургуулийн доктор, магистрын тэтгэлэгт хөтөлбөрийн сонгон шалгаруулалт зарлагдлаа

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Ази, Номхон далайн сансрын хамтын ажиллагааны байгууллагаас хэрэгжүүлж буй “Сансрын хэрэглээний хөтөлбөр”-ийн хүрээнд сансрын технологийн хөгжлийг дэмжих, хүний нөөцийг чадавхжуулах зорилгоор БНХАУ-ын Бейхангийн их сургуульд 2020 оноос элсэн орох Доктор (DOCSTA) болон Магистр (MASTA)-ын зэрэг олгох тэтгэлэг хөтөлбөрийн сонгон шалгаруулалтыг нээлттэйгээр зарлаж байна. Хөтөлбөрийн тухай: НҮБ-ын “Сансрын хэрэглээ” хөтөлбөрийн зөвлөмжүүдийг хэрэгжүүлэх зорилгоор БНХАУ-ын Бэйхангийн их сургуулийн санаачлагаар Ази, Номхон далайн сансрын хамтын ажиллагааны байгууллагын дэмжлэгтэйгээр 2006 оноос эхлэн хэрэгжиж эхэлсэн тус хөтөлбөрт Монгол Улс 2008 оноос нэгдсэн. БНХАУ-ын Бейхангийн их сургууль нь 1952 онд байгуулагдсан бөгөөд хуучнаар Бээжингийн их сургуулийн агаарын хөлгийн инженерчлэл, сансар судлалын чиглэлийн салбар сургууль юм. Энэ чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэж эхэлсэн хамгийн анхны бөгөөд  Хятадын шилдэг 16 сургуулийн нэг юм. Суралцах чиглэл: Д/д Суралцах чиглэл Сонгон шалгаруулах оюутаны тоо 1 Хиймэл дагуулын холбоо ба байршил тогтоох хиймэл дагуулын систем Satellite Communications and Global Navigation Satellite System (GNSS)     Магистрын хөтөлбөрт 2-3 оюутан   Докторын хөтөлбөрт 1-2 оюутан 2 Зайнаас тандан судалгаа болон газарзүйн мэдээллийн систем Remote Sensing and Geo-Information System (RS&GIS) 3 Бага оврын хиймэл дагуулын технологи Micro-satellite Technology   Хугацаа:  Магистрын хөтөлбөр 1 жил 9 сар, докторын хөтөлбөр 3-4 жил Тэтгэлэгийн хамрах хүрээ: Сургалтын төлбөр; Сургуулийн дотуур байрны төлбөр (цэвэр ус, цахилгааны төлбөр орохгүй); Суралцах хугацааны амьжиргааны зардал (Хятадын тэтгэлгийн зөвлөлийн стандартын дагуу мастерын хөтөлбөр сард 3000 юань, докторын хөтөлбөр 3500 юань); Гэнэтийн осол эмчилгээний үеийн даатгалын төлбөр (Хятадын тэтгэлгийн зөвлөлийн стандартын дагуу); 2 талын энгийн зэрэглэлийн нислэгийн тийзний төлбөр (зөвхөн 1 удаа олгох); Тавигдах шаардлага: Монгол Улсын иргэн байх; 2021 оны 3 дугаар сарын 1-ний өдрийн байдлаар MASTA хөтөлбөрт өргөдөл гаргагч 35, DOCSTA хөтөлбөрт өргөдөл гаргагч 40 нас хүрээгүй байх (DOCSTA хөтөлбөрт 35 нас хүрээгүй өргөдөл гаргагчид шалгаруулалтад давуу тал эдэлнэ); Сансрын технологийн салбар эсхүл судалгааны байгууллагад ажиллаж байсан мэргэжлийн туршлагатай байх; Англи хэлний ахисан шатны ба түүнээс дээш түвшний мэдлэгтэй байх; Монгол Улсын болон бусад улсын засгийн газраас хүлээн зөвшөөрөгдсөн буюу магадлан итгэмжлэгдсэн их, дээд сургуулийг байгалийн ухаан, мэдээлэл харилцаа холбооны инженерийн чиглэлээр магистр болон бакалавраас доошгүй зэрэгтэй төгссөн байх; Дипломын голч дүн 3.0-аас багагүй байх; Өргөдөл гаргах хугацаа хүртэл тухайн мэргэжлээрээ 2-оос доошгүй жил ажилласан туршлагатай байх; Эрүүл мэндийн хувьд гадаадад урт хугацаагаар суралцах боломжтой байх. Бүрдүүлэх материал: Өргөдлийн маягт (Маягтыг https://studyinchina.csc.edu.cn цахим хуудсанд хандан бүртгүүлж, цахим хэлбэрээр өргөдлийн маягтыг бөглөж хэвлэнэ. Хэвлэсэн маягт дээр цээж зургаа нааж, гарын үсэг зурсан байна.) Дипломын болон дүнгийн хуудсын нотариатаар баталгаажуулсан хуулбар, тэдгээрийг англи хэл дээр орчуулж баталгаажуулсан байх; Их сургуулийн 2 багшэсхүлпрофессорын тодорхойлолт; Ажлын газрын тодорхойлолт; Суралцах (судалгааны) төлөвлөгөө (Суралцахаар зорьж буй хөтөлбөр, мэргэжлийн болон хувийн сонирхол, эх орондоо эргэж ирээд хэрхэн үр дүнтэй ажиллах тухай 500-аас доошгүй үгтэй зохиомж); Бүтээл, судалгааны ажлын жагсаалт Англи хэлний түвшинг тодорхойлох гэрчилгээ Гадаад паспортын хуулбар Эрүүл мэндийн шинжилгээ болон цусны шинжилгээний хуулбар /ТАТАЖ АВАХ/ Бүрдүүлэх баримт бичгийн жагсаалт /ТАТАЖ АВАХ/ Гэмт хэрэгт холбогдоогүй тухай баталгааны хуудас /ТАТАЖ АВАХ/ Бүрдүүлсэн материал үнэн зөв талаарх баталгааны хуудас /ТАТАЖ АВАХ/ Шалгаруулалт: Бичиг баримт бүрэн өргөдөл гаргагчдын эхний шатны сонгон шалгаруулалт ХХМТГазар зохион байгуулна. Сонгогдсон өргөдөл гаргагчид Ази, Номхон далайн сансрын хамтын ажиллагааны байгууллага болон Бейхангийн их сургуулийн хамтарсан комисстой цахимаар ярилцлага хийнэ. Өргөдөл хүлээн авах эцсийн хугацаа: 2020 оны 3 дугаар сарын 05-ны өдөр ХХМТГ-ын Гадаад хамтын ажиллагааны алба, 202 тоот Холбоо барих хаяг: Утас: 11-329236, 99283868 /мэргэжилтэн П.Ариунтуул/ Цахим шуудан: foreignrelation@cita.gov.mn ХАРИЛЦАА ХОЛБОО, МЭДЭЭЛЛИЙН ТЕХНОЛОГИЙН ГАЗАР  [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
138195916_2495824777230889_1412898246318283240_n

Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн нэр томьёоны толь бичиг хэвлэгдэн гарлаа

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газар, Бүх нийтийн үүргийн сан, Шинжлэх ухаан технологийн их сургууль, Монгол Улсын их сургууль хамтран Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн нэр томьёоны толь бичгийг эрхлэн гаргалаа. Салбарын нэр томьёоны толь бичигтэй болсноор цаашид мэргэжлийн үг хэллэг, нэр томьёог өөр, өөрөөр орчуулах, хоёрдмол салаа утгаар тайлбарлах, хэрэглэх явдал буурах бөгөөд хүн хооронд зөв ойлголтыг бий болгоход чухал ач холбогдолтой юм. Мэргэжлийн үгийн орчуулга нь улс орнуудын хөгжил, соёлын ялгаа, сэтгэлгээний онцлог, мэдээллийн агуулгаас хамааран тухайн үгийг утга нь дүйсэн ганц үгээр орчуулахад хүндрэлтэй байдаг. Иймээс мэргэжлийн нэр томьёо, үг хэллэгийг монгол хэл рүү зөв орчуулах, тохирсон нэр томьёог онооход нэгэнт олон улсын хэмжээнд түгээмэл хэрэглэж хэвшсэн нэр томьёог тэр чигээр нь хэвшүүлбэл бусад орны мэргэжлийн хүмүүстэй харьцахад илүү дөхөм байлгах үүднээс англи үгийг галигласан ч монгол хүний сэтгэл оюунд буухад ойр байлгах мөн эх хэлний зүй тогтолыг эвдэхгүйн тулд аль болох монгол орчуулгыг нэмж өгчээ. Энэхүү толь бичигтэй  цахим хэлбэрээр танилцах бол ЭНД  дараарай [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
Анхны холбооны байр

Харилцаа холбооны салбарын 100 жилийн ой: АНХНЫ ХОЛБООНЫ БАЙШИН

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Монгол Улсын анхны Ерөнхий сайд, сайн ноён хан Т.Намнансүрэн 1914 оны 12 дугаар сарын 15-нд Өргөө хот дахь Засгийн газрын телефон холбоог ашиглах дүрмийг баталж, Монгол Улсад телефон холбоо үүсч хөгжсөн хэмээн үздэг билээ. Энэхүү телефон станц нь өнөөгийн Бөхийн өргөөний баруун хойно байрлах нэг давхар ногоон байшинд (“Анхны холбооны байшин”) байрлаж байсан. Орос загварын энэхүү байшинд оросын худалдааны төлөөлөгчийн газар байрлаж байсан ба зүүн талд нь Цогт Бадамжавын байшин (эдүгээ нийслэл Улаанбаатарын музей байгаа) зэрэг оросууд суурьшиж байсан гэдэг. Ерөнхий сайд Т. Намнансүрэнд 1913 онд Орос Улсын II Николай хааны бэлэглэсэн 25 хэрэглэгчийн багтаамжтай телефон станцыг цахилгаан, байр, угсарч ажиллуулах хүний боломжийг харгалзан энэхүү байшинд суурилуулсан тухай түүх болон дурьдатгал номуудад тэмдэглэсэн байдаг. Дээрх телефон станц нь 1934 он хүртэл энэ байшиндаа ажиллаж 60, 100, 300, 500 дугаараар тус тус өргөтгөн ажиллуулж байгаад зай талбай бага учраас цаашид өргөтгөх боломжгүй болж, 1934 онд одоо Төв шуудан буй байшингийн суурин дээр радио холбоо, цахилгаан мэдээ, телефон холбоо, шуудангийн үйлчилгээ бүхий холбооны нэгдсэн хоёр давхар байшинд шилжүүлсэн түүхтэй. БНМАУ-ын Засгийн газрын дэргэдэх Холбооны ерөнхий газрын даргын 1990 оны 12 дугаар сарын 25 –ны өдрийн 31 дүгээр тушаалаар Харилцаа холбооны 70 жилийн ойд зориулан Харилцаа холбооны түүхэн замналын музей байгуулахаар хуучин ашиглаж байсан байр (Анхны холбооны байшин)-нд бүрэн засвар хийж, мөн онд Холбооны түүхэн замналын музейг нээн 1997 он хүртэл ажиллуулсан. Харилцаа холбооны энэхүү түүхэн байшингийн өнөөгийн ашиглалтанд анхаарал хандуулан 2003 оноос хойш өмчлөгч-эзэмшигчийн талаар судалж, холбогдох байгууллагуудтай хамтран ажилласны үндсэн дээр 2020 онд Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газраас Монгол Улсын түүх, соёлын дурсгал болох Анхны холбооны барилгыг төрийн өмчид бүртгэж, Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газарт эзэмшүүлэхээр тогтсон билээ. Түүнчлэн Боловсрол, шинжлэх ухаан, спортын сайдын 2020 оны А/161 тоот тушаалаар аймаг нийслэлийн хамгаалалтад байх түүх соёлын дурсгалт газрын жагсаалтыг  баталсан ба “ Анхны холбооны байшин” нэрээр түүх, соёлын өвд бүртгэгдээд байна. Анхны холбооны байшин Мэдээлэл бэлтгэсэн: Захиргаа, удирдлагын газрын ахлах мэргэжилтэн Н.Цэвээндарь [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
AdobeStock_187428140-1024×587

Интернетийн ачаалал 2019 онтой харьцуулахад 80 орчим хувиар нэмэгдлээ

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Олон улсад бизнесийн статистик мэдээллээр тэргүүлэгч www.statista.com -оос гаргасан 2018 оны судалгаанд Монгол Улсын интернетийн хэрэглэгчийн 73% нь зөөврийн болон суурин компьютероос, 25% нь гар утаснаас, 1% нь таблет ашиглан интернетэд холбогдож байгаа гэж дурджээ. Харин 2020 оны 4 дүгээр сарын шинэчлэгдсэн мэдээллээр гар утаснаас интернетэд холбогдож байгаа хэрэглэгчийн тоо 40.2% болж огцом өссөн байна. Энэхүү мэдээллээс харахад хоёрхон жилийн дотор ухаалаг гар утасны хэрэглээ даруй 1.6 дахин өссөн нь харагдаж байгаа нь илхэн хэдий ч цаад мөн чанартаа харилцаа холбооны үйлчилгээний эрхлэгчдийн өндөр хөрөнгө оруулалт, хөдөлмөр зүтгэл шингэсэн байдаг ажээ. Энэ хүрээнд харилцаа холбооны үйлчилгээ эрхлэгчид 4G сүлжээ, WiFi  сүлжээг байгуулж, гадаадаас интернетийн урсгалыг аль болох хямд үнээр түрээслэхээр тасралтгүй гэрээ хэлэлцээ хийж, гадаад, дотоодын сонирхолтой контентийн санг бий болгохоор ажилласаар иржээ. Өнөөдөр ч үйлчилгээ эрхлэгчид хэрэглэгчдийг тасралтгүй чанартай үйлчилгээгээр хангахын тулд хөл хорио тогтоосон энэ үед ч эрсдэлийг умартан 24/7 цагаар ажиллаж байна. ХӨЛ ХОРИОТОЙ ХОЛБООТОЙ ХҮМҮҮСИЙН ЯРИАНЫ ХЭРЭГЛЭЭ БУУРЧ, ДАТА ХЭРЭГЛЭЭ ӨСЧЭЭ Ярианы ачаалал 2020 оны 10 дугаар сараас 12 дугаар сарын үзүүлэлт өмнөх оны мөн үеийн дундажтай харьцуулахад 8-10% багассан байгаа нь хөл хориотой холбоотойгоор хүмүүсийн ярианы хэрэглээ багассан гэж дүгнэж болохуйц харагдаж байна.  Хүснэгт 1. Ярианы ачаалал 2019 он сараар ярианы ачаалал 2020 он сараар ярианы ачаалал тоон үзүүлэлт, мэдээ /Erl/ нийт багтаамжийн эзлэж буй хувь тоон үзүүлэлт, мэдээ /Erl/ нийт багтаамжийн эзлэж буй хувь 1 21,526 42% 1 21,686 42% 2 21,176 42% 2 20,575 39% 3 22,801 45% 3 21,658 41% 4 21,657 43% 4 20,130 38% 5 23,214 46% 5 21,222 40% 6 22,411 44% 6 21,384 40% 7 21,383 43% 7 20,743 39% 8 22,276 43% 8 21,949 41% 9 23,288 46% 9 23,145 44% 10 23,323 46% 10 23,151 44% 11 22,911 46% 11 22,293 42% 12 22,418 43% 12 22,574 42% Дата ачааллын хувьд 2019 оны ачааллаас харахад дата өсөлт харьцангуй тогтвортой буюу жилийн туршид улиралд дунджаар 10 гаруй хувиар өсч байсан дүр зураг харагдаж байна. Харин 2020 оны эхний арван сард ачаалал 10-13 орчим хувиар өсч байснаа хөл хорио тогтоосон 11 болон 12 дугаар сард 20 гаруй хувиар өсчээ. 2020 оны 11,12 сарын дата ачаалал 2019 оны мөн үетэй харьцуулахад дунджаар 80 гаруй хувиар нэмэгдсэн байна. Дата ачааллыг ерөнхийд нь 2019, 2020 оны сараар харьцуулж үзвэл дата хэрэглээ 1.5-2 дахин нэмэгдсэн харагдаж байна. Энэ нь цар тахлын хөл хорионоос үл шалтгаалан хэрэглэгчийн интернэт хэрэглээ тогтмол өсөн нэмэгдэж байна гэж дүгнэж болохоор байна. Хүснэгт 2. Дата хэрэглээ 2019 он сараар дата хэрэглээ /3G, 4G/ 2020 он сараар дата хэрэглээ /3G, 4G/ тоон үзүүлэлт, мэдээ /Gbps/ нийт сүлжээний багтаамжийн эзлэж буй хувь тоон үзүүлэлт, мэдээ /Gbps/ нийт сүлжээний багтаамжийн эзлэж буй хувь 1 15.01 56% 1 28.01 71% 2 15.98 60% 2 30.13 75% 3 15.58 59% 3 32.90 76% 4 17.25 57% 4 33.34 75% 5 19.45 64% 5 34.88 80% 6 19.81 62% 6 37.31 73% 7 20.37 65% 7 36.60 72% 8 21.68 67% 8 37.12 73% 9 23.36 69% 9 40.11 72% 10 25.06 77% 10 40.44 68% 11 25.59 71% 11 45.51 76% 12 26.19 72% 12 48.12 76% График 1. Дата хэрэглээ 2019, 2020 оны байдлаар БҮХ НИЙТИЙН ХӨЛ ХОРИО ТОГТООСОН ҮЕД ИНТЕРНЭТИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭ ЭРХЛЭГЧДИЙН АЧААЛАЛ 30 ХУВИАР ӨСЛӨӨ Интернетийн үйлчилгээний хувьд 2020 оны эхний хагас жилд ачаалал тогтвортой байж, 9 дүгээр сараас эхлэн ачаалал нэмэгдэж, 12 дугаар сарыг дуустал хадгалагдаж байгаа байдал 2019, 2020 онуудад ажиглагдсан. Графикаас харахад 2019 оны 10,11,12 саруудад ачаалал сард дунджаар 6 хувь орчмоор жигд нэмэгдэж байсан байна. Харин 2020 оны 8, 9,10 саруудад сард 10 орчим хувиар жигд нэмэгдэж байснаа бүх нийтийн хөл хорио тогтоосон 2020 оны 11, 12 сард өмнөх 9, 10 сартай харьцуулахад 30 гаруй хувиар огцом өслөө. Мөн албан байгууллагуудад үйлчилгээ үзүүлдэг интернетийн жижиг үйлчилгээ эрхлэгчдийн ачаалал эрс буурсан байгаа бөгөөд зарим үйлчилгээ эрхлэгчид үйл ажиллагаагаа зогсоосон байна. График 2. Интернетийн хэрэглээ 2019, 2020 оны байдлаар /Gbps/ 2020 ОНЫ 11,12 САРУУДАД ИНТЕРНЕТИЙН АЧААЛАЛ ӨМНӨХ ОНЫ МӨН ҮЕТЭЙ ХАРЬЦУУЛАХАД ДУНДЖААР 80 ОРЧИМ ХУВИАР НЭМЭГДСЭН БАЙНА. Нийгэм, эдийн засаг энгийн нөхцөл байдалд байсан 2019 оны ачааллаас харахад интернетийн бөөний урсгалын өсөлт харьцангуй тогтвортой буюу улиралд дунджаар 15 орчим хувиар өсч байсан дүр зураг харагдаж байна. Харин дэлхийн хэмжээнд цар тахлын нөхцөл байдал үүсч, Монгол Улс тодорхой хэмжээгээр нийгмийн харилцаа дээр хязгаарлалт хийж эхэлсэн тодруулбал үндэсний уламжлалт баяр Цагаан Сарыг цахимаар тэмдэглэн өнгөрүүлсэн 2020 оны 2 дугаар сард 2019 оны мөн үетэй харьцуулахад 145 орчим хувиар ачаалал нэмэгдсэн. Мөн 2020 оны 2 дугаар сараас эхлэн боловсролын байгууллагууд, зарим үйлчилгээнүүдийн үйл ажиллагааг цахим болгон өөрчилсөнтэй холбоотой 2,3 дугаар саруудад интернетийн ачаалал харьцангуй их байсан нь харагдаж байна. Харин хязгаарлалтыг сулруулах арга хэмжээ авсан, дотоодод харьцангуй тайван байх хугацааны мөчлөгт буюу 4-8 дугаар сарын хугацаанд ачаалал харьцангуй тогтвортой байжээ. Гэхдээ 2019 оны мөн үеийнхтэй харьцуулахад 60-70 хувийн өсөлттэй байсан. Дотоодод халдвар алдаж, хөл хорионы дэглэмд шилжсэн 2020 оны 11,12 саруудад оны эхэн үетэй харьцуулахад ачаалал 30 орчим хувиар, харин 2019 оны 11,12 сартай харьцуулахад дунджаар 80 орчим хувиар нэмэгдсэн байна. Интернэтийн бөөний үйлчилгээ эрхлэгчдийн интернэт урсгалын дундаж хэрэглээ /Gbps/ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 2019 43.76 42.23 42.96 43.49 50.18 50.78 47.8 51.67 51.67 61.2 65.8 78.85 2020 97.16 102.91 90.57 73.69 84.27 78.56 75.5 82.08 87.6 90.54 121.82 135.3 Өсөлт 122 143.7 110.8 69.44 68 55 58 59 70 48 85 72 График 3. Интернетийн бөөний урсгал 2019, 2020 оны байдлаар, /Gbps/ БУСАД УЛС ОРНЫ ТУРШЛАГА Олон улсын байгууллага болон бусад улс орнууд COVID-19 цар тахлын үед болоод цар тахлын дараа үед цахим боломжийг ашиглахын тулд харилцаа холбооны үйлчилгээг хүртээмжтэй байлгахад ихээхэн анхаарал хандуулж байгаа бөгөөд  НҮБ-ын төрөлжсөн агентлаг болох Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллагаас COVID-19 цар тахлын үед улс орнуудын авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээний талаар товч тайлан гаргасан. Уг тайланд цар тахлын үед улс орнуудын төрийн зүгээс санаачилан төрийн зарим төрлийн үйлчилгээг иргэдэд хүргэхэд яриа, дата төлбөрийг хөнгөлөх, үнэгүй болгохыг үйлчилгээ эрхлэгчдэд уриалж, хувийн хэвшлийн үйлчилгээ эрхлэгчид уг санаачлагыг дэмжиж ажиллах, үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүгээс хэрэглэгчдэд зориулан зарим контентийг үнэгүй болгох зэрэг арга хэмжээг авч ажилласан талаар тусгасан байна. Түүнчлэн уг тайланд зарим орны Засгийн газраас тухайлбал, Египет, Тайланд зэрэг орнуудад үүрэн холбоо, интернетийн үйлчилгээг тодорхой хөнгөлөлттэй үнээр хүргэхэд нь зориулж төрөөс нь 10-90 сая ам.долларын татаас болгон олгосон талаар дурджээ. Манай улсын хувьд ч мөн адил үүрэн холбоо, интернетийн үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүгээс Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээг бүхий л талаар дэмжин ажиллаж байгаа бөгөөд өнөөдрийн байдлаар Засгийн газрын ямар нэгэн дэмжлэг туслалцаа, хөнгөлөлтөд хамрагдаагүй байгаа билээ. Үүрэн холбоо, интернетийн үйлчилгээ эрхлэгчид нь өнөөдрийн байдлаар Засгийн газраас ямар нэгэн дэмжлэг туслалцаа, хөнгөлөлтөд хамрагдаагүй хэдий ч бусад улсын жишгээр Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээг бүхий л талаар дэмжин ажиллаж, ард иргэдэд харилцаа холбооны тасалдалгүй, чанартай үйлчилгээг хямд үнээр хүргэхийг зорин ажиллаж байна. Үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүгээс ЗГ-ын шийдвэрийг дэмжин ажиллаж буй үйл ажиллагаанууд   № Үйлчилгээ, үйл ажиллагаа Дэмжиж ажиллаж буй үйлчилгээ эрхлэгчид 1 Эрүүл мэндийн яам, УОК-с ирүүлж буй зөвлөмж, анхааруулга мессежийг иргэдэд үнэ төлбөргүй хүргэж ажиллаж байна. Үүрэн холбооны үйлчилгээ эрхлэгчид 2 Иргэдийн шинжилгээний хариуг мэдээлж буй цахим хуудсанд хандахад үнэ төлбөргүй хандах боломжоор хангасан. Үүрэн холбоо, интернетийн үйлчилгээ эрхлэгчид 3 Тархалтыг хурдан илрүүлэх зорилго бүхий иргэдийн зорчсон маршрутын мэдээллийг QR бүртгэлжүүлэхэд ebarimt апп-д хандахад үнэ, төлбөргүй байх  боломжийг хангасан. Үүрэн холбоо, интернетийн үйлчилгээ эрхлэгчид 4 Хэрэглэгчдэд хөл хорио тогтоосон үед олон сувгийн үйлчилгээ эрхлэгчид /IPTV, DDISH TV/ зарим БСШУСЯ-ны “Теле хичээл” болон зарим контентийг үнэ төлбөргүй хүргэж байна. IPTV үйлчилгээ эрхлэгчид 5 Харилцаа холбооны сүлжээний бэлэн байдлыг хангаж, гарсан гэмтэл саатлыг цаг тухай бүрд нь засварлаж байна. Нийт үйлчилгээ эрхлэгчид 6 Нэгдсэн 1-р эмнэлэг, Нэгдсэн 3-р эмнэлэг, Халдварт Өвчин Судлалын Үндэсний Төв зэрэг эмнэлгүүд, мөн ЭМЯ-ны байранд утасгүй интернэтийн сүлжээг үнэ төлбөргүй бий болгосон. Үүрэн холбооны үйлчилгээ эрхлэгч 7 Үндэсний эрүүл мэндийн мэдээлэл өгөх төвийн 119 тусгай дугаарын холболтыг үнэ төлбөргүй суурилуулж, богино хугацаанд ашиглалтад оруулан, найдвартай ажиллагаа, техникийн ашиглалт үйлчилгээг хариуцан ажиллаж байна. Харилцаа холбооны үйлчилгээ эрхлэгчид 8 СӨБ, ЕБС-ийн сурагчдад зориулан www.econtent.edu.mn цахим сайтад байрласан теле хичээлийг гар утаснаас болон өрхийн интернетээр үнэгүй үзэх боломжийг бүрдүүлсэн. Үүрэн холбоо, интернетийн үйлчилгээ эрхлэгчид 9 МУИС, СЭЗИС, АШУҮИС зэрэг нийт 11 их дээд сургуулийн хувьд цахим хичээл явуулж байгаа порталуудыг үнэгүй болгосон төдийгүй оюутан залуус өөрийн сургуулийн цахим сайт руу хэрэглээний болон хурдны хязгааргүйгээр хандаж, дата ашиглан хичээлээ хийж болох хамгийн хямд дата эсвэл үнэгүй байх шинэ  багцыг худалдаанд гаргасан. Үүрэн холбоо, интернетийн үйлчилгээ эрхлэгчид 10 Онцгой байдлын үед ажиллаж байгаа цагдаагийн болон шуурхай штабын албан хаагчдад үнэгүй дата бүхий сим карт олгосон. Үүрэн холбооны үйлчилгээ эрхлэгчид [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
emongolia

Нийслэлийн архивын газрын 13 үйлчилгээ E-Mongolia-д орлоо

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Цахим үйлчилгээний нэгдсэн систем E-Mongolia - д Нийслэлийн архивын газрын 13 үйлчилгээ шинээр нэмэгдлээ. Тодруулбал, Хөдөлмөр эрхлэлтийн лавлагаа Орон сууцны холбогдолтой баримтын лавлагаа Төрийн архивт баримт хадгалагдаагүй тодорхойлолт Нотариатын баримтын хуулбар Захирамжлалын баримт бичгийн лавлагаа/захирамж, тогтоол, тушаал, шийдвэр/ Цалингийн тодорхойлолт Ерөнхий боловсролын сургуулийн Улсын шалгалтын нэгдсэн дүнгийн хуулбар Шилжилт хөдөлгөөний холбогдолтой лавлагаа Шүүхийн шийдвэрийн лавлагаа олгох Акт дүгнэлтийн лавлагаа олгох Нас барсны бүртгэлийн лавлагаа олгох Банк санхүүгийн лавлагаа олгох Цагаатгалын лавлагаа олгох зэрэг үйлчилгээнүүдийг та E-Mongolia-с авах боломжтой боллоо. Үүний зэрэгцээ, E-Mongolia-д дуу яриаг хөрвүүлдэг Chimege систем нэвтэрсэн тул харааны бэрхшээлтэй иргэд www.e-mongolia.mn сайтаар зочилж, үйлчилгээний заавартай танилцах боломжтой болсон бөгөөд цаашид хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд E-Mongolia дамжуулан төрийн үйлчилгээг саадгүй авдаг байх нөхцөлийг бүрдүүлэхээр ажиллаж байна. Цахим үйлчилгээний нэгдсэн систем E-Mongolia-д өнөөдрийн байдлаар 404,160 иргэн хандаж, төрийн үйлчилгээг цахимаар авч байна. Иргэн та гэрээсээ гаралгүй орон зай, цаг хугацаанаас үл хамааран төрийн үйлчилгээг цахимаар аваарай. Веб: e-Mongolia.mn Мобайл апп: iOS App: https://apple.co/36G1ZDR Android App: https://bit.ly/2Sj3nUk Видео заавруудыг эндээс үзнэ үү: https://www.youtube.com/watch?v=gB47rADcym8&list=PLJgODrJp-uE2CY2jxqGvTpylC5xwhzr9B&index=1[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
С.Бадрал

С.Бадрал: Аж үйлдвэрийн тавдугаар хувьсгалд бэлдэж байна

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Болорсофт үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа эхлэн цахим хэл шинжлэл, хиймэл оюун ухаан, программ хангамж хөгжүүлэлтээр дагнан ажиллаж байна. Монгол хэлний компьютер боловсруулалт, хамгийн анхны Монгол хэлний Морфологийн автомат болон мэдээллийн мониторинг, тренд олох систем, яриаг бичвэрт буулгах болон бичвэрийг ярианд хөрвүүлэх системийг хөгжүүлж зах зээлд гаргаад буй Чимэгэ Систем ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал С.Бадралтай ярилцлаа. Монгол хэлний хамгийн том өгүүлбэрийн сан хөмрөгийн эзэмшиж байгаа энэ хамт олон судалгаа, бүтээгдэхүүн хөгжүүлэлтийн арга барил дээрээ суурилан анхны машин сургалтад суурилсан мэдээллийн хэрэгслийн оюунт тогтолцоо болох Эдүгэ, машин сургалтад суурилсан бүрэн автомат мэдээллийн мониторингийн тогтолцоо болох Кудос системийг бүтээжээ. Хиймэл оюунд суурилан Монгол авиаг бичвэрт буулгах болон бичвэрийг ярианд хөрвүүлэх Чимэгэ системийн нээлтийг энэ залуучууд маань саяхан хийсэн билээ. В.Ганзориг: Өдрийн мэнд С.Бадрал захирал аа? Алс холын Германаас цаг гарган холбогдож байгаад баярлалаа. Болор толь, Эдүгэ, Чимэгэ гээд нийгмийн олон салбарт хэрэгтэй төслүүдийг та бүхэн хийсэн. Эдгээр ажлынхаа талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгнө үү. С.Бадрал: Бид Болор толийг 2009 онд анх гаргасан. Тэр үеэс л бид боловсролын тэгш боломжийг бүгдэд хүртээх санааг дотроо шингээсэн байсан. Бид дэлхийн зах зээл, гадаад ертөнцтэй улам бүр хамааралтай болж байгаа тул англи хэл, гадаад хэл эзэмших ёстой. Гадаадад эмнэлэгт явж байхад, гаднын сургууль дээр мэдэхийг хүсч байгаа англи үг хайхаар гарч ирэхгүй, монгол орчуулга тайлбар олдохгүй байна гэдэг том зовлон. Иймээс 10 гаруй жилийн өмнө эхний ээлжинд ямар ч үг хайгаад гаргаад ирэх хэмжээний цахим толь бичиг хийх хэрэгтэй юм байна гэж бодсон. Тэр нь үнэ төлбөргүй байх хэрэгтэй гээд хэрэгжүүлсэн. Тэр цагаас хойш автомат орчуулга хийх төвшид хүрээд байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! Монголчууд бүгд алдаатай бичээд болохгүй байхаар нь монгол хэлний дүрмийн алдаа шалгагч хийгээд төслөө үргэлжлүүлсэн. Хиймэл оюунд суурилаад боловсролын асуудлуудыг шийдэх зорилго тавиад тухайн үед Болор дуранг гаргасан. 2004, 2005 оны хавьцаа Hunspell, Аspell зэрэг нээлттэй эхэд холбож оруулсан Mnspell төслийг хийсэн. Тэр нь үнэ төлбөргүй байв. Нээлттэй эхийг тэр үед монголчууд төдийлөн их хэрэглэдэггүй байсан учраас олон нийтэд хангалттай түгээж чадаагүй. Тиймээс арилжааны загвар руу шилжиж, тэр хэрээр өөрсдийнхөө үнэ цэнийг бий болгоё гээд бүтээгдэхүүнээ төлбөртэй болгоод Windows-ийн орчин руу шилжүүлсэн. Үүний дараа 16 мянган хэрэглэгчтэй болж чадсан. Үүнээс 7000 нь манай байнгын идэвхтэй хэрэглэгч. Гэсэн хэдий ч бидний харж байсан нийгмийн асуудлууд хангалттай төвшинд шийдэгдэхгүй байсан тул ноднин жил Болор апп-аа үнэ төлбөргүй гаргасан. Bolor.app гэсэн цахим хуудсаар ороод богино хэмжээний буюу 800 тэмдэгтээс доош текстийг шалгаж бас хөрвүүлж болно. Үүнийг твиттер, фэйсбүүкийн постуудад зориулж хийсэн. Харин том хэмжээний контентонд төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлэх сонголтыг нээж өгсөн. Үүний дараа Eduge, Kudos-ийг хийсэн. 2021 онд шинэчлэгдсэн хувилбарууд нь гарна. Эдгээр бүтээгдэхүүнүүд дээрээ ямар нэгэн маркетинг хийж, олигтой анхаарч яваагүй. Гэхдээ хамгийн анхны machine learning ашиглаж хүний оролцоогүй боловсруулалт хийсэн гэдэг утгаараа манай чухал бүтээгдэхүүний нэг. Яг одоо бид Fake news буюу хуурамч мэдээллийг ялган шүүж, таньдаг болгохоор ажиллаж байна. Ялангуяа энэ ковидын үеэр хуурамч мэдээ, мэдээлэл маш их тархлаа. 2021 онд энэ систем шинэчлэгдээд гарна. Kudos ч бас шинэчлэгдэж,Чимэгэ технологитойгоо холбогдоод нэлээн өндөр түвшинд мэдээллийн мониторинг хийх боломжтой болж байгаа. Хэл шинжлэлийг хиймэл оюун ухаангүйгээр боловсруулах ямар ч боломжгүй. Болорсофт компани 2008 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа эхлээд хэл шинжлэл, хиймэл оюун ухааны салбарт ажиллаж байна. Тухайн үед олон хүн биднийг маркетинг, санхүүгийн программ хийх хэрэгтэй, насаараа идэх хоолоо маш хялбархан олох боломж байхад ийм хачин хүн ойлгохгүй юм хийж байна гэж шүүмжилдэг байсан. 2008 онд биднийг хиймэл оюун ухаан гээд эхэлж байхад үнэндээ манайд энэ салбар царцчихсан байсан. Одоо л хүн болгоны амнаас ийм үг гарч байгаа болохоос тухайн үед боломжгүй зүйл гэж харж байсан. Энэ салбар руу анх ороход бэрхшээлтэй үнэхээр тулсан. Хэзээ зардлаа нөхөж, ашиг олох ёстой вэ гэдэг өнцгөөс харсан бол бид энэ төслийг эхлэхгүй байсан. Хичнээн хэцүү хүнд байсан хэн нэгний хийгээгүйг хийе, зайлшгүй хийх ёстой чухлыг нь хийе гээд зорьсон. Монгол хүний хувьд заавал хийх ёстой төсөл шүү дээ. Англи хэлний дүрмийн алдаа шалгагч хаа сайгүй байна. Мундаг толь бичгүүд нь ч зөндөө. Америк хүн дэлхийн шилдэг боловсролыг эзэмших нөхцөл боломжоор бүрэн хангагдсан сууж байна. Герман хүмүүс, европууд яг адилхан. Гэтэл бид тийм боломжгүй байж ирээдүйн хүүхэд залуучуудаас сайн байхыг шаардах ямар ч эрхгүй шүү дээ. Ямар ч гэсэн энэ боломжийг л бүрдүүлэхийн төлөө бид анхнаасаа ажилласан. Чимэгэ бол хэл шинжлэлийн Natural language processing салбарын дэд салбар шинжлэх ухаанд харъяалагдана. Хэл шинжлэлээс цаашлаад бид ярианы боловсруулалт руу орохоор шийдсэн. Учир нь ирээдүйд дэлхийн бүх төхөөрөмж хүний дуу авиагаар ажилладаг болно. Суурь нь байсан болохоор бид богино хугацаанд хийж чадсан. Магадгүй хүмүүсийн хүлээлт 70, 80%-тай монголчуудынхаа түвшинд арай хийж хийх байх гэж харж байсан. Харин бид өөрсөддөө өндөр шаардлага тавьж, англи хэлний төвшинд хүргэхээр зорьсон. Учир нь тэгж байж хүмүүсийн хэрэглээнд орно. Хоёр жил ажилласны эцэст монгол хэлний ярианы боловсруулалтыг 97%-д хүргэсэн. Энэ нь хятад, англи, герман хэлний танилттай ижил түвшинд очсон гэсэн үг. Ийм боломжийг нээснээр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудлыг шийдэхэд туслан, хувь хүн талаасаа тэдгээр хүмүүсийн бүхэл бүтэн нэг ертөнцийг холбон, утга учиртай амьдруулахад багахан ч гэсэн хувь нэмэр оруулж байна. Энэ боломжийг олгож байгаадаа бид баяртай байгаа. - Энэ бүх ажлыг монгол залуучууд дангаараа хийсэн үү? -Тэгсэн. Гэхдээ багийн бүх гишүүн Монголд байгаагүй. Хиймэл оюун ухааны багийн ахлагч Төгөлдөр Германд байна. Би өөрөө продакшн, програм хангамжийн багаа хариуцаад явдаг. Солонгос, Сингапур, Швейцар, Герман улсаас монгол залуучууд хамтарч ажиллан энэ бүхнийг бүтээсэн. Бид бүгд гадаадад боловсрол эзэмшсэн. Эзэмшиж өөрийн болгосон энэ капиталаа Монголынхоо төлөө зориулах чин сэтгэл, зүрхтэй залуучууд байсан учраас компанийнхаа дор нэгдээд энэ бүхнийг бүтээж чадсан. Энэ бүхэн нэг ч гадаад хүний оролцоогүй, цэвэр монгол залуусын дотооддоо бүтээсэн технологи. -Цар тахал та бүхний ажилд хэр нөлөөлж байна вэ? -Хоёр талтай байна. Нэгдүгээрт, бизнес талаас нэлээд сөргөөр нөлөөлж байна. Яагаад гэвэл биднээс хамаарахгүй бусад аж ахуй нэгжүүдийн үйл ажиллагаа царцах, цаашилбал гадаад харилцаа бараг зогсчихлоо. Хэдийгээр би Германд байгаа боловч Монголоо холбоод Сингапурт салбар компаниа байгуулах, Америк, Канадад гарах төлөвлөгөөтэй байсан боловч бүх нислэг цуцлагдаад хүнд байдалд орсон. Технологийн талаас нь харах юм бол бидэнд сайхан боломжуудыг олгож байна. Манайд угаасаа Швейцар, Сингапур, Германаас зайнаас ажилладаг горим тогтсон байсан. Манай дотоод үйл ажиллагаанд коронавирус яаж ч нөлөөлж чадахгүй. Яг хэвийн явдгаараа ажиллаад явж байгаа. Бид дотоод үйл ажиллагаандаа My Task гээд өөрсдийн програм хангамжаа хэрэглэдэг. Одоо үүнийгээ олон улсын зах зээл дээр гаргах төлөвлөгөөтэй байгаа. Коронагаас болж бид гадаад зах зээлд гаргаж болох шинэ бүтээгдэхүүн өөрсдөө хийж хэрэглэдэг юм байна шүү дээ гэдгээ анзаарсан. Улмаар бизнес загварыг нь зохиогоод цаашаа ажил хэрэг болгохоор ажиллаж байна. Энэ бол бид хоёрын зүүмээр ярьж байгаа шиг нүүр нүүрээ харахгүй ч онлайнаар хурал хийдэг шийдэл юм. Оролцогчид дундаа Mind Map гаргаад хурлаа хийдэг. Одоо хүмүүст Zoom, Teams-р хуралдах боломж байгаа болохоор тэрийгээ болж байна гэж бодоод яваа. Гэтэл болохгүй байгаа. Яагаад гэвэл онлайн үйл ажиллагаанд гүйцэтгэл гэж байдаггүй. Онлайнаар сайхан хуралдаад дараа нь гүйцэтгэлээ хянахын тулд дахиад төслийн менежмент, эсвэл таск менежментийн шийдэл рүү хувиргаж байж тэр бүх үйл ажиллагааныхаа хяналтыг хийх боломжтой болдог. Манай шийдлийн давуу тал нь энэ бүх зүйл интеграци хийгдчихсэн. Онлайн хурал дээр тархины шуурга хийж байхад л нөгөө талд график гараад явж байдаг. Энэ график дээр автоматаар хэн, ямар ажил хийх, оногдсон ажлууд нь ямар түвшинд явж байгаа, хэзээ дуусах бүгд тэмдэглэгдэнэ. Цаашаагаа төслийн менежерүүдийн зөвлөгөө болоод Scrum board, Agile аргууд болоод дараагийн хурал дээр автоматаар ороод ирдэг. Ийм бүтэн интеграци бүхий шийдлийг яагаад бид өөрсдөө хийсэн бэ гэвэл яг ийм шийдэл гаднаас хайгаад олоогүй. Тэгээд юуны төлөө програм хангамжийн компани билээ гээд өөрсдөө хийсэн. Ингэж зайнаас буюу Герман, Монгол, Сингапур, Швейцараас ажилладаг туршлага бидэнд аль 2015 оноос хойш байсан учраас үүнийгээ шинэ боломж болгосон. -Хэл шинжлэлээр эхэлж байсан та бүхэн одоо бизнес процессийн том төслүүд хийдэг болжээ. Мөн олон улсын зах зээл рүү гарч байгаа юм байна. Үүнтэй холбоотой компани дээрээ хөрөнгө босгох ажлууд хийж байна уу? -Яаралтай нэмэлт хөрөнгө оруулалт татах шаардлагатай байгаа. Сая нээлтээ хийсний дараа монголын томоохон аж ахуй нэгжүүдэд саналаа илэрхийлсэн. Хамгийн гол нь эрсдэл даах чадвараас гадна мэдээллийн технологийн бизнест оруулсан хөрөнгийг богино хугацаанд нөхөх боломжгүй байдаг. Харин урт хугацаанд нөхөөд барахгүй том ашиг авч ирж болно. Угаасаа ийм түүхтэй. Тэгэхээр бид эхлээд эрсдэл даах зөв түншээ олох нь маш чухал байгаа. Одоо идэвхтэй хайж байна. Харин IPO гаргахын хувьд судалгааны шатанд явж байна. Монголын зах зээлээс хөрөнгө босгох тухай брокерын пүүсүүдтэй уулзаж байхад цэвэр програм хангамжийн компанийн хувьд манай салбарын цаг нь арай болоогүй, та нарын үнэлэмжийг унагах байх, тэр хэрээр хүссэн хэмжээний хөрөнгө арай босохгүй байх магадлалтай тул цаг хугацааны хувьд харзнах нь зүйтэй гэж зөвлөсөн. Тиймээс олон нийтэд нээлттэй компани болохоос өмнө хаалттай хүрээнд хөрөнгө оруулалт босгох ажил дээр төвлөрч байгаа. Ковидын нөхцөл байдал сайжирвал гадаад зах зээлээс хөрөнгө татах нь зөв гэдэг байр суурин дээр байгаа. -Монголчууд цахим үндэстэн болоход хэр бэлэн байна вэ? -Бэлэн биш. Одоо худлаа яриад яах вэ. Яагаад гэвэл бид зан чанарыг илүү ярьдаг. Монгол хүмүүс өөрчлөлтийг маш түргэн хүлээж авдаг, хөрвөх чадвар сайтай гэх мэт. Энэ бол үнэн. Харин бид системээ босгоогүй байна. Байгаа систем нь доголдоод, дутаад байна. Тийм учраас бид цахим үндэстэн болоход эрт байна. Гэхдээ бид дэлхийн хөгжлөөс ангид оршиж чадахгүй. Тэртээ тэргүй цахим шилжилт явдгаараа явна, эрчимжинэ, улам хүчтэй, хурдтай болно. Одоо энэ ковидын жишээ экологийн тэнцвэрт байдал алдагдаж буйтай холбоотой. Цаашид нь ийм халдварт өвчнүүд гарна гэдгийг Билл Гэйтсээс авахуулаад олон хүн аль 10, 20 жилийн өмнөөс хэлж л байсан. Энэ бүхэн цахим шилжилтийг хурдасгаж байгаа юм. Аль ч талаас нь харсан бид нэлээд хоцорч явна. Яагаад гэвэл манайд систем нь байхгүй, хуучин коммунист гээд хэлчихэд бараг болох тогтолцоогоор явж байна. Асуудал системдээ байна гэж харж байна. -Оролцогч нарын оролцоо, систем, нэгдэл чухал гэж та онцоллоо. Энэ системийг үүсгэх зорилгоор E-Mongolia гээд платформ гарч ирсэн. Энэ санаачилгыг юу гэж харж байна вэ? -Би E-Mongolia төслийн фэн. Энэ бол зайлшгүй хийх ёстой төсөл байсан. Харин ч хоцорч гарлаа. Миний бодлоор энэ төсөл таван жилийн өмнө хэрэгжих ёстой байсан. E-Government, E-Zasag гээд үе үеийн Засгийн газрын яриа болоод явж байсан ч хэрэгжүүлж чадахгүй явсаар байгаад E-Mongolia болоод гараад ирлээ. Хоцорч байгаа ч ингээд хийгээд гаргаад ирсэнд баяртай байгаа. Би гадаадад байгаа болохоор яг хувиараа E-Mongolia-г туршиж үзээгүй байна. Тэр олон зуун төрийн үйлчилгээг ингээд хялбаршуулж хүргэж байгаа учраас Монголдоо очоод хэрэглэх нь тодорхой. Би түрүүнд системийн доголдол, асуудлын талаар дурдсан. Яагаад гэвэл уг нь төрийн 180 гаруй  үйлчилгээг цахим хэлбэрээр буюу аппликэйшнээр иргэд авах ёсгүй юм. Учир нь ийм бичиг цаасыг төр иргэнээсээ шаардах ёсгүй, бас хэрэггүй. Энэ том системийн ард нэг том мэдээллийн бааз ажилладаг. Энэ бааз, системд төрийн бүх байгууллагууд холбогдсон байгаа. Тэр байгууллагууд нь өөрсдөө энэ E-Mongolia-г ашиглаад хоорондоо мэдээллээ солилцох ёстой. Одоо E-Mongolia аппийн тусламжтайгаар иргэнд тодорхойлолт гаргаж өгч чадаад байна гэдэг нь төрийн байгууллагууд хоорондоо иргэдээс хүсээд байгаа, тэднийг чирэгдүүлдэг бичиг цаасуудаа хоорондоо солилцоод авах боломжтой гэсэн үг. Ингэж ч ажиллах ёстой юм уг нь. -Төр өөртөө байгаа мэдээллийг иргэнээсээ нэхэхээ больчих хэрэгтэй гэж та хэлээд байна уу? -Яг үнэн. Хоорондоо чөлөөтэй холбогдон интеграц хийх боломжтой болчихсон болоод л E-Mongolia төсөл гарч байгаа шүү дээ. Би Германд стартап компани байгуулаад 20 гаруй жил ажиллаж, энэ нийгэмд оролцоотой амьдарч байна. Энэ хугацаанд надаас ямар нэгэн байдлаар тодорхойлолт нэхэж байсан тохиолдол нэг ч гараагүй. -Таны бүртгэлийн дугаарыг шалгаад л болоо юу? -Тийм. Яагаад гэвэл цаана нь өөрсдөд нь дээд зэргийн бүртгэлийн систем ажиллаж байгаа шүү дээ. Тэр системүүд нь хоорондоо холбогдсонд учир байгаа юм. -Та яагаад систем болохгүй байна гээд хэлсний учрыг би одоо сайн ойлголоо. Технологи ашиглаад дэлхийн зах зээлд гарахаар төлөвлөж буй залууст та юуг зөвлөх вэ? -Нэгт, технологи гэдэг утгаараа хурд. Хоёрт, төгс шийдэл, төгс гүйцэтгэл. Миний харж байгаагаар залуучууд маш хялбар аргаар богино хугацаанд их мөнгө олно гэж боддог болчихсон юм шиг санагддаг. Тийм юм байхгүй. Уучлаарай! Ийм үлгэрт итгэж хад мөргөхөө болих хэрэгтэй. Маш их тэвчээр, энерги, хүч хэрэгтэй. Нэлээд зовно. Миний өгөх зөвлөгөө бол юмыг амар хялбараар харж, богино хугацаанд их мөнгө олно гэж мөрөөдөхөө болих хэрэгтэй. Үүний оронд хэн, юу, хаана хийж чадаагүйг хайх хэрэгтэй. Янз бүрийн гоё, шинэ санааг бид мундаг болоод олоод байгаа юм биш. Дэлхийн долоон тэрбум хүн ам хангалттай хэмжээгээр бодоод шинэ санаанууд энд тэндгүй гардаг. Тэгвэл тэр бүхэн яагаад хэрэгждэггүй юм бэ? Тэгэхээр цаг хугацааны мэдрэмж их чухал. Зах зээлд гаргах цаг нь болсон уу, үгүй юу гэдэг асуудал. Хэн нэгэн хэтэрхий түрүүлээд мундаг, гоё, сонин, содон шийдэл олсон байхад тэрийг хэрэгжүүлэх, гүйцэтгэх боломж нь байхгүй, хүмүүсийн хүлээж авах цаг нь болоогүй байж болно. Жишээлбэл, YouTube одоо нэлээд сайн явж байна. Энэ систем эрт гарсан бол шууд унах байсан. Яагаад амжилттай болсон гэхээр технологийн хөгжил дагаад видео контент, их датаг бага өртгөөр цацаж, хүлээн авах боломжтой болсон. Яг ийм жишээ технологийн салбарт маш их байдаг. Миний хувьд цаг үеэ айхтар мэдэрдэг хүн биш юм шиг байгаа юм. Гэхдээ зайлшгүй хийгдэх ёстой ажлууд гэж байдаг. Хүнд хэцүүгээс нь болоод хүмүүс зайлсхийдэг, зугтаадаг төслүүд байдаг. Эдгээр төсөл, ажлыг зайлшгүй хийх ёстой үе хэзээ нэгэн цагт ирнэ. Өөрөө хийж чадах үедээ ийм ажлуудыг барьж аваад хийчихье гэдэг байдлаар эхлүүлээд явж байсан. Харин үр дүнг нь үзэх цаг үе одоо ирж байх шиг байна. Ийм нөхцөлд аль болох төгс гүйцэтгэл дээр анхаарах нь илүү чухал. Мэдээж хэрэг хэн нэгэн шийдэл хийсэн л байгаа. Гэхдээ тэр хүн төгс хийж чадсан уу? Төгс хийсэн ажлыг л олон хүнд түгээж, тэр хэрээр төдий хэмжээгээрээ ургацаа хураана шүү дээ. Ингэж л ажиллахыг залууст зөвлөмөөр байна. -Та түрүүнд манайх утгаараа цахим үндэстэн болох болоогүй, системийн зөрүү, сэтгэлгээний хоцрогдол байна гэсэн. Гэтэл дэлхийн бусад улсад хүн, комьютер хоёр хоорондоо ярьдаг болчихлоо. Монгол Улс Эстони шиг болоход дахиад хэдэн жил шаардлагатай гэж харж байна вэ? - Энэ бол зөв бодлогын асуудал. Хэрвээ зөв бодлого бариад явбал хоёроос дөрвөн жилийн дотор цахим үндэстэн болж чадна. Харин одооны систем дээрээ буруу бодлогоор эргэлдээд байвал хэдэн ч жил болж магадгүй. Ард түмэн бол цагаан цаас гээд томчууд хүн амьтан уурлуулаад ярьдаг. Манай ард түмний хувьд хэрэглээ өндөртэй, шинэ технологи гармагц хэрэглэхийг хүсдэг, тийм сониучхан гэх юм уу даа үндэстэн шүү дээ. Яг эцсийн хэрэглэгч, хэрэглээ тал дээр би санаа зовохгүй байна. Харин системийнхээ гажуудал, доголдолыг засаад, зөв бодлого бариад явах юм бол маш богино хугацаанд цахим шилжилтийг хэрэгжүүлэх боломжтой. Тэр утгаараа бид хүн, компьютерын харилцааг монгол хэлээр болгон, аж үйлдвэрийн дөрөв биш тавдугаар хувьсгалын бэлтгэлийг хийгээд явж байна. Цахим шилжилтэнд бид хоцрохгүй орж чадна, бусадтай адилхан нэг гараан дээрээс эхэлж болно. Энэ зорилгын төлөө бид ажиллаж байна. Товчхондоо бидэнд бүх боломж нь байна. Гол нь тогтолцоо маань өөрөө хоцрогдоод, системээ гацаагаад байна. - Алс холын Германаас цаг гарган туршлагаа хуваалцсан танд маш их баярлалаа.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
IMG_9900

Татварын буцаан олголт авах хүсэлтэй иргэд E-Mongolia-с бичиг баримтаа бүрдүүлээрэй

[vc_row][vc_column][vc_column_text]Хүн амын орлогын албан татварын тухай хуулийн дагуу татварын хөнгөлөлтөд хамрагдах хүсэлтэй иргэд бичиг баримтаа E-Mongolia цахим үйлчилгээний нэгдсэн системээс бүрдүүлэхийг зөвлөж байна. Тухайлбал, иргэн та Иргэний үнэмлэх, Нийгмийн даатгалын лавлагаа, Төрсний гэрчилгээний хуулбараа E-Mongolia-с авах боломжтой. Материалыг 2021 оны 2 дугаар сарын 15-ны дотор www.etax.mta.mn сайтад цахимаар хүлээн авч байгаа юм байна.  ОЮУТНЫ СУРГАЛТЫН ТӨЛБӨРИЙН БУЦААН ОЛГОЛТ АВАХ ХҮСЭЛТЭЙ ИРГЭНИЙ БҮРДҮҮЛЭХ МАТЕРИАЛ:  Сургуулийн тодорхойлолт /файл/ Сургалтын төлбөр төлсөн цахим төлбөрийн баримтын дугаар  /Гадаад сургалтын төлбөр төлсөн баримтын файл/ Шаардлагатай тохиолдолд Дагавар, үрчилж авсан хүүхэд болон асран хамгаалагчаар тогтоогдсон асрамж, дэмжлэгт байгаа хүүхэдтэй бол засаг даргын тодорхойлолт /файлаар/ Орлого нотлох баримт /гадаад сургалт/ Цахим үйлчилгээний нэгдсэн систем E-Mongolia-аас авах бичиг баримт Иргэний үнэмлэх Нийгмийн даатгалын лавлагаа Төрсний гэрчилгээ ОРОН СУУЦ ХУДАЛДАН АВСНЫ БУЦААН ОЛГОЛТ АВАХ ХҮСЭЛТЭЙ ИРГЭНИЙ БҮРДҮҮЛЭХ БИЧИГ БАРИМТ Орон сууц барьсан бол Хөрөнгийн үнэлгээний тайлан /файлын хэмжээ 25mb/ Орон сууц худалдан авсан цахим төлбөрийн баримтын дугаар / Үл хөдлөх эд хөрөнгө борлуулсны 2%-ийн баримт/ Орлого нотлох баримт /файл/ Худалдах худалдан авах, захиалгын гэрээ /Нотариатаар баталгаажуулсан гэрээг файлаар хавсаргах/ Цахим үйлчилгээний нэгдсэн систем E-Mongolia-аас авах бичиг баримт Үл хөдлөх эд хөрөнгийн лавлагаа Ү серийн дугаар Иргэний үнэмлэх Нийгмийн даатгалын лавлагаа Орон сууц худалдан авсан, барьсан иргэний хөнгөлөлт эдлэх дараагийн жилд бүрдүүлэх материалын жагсаалт. Татвар төлөгч иргэний бүрдүүлэх материал Үл хөдлөх эд хөрөнгийн лавлагаа Ү серийн дугаар Цахим үйлчилгээний нэгдсэн систем E-Mongolia-с авах бичиг баримт Иргэний үнэмлэх Нийгмийн даатгалын лавлагаа ЦАХИМ ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ НЭГДСЭН СИСТЕМ E-MONGOLIA-Д НЭВТРЭХ ЗААВАР Веб: www.e-Mongolia.mn Мобайл апп: iOS App: https://apple.co/36G1ZDR Android App: https://bit.ly/2Sj3nUk https://www.youtube.com/watch?v=LeJMCwlCFss&list=PLJgODrJp-uE2CY2jxqGvTpylC5xwhzr9B&index=2[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
Эрдэнэбаяр04

Х.Эрдэнэбаяр: Дэлхийн дижитал сэтгүүлийн “Нэтфликс” болно

[vc_row][vc_column][vc_column_text] МедиаТек (MediaTech) салбарт Монголдоо байтугай дэлхийд түүчээлж байгаа компанийг энэ удаагийн цувралаар танилцуулж байна. 2014 онд ганцаараа эхлүүлсэн бизнес нь өнөөдөр дэлхий даяар хэдэн зуун мянган хэрэглэгчтэй болж, дэлхийн хамгийн шилдэг медиа корпорациудтай гэрээ хийсээр байна. Тэр бол World Plus-ийг үүсгэн байгуулагч Х.Эрдэнэбаяр юм. Түүнтэй хийсэн ярилцлагыг хүргэе. В.Ганзориг: Өдрийн мэнд Эбэ захирал аа? Хэвлэл мэдээллийн салбарт технологи ашиглан түйвээлт хийж байгаа компани бол яах аргагүй танайх. Саяхан Токио дахь салбарынхаа нээлтээ хийсэн. Гадаад зах зээлд гарахын тулд хэр удаан бэлдсэн бэ? Х.Эрдэнэбаяр: Бид 2014 оноос эхлэн цахим сэтгүүл, дижитал паблишинг, софтвэр, аппликэйшн рүү чиглэж ажилласан. Гадаадад гарах бэлтгэл ажлийг гурваас дөрвөн жил хийсэн. Олон улсын тавцанд гарах эхний танилцуулгаа 2019 оны долдугаар сарын 14-нд Сингапурт Marina Bay Sands-т хийсэн. Энэ арга хэмжээ амжилттай болж, олон улсын нэлээд паплишинг хаусууд хамтарч ажиллая гэсэн учраас 2019 оны 10 дугаар сарын 2-нд Токиод Азийн нээлт гэж бид хийсэн юм. Жил хагас гаруй хугацаанд олон улсын гэрээ контрактууд хийгдээд, одоо л нэлээн сайн үе дээрээ ирж байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! -Та нар эхнээсээ гадаад зах зээлийг үндсэн сегментээ болгожээ дээ? -Тийм. Бид Монгол гэж анхнаасаа бодоогүй. Аппликэйшн хийдэг, технологиор мөнгө олох зорилготой компаниуд сүүлийн гурван жил нэлээд нэмэгдсэн. Аппликэйшн хийх амархан зүйл байж магадгүй. Гэхдээ тэрийг хэн, хэзээ хэрэглэх, хаанаас мөнгө олох, энэ бизнес хэр тогтвортой байх асуудлуудыг шийдэх нь хамгийн чухал. Монголд аппликэйшн хийгээд дотоодынхоо зах зээлээс өндөр орлого олно гэж байхгүй гэж харсан. Жоохон тохуутай маягаар хэлбэл, ер нь манай зах зээл зүүн дөрвөн замаас баруун дөрвөн зам, тэгээд зайсан гэсэн дөрвөлжин доторх 100 мянга гаруй хэрэглэгч байгаа шүү дээ. Энэ зах зээлээс бүтэн мөнгө олсон ч технологийн өндөр орлоготой компани үүснэ гэхэд хэцүү. Тиймээс бидний анхнаасаа харж байсан гарц бол олон улсын зах зээл. Энэ чиглэлдээ үзээд л яваад байгаа. Ойрхон амжилтад хүрэх байх аа. -Танай бизнесийн онцлог юу вэ? Одоогийн байдлаар хэдэн харилцагч, ямар түншүүдтэй болоод байна? -World+ аппликэйшнийг дэлхийд түгээх ажлын нээлтийг уг нь 11 дүгээр сарын 16-нд товлосон байсан. Гэтэл гэнэтийн хөл хорионы улмаас хоёрдугаар сар хүртэл хойшлуулах болоод байна. Яагаад энэ зах зээл рүү орсон гэдгээ тайлбарлая. Медиад телевиз, радио, сонин, сэтгүүл гэсэн дөрвөн салбар байдаг. Сүүлийн 20 жилд телевиз on demand буюу технологийн том дэвшил хийж чадсан. Радио станцууд подкаст болоод, сонсогчид дуртай үедээ хүссэнээ сонсдог болж байна. Сонинуудын хувьд бүгдээрээ цахим хуудас суурьтай боллоо шүү дээ. Гэтэл цахим сэтгүүл гэдэг том хувьсал ерөөсөө гарч ирээгүй. Хэвлэлийн эх буюу PDF файл уншуулдагаа дижитал гэж нэрлээд яваад байсан. Иймээс бид Full interactive буюу яг орчин цагт зориулсан, үзэж болдог, харж болдог, сонсож болдог хөдөлгөөнтэй, бүх төрлийн гар утсанд таардаг цахим сэтгүүл хийхээр зорьж ажилласан. Яг энэ ажил дээрээ нэлээн гайгүй түүхтэй явна. Өнөөдрийн байдлаар найман улсын 200 орчим сэтгүүл гэрээ хийгээд ажиллаж байна. Томоос нь дурдвал The Guardian Weekly, New York, Vogue, GQ гэх мэт. Өчигдөр гэхэд Европын хамгийн том хэвлэлийн компани Axel Springer гэрээгээ хийлээ. Энэ мэтээр нэмэгдээд л байгаа. Бидний зорилго дэлхийн хэмжээнд дижитал сэтгүүлийн нэтфликс болох юм. -Одоогийн байдлаар дэлхий даяар хэдэн хэрэглэгчтэй болсон бэ? -Дэлхий даяарх албан ёсны маркетингийн кампанит ажлаа 11 дүгээр сард эхлүүлэх байсан ч хоёрдугаар сар болгон хойшлуулсан. Яг одоогийн байдлаар 270 мянган хэрэглэгчтэй болсон байна. -Энэ бүх технологи, техникийн шийдлүүдийг бүгдийг нь монгол залуучууд, монгол компани хийсэн үү? -Тийм. 2014 оны сүүлээр ганцаараа эхлээд, удахгүй хоёулаа болоод, одоо манай хамт олон гээд 97 залуу байна. Програм хангамж, аппликэйшн хөгжүүлэлт, дата гээд бүх ажлыг in house буюу манай компанийн залуучууд хийсэн. Энэ шийдлээ турших зарчмаар жижиг зах зээл буюу Монгол улсын гурван сая хэрэглэгчийг сонгоод маркетингийн зардал гаргалгүйгээр хэдэн хэрэглэгч орж ирэхийг нь үзэхээр M+ гэдэг аппликэйшнийг хоёр жилийн өмнөөс ажиллуулж эхэлсэн. Өнөөдрийн байдлаар 400 мянган төхөөрөмж дээр 287 мянган бүртгэлтэй хэрэглэгчтэй болжээ. Дэлхийн хамгийн алдартай гэсэн бүх сэтгүүлийг бид өөрийн платформ дээрээ бүрэн цахим болгоод нэг улсаас 200 мянган хэрэглэгч авахад дэлхийн 200 улсаас нийт хэдэн хүн хэрэглэж болох нь вэ гэдэг тоог гаргах гэж ерөнхийдөө энэ датаг хэрэглэсэн. Энэ дээр нэлээн боломжийн тоо харагдаад байгаа. -Алсдаа M+ ба World+ хоорондоо нэгдэнэ гэсэн үг үү? -Үгүй. World+ апаа дэлхийд гаргахаас өмнө Монголын зах зээлд М+ гээд тест маягийн аппликэйшн болгож хэрэглэж үзсэн. Гэтэл энэ нэлээн боломжийн яваад байгаа учраас цааш нь хөгжүүлж аудио подкастуудыг нэмээд иж бүрэн платформ болгоод ашиглаад явж байна. -Цар тахлын нөхцөл байдал танай бизнест хэр эерэгээр болон сөргөөр нөлөөлж байна? -Цахим гэдэг үүднээсээ айхтар муу болоогүй ч сөрөг нөлөө байна. Бид өнгөрсөн хугацаанд олон улсын нэлээд хэдэн сэтгүүлтэй гэрээ хийж чадсан. Дэлхийн топ 50-д байдаг Хятад, Сингапурын тэргүүлэгч медиа корпорациудтай маш том цахим платформын гэрээ хийгдсэн байсан. Нэгийг нь энд зарлахад одоо асуудалгүй. Тэр бол Singapore Press Holdings буюу The Straits Times зэргийг эзэмшдэг Азийн хамгийн том медиа корпораци бидэнтэй хамтарч аппликэйшн хийнэ гээд өөрсдийн аппликэйшнийг бүгдийг нь унтраалаа гээд биднээр хийлгээд есдүгээр сарын 26-нд нээх байсан. Гэтэл таагүй мэдээ нь Singapore Press Holdings 40 жилийн түүхэндээ анх удаа санхүүгийн хувьд хасах гарч таарсан тул түр хугацаагаар хойшлуулъя аа гэдэг санал тавьсан. Түүнээс биш бид зүүн өмнөд Азийн медиа зах зээлийн хамгийн том платформыг үүсгэхэд бэлэн болчихсон байна. Энэ талаас нь харвал цар тахал бидэнд таатай биш байгаа. Манай залуусын хувьд хөл хорионы шийдвэр гарснаас хойш гэрээсээ ажиллаж байгаа. Эндээс давуу тал олж харахгүй байгаа. Яагаад гэвэл монголчууд зайнаас ажиллаж байсан туршлагагүй учраас ер нь нэг дундажлаад л явж байна даа. -Гадаад зах зээл дээр бизнесээ өргөтгөхийн тулд энд тэндээс хөрөнгө оруулалт татах төлөвлөгөө байна уу? -Эхний дөрөв, таван жил өөрсдийнхөө боломжоор явсан. Яагаад гэвэл та ч мэдэж байгаа, Монголд технологийн бизнесээр мөнгө олох ёстой гэдэг бодол бүх хүнд байдаг ч төрөөс, эсвэл банкуудаас ямар нэгэн байдлаар санхүүжүүлэхийг дэмжих асуудал бол ноль шүү дээ. Тийм боломж нь ч байхгүй байгаа байх л даа. Албан бус нээлтээ хийсний дараа Японоос хөрөнгө оруулалтууд орж эхэлсэн. Сүмогийн их аварга Хакүхо хамгийн эхний хөрөнгө оруулалтыг хийсэн. Үүний дараахан Японоос гурван хөрөнгө оруулагч орж ирсэн. Kimura Construction компанийн захирал аав хүү хоёр хөрөнгө оруулсан. Хүү нь одоо Японы парламентын Ардчилсан намын бүлгийн дарга хийдэг. Arix Partners гээд Японы хүний нөөцийн нэг номерын компани нь бас манайд хөрөнгө оруулсан. Цаашдаа бас ганц хоёр хөрөнгө оруулалтууд яригдаж байна. Түүнчлэн Америк болон Израйлаас хөрөнгө оруулалт хийх саналууд ирсэн. Тэгэхдээ яг одоо ковид гээд онгоц нисэхгүй байгаатай холбоотой ямар ч бизнесийн уулзалтууд хийх боломжгүй болчихоод байна. -Дэлхийн зах зээлд гарах боломж болон эрсдэлийн талаар залуучуудад зөвлөөч гэвэл та юу хэлэх вэ? -Ер нь бол маш хэцүү. Яагаад гэвэл нэгт, олон улсын зах зээл дээр Монгол сайн нэр биш болчихоод байна. Монголчууд олон улстай хийдэг, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын гэрээ хэлцэл дээрээ төр, хувийн компаниуд ялгаагүй тогтвортой байдаггүй учраас улсаараа муу нэртэй. Хоёрт, олон улсын технологийн компаниуд хамтарч ажиллахдаа эхлээд Монгол гэж сонсоод гайхдаг. Бараг танайх цахилгаантай юм уу гэх нь холгүй асуудаг. Тэгээд хийсэн зүйлсийг хараад хамтран ажиллах боломжтой юм байна гээд бизнесээ ярьдаг. Улсын нэр хүнд ийм ч гаднын зах зээлд гарах боломжгүй гэсэн үг биш. Нэгт, бизнес санаа дахин давтагдаагүй буюу бусад хүмүүсийн бодож олоогүй санаа байх ёстой. Хоёрт, хийж байгаа зүйлдээ маш их тууштай байж л амжилт олно доо. Ёстой хэдэн жил нойр, хоолгүй явж байж амжилтанд хүрнэ. Амжилтад хүрч болно. Дээрээс нь монгол залуучууд ийм амжилтанд хүрэх бүрэн чадвартай гэдэгт би 100% итгэлтэй байдаг. Гол нь тууштай, хөдөлмөрч байх ёстой. Өнгөрсөн долоо хоногт Япон дахь манай оффисын албан ёсны бүртгэл дуусч ажлууд нь эхэлсэн. Сайхан мэдээ хэлэхэд Panasonic компанийн ерөнхийлөгч Мори гэж хүн Япон дахь манай салбарын захирлаар томилогдоод ажиллаж байна. Тэгэхлээр бид нэг их муугүй олон улсад харагдаж байгаа байх. Panasonic компанийн захирал манай компанийн охин компанийг Японд үүсгээд явна гэдэг нэр төрийн асуудал гэж харж байгаа. -Баяр хүргэе! Ямар гоё мэдээ вэ? Цахим шилжилт улам эрчимжих нь тодорхой боллоо. Монголчууд сонгодог утгаараа цахим үндэстэн болоход бэлэн байна уу? -Бэлэн байх боломжтой ч бэлэн биш байна гэж бодож байна. Яагаад гэвэл нэгт, сайн бодлого гаргах хэрэгтэй. Яаж ажиллах ёстой, юуг хийж болох, болохгүй гэдгээ хүртэл шийдэх ёстой. Хоёрт, төр ба хувийн хэвшлийн оролцоог сайн зохицуулах ёстой. Манай компани төртэй ажиллаж үзээгүй. Гэхдээ мэдээллийг олон талаас авдгийн хувьд харж байхад жишээ нь эрүүл мэндийн салбарын цахим шилжилт гэдгийг 2014 оноос Хятадын Засгийн газар болон бусад газраас санхүүжүүлээд 120 сая ам.доллар орж ирсэн гэдэг. Гэтэл өнөөдөр эрүүл мэндийн даатгалын систем, эмнэлгийн бүртгэл, шинжилгээ цахим болоогүй л байна. Тэгэхээр хийж чаддаг хүмүүс нь хийх ч юм уу, үүссэн асуудлуудаа зөв шийдэж явах ёстой. Цахим шилжилтийг хийж чадах уу гэвэл харин магадгүй Эстоноос илүү хийж чадна гэж би боддог. Яагаад гэвэл монголчуудын хэрэглээ ухаалаг. iPhone 12 худалдаанд гарлаа гэхэд бүгд л хэрэглэж байдаг. 10 жилийн сурагч хамгийн сүүлийн үеийн Самсунг хэрэглэдэг. Цахим хэрэглээнд ойроос гадна жижиг улсын давуу тал байж болохоор харагддаг. 300 сая биш гурван сая хүн дээр хийх маш боломжтой. Нөгөө талаасаа цахим шилжилт заавал хийх шаардлага үүсч байна. Дэлхийн бүх улсууд аль нэг улсын системийг ашиглаж тэдэнд мөнгө төлдөг биш, жижиг ч хамаагүй өөрийнхөө юмыг хэрэглэдэг систем рүү шилжиж байгаа. Сая Азийн найман орон жил хагасын дараанаас фэйсбүүк хэрэглэхгүй харин дотоодын системээ хэрэглэнэ гэж зарлалаа. Япончууд Line, cолонгосчууд Kakao Talk, хятадууд WeChat, оросууд Telegram-аа илүү хөгжүүлж байна гэдэг шиг тэд бэлэн байгаа юмыг хэрэглэхэд амархан ч яагаад фэйсбүүк дээр нэг юмаа бүүст хийсний төлөө бүх мөнгөө Америк руу өгөх ёстой юм, яагаад iTunes дээр дуугаа тавиад бүх орлогоо Америк руу явуулах ёстой юм бэ гэдэг бодлогыг бүгд бодож байгаа. Тэгэхээр жижиг ч бай, том ч бай яг хэрэгцээгээ тодорхойлоод бодлогоо гаргах хэрэгтэй байх. Ebarimt нэлээн сайн жишээ болсон. Үүн шиг нэгдсэн маягаар бүх тэтгэврийн сан, даатгал, нийгмийн даатгал зэргээ ухаалаг болгоод, цахим данс хүн болгонд дээрээ үүсгээд, үүгээрээ дамжуулан татвараа төлдөг, буцаад тэтгэврээ авдаг, бүх юм ил тод болох бүрэн боломж бол манай улсад байгаа. -Яг үүнтэй холбоотой асуухад E-Mongolia гээд төрийн цахим үйлчилгээний платформ нээлтээ хийсэн. Үүнийг ашиглаж үзэв үү? -Нээгдсэн өдөр нь E-Mongolia-г хэрэглэж үзсэн. Богино хугацаанд бодитоор төрийн 180 үйлчилгээг хамруулна гэдэг бол нэлээд том ажил. Цаашдаа функцуудыг нь нэмээд монголын бүх цахим шилжилтийг зөвхөн энэ систем дээр төвлөрүүлээсэй гэж би хараад байна. Бүгд хоорондоо холбогддог, EBarimt, татвар бүгд хамт орчих ёстой. Түүнээс биш төрийн яамны хэлтэс болгон нэг нэг аппликэйшн хийгээд байдаг бол бүтэхгүй. Анзаарсан бол гомдмоор ч гэсэн гайхамшигтай жишээ байдаг. АСЕМ-ийн аппликэйшн. Санхүүг нь харахаар нэлээн олон зуун саяар хийсэн байх шиг байсан. Гэтэл Play Store, App Store-ийн таталтыг нь харахаар тэр аппликэйшнийг 100 хүн ч хэрэглээгүй байсан. Тэгэхээр яг юунд зориулж, хэн, яаж хэрэглэх вэ гэдгээ сайн бодох ёстой юм. Нөгөө талаас төрийн залгамж халаа гэдэг шиг нэг юм нь байнга давтагддаггүй учраас болж өгвөл модуль модулиар нь чаддаг компаниудтайгаа хамтраад эхнээс нь зөв хийлгээд явбал их зөв жишээ болно. Түүнээс биш төр нэг их олон программистууд нийлүүлээд ухаад суугаад байж болохгүй. Төрийн албаны цалингийн хэмжээ магадгүй 800 мянгаас 1.5 саяын хооронд байгаа гэхээр тэнд супер инженерүүд хэзээ ч очихгүй шүү дээ. Суперууд нь хаана байх вэ гэхээр хувийн хэвшилд л байна. Хувийн хэвшлийн хамгийн мундаг толгойнууд, шинэ үеийн программчлалын аргуудыг хэрэглэж байгаад хүмүүсийг төр өөрийн төслүүд дээрээ хамруулаад явуулбал зөв алхам болох болов уу. Ажлуудаа компаниудад хувааж өгөөд хийсэн ажлын үр дүнгээсээ буюу ирээдүйд олох орлогоос нь нэг хувийн урамшуулал аваад яваарай, энэ танай компанийн үнэ цэн болно шүү гээд хөдлөх юм бол яг жинхэнэ утгаараа цахим шилжилт болох болов уу гэж бодож байна. -Эстони улсын төвшинд хүрэхэд Монголд хэдэн жил шаардлагатай вэ? - Ер нь бол программ бичихээр жишээ авбал нээлттэй эх хөгжсөн, бэлэн аргачлалууд их байдаг болсон учраас хуучин шиг бүх юмыг цоо шинээр хийхээ больсон. Харин ерөнхий схем, бүтэц сайн байх юм бол маш богино хугацаанд гүйцэтгэх боломжтой. Магадгүй үнэхээр сайн менежментийн баг бүрдүүлээд, E-Mongolia дээрээ суурилаад хийлээ гэхэд 18 сар бодит хугацаа гэж харж байна. Анхнаасаа сайн шийдэл хийсэн байхад хүмүүс аяндаа хэрэглээд явчихна. Гол нь тэр дэд бүтцийг хэрэглэснээр иргэнд, төрд ямар ашигтай байх, аль аль талдаа өгөөжтэй байх ёстой. EBarimt-ийг яагаад энэ олон хүмүүс хэрэглээд байна гэхээр буцаад тэндээс 1000 төгрөг ч хамаагүй авдагт байгаа. Нөгөө талдаа улсад маш ашигтай. Учир нь худалдан авалт болгон дээрээ энэ хүн татвар төлж байгаа эсэхийг, тухайн үйлчилгээний байгууллагыг шалгаад байна. Яг ийм холимог систем бүрдүүлбэл жил гаруй хугацааны дотор технологийн шийдлээ хийж гүйцэтгээд, зургаан сарын дотор бүрэн нэвтрүүлнэ гэж тооцвол хоёр жилийн дотор Цахим Үндэстэн төсөл бүрэн хэрэгжих боломжтой гэж харагдаж байгаа. Эндээс маш олон давуу тал гарна. Татвар нуудаг юм байхгүй болж, хүн болгоны орлого тодорхой болно. Гаалиар гарч байгаа бүтээгдэхүүнүүд хүртэл буюу Эрдэнэт үйлдвэрээс хэдэн тонн зэс өнөөдөр гарч байгаад ERP систем дээр бүртгэгдээд явна. Том, жижиг бүх юмаар нь холиод явахад маш сайн үр дүн гарах байх гэж хараад байна. - Сонирхолтой ярилцлага цагаа гарган бидэнд зориулж өгсөнд талархаж байна. [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
А.Мэнд-Орших15

А.Мэнд-Орших: Монгол компани цахиурын хөндийд бүртгэгдлээ

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Ковидын хүнд орчныг боломж болгон, технологийн дэвшлийг ашиглан хэдэн 100 сая ам.долларын үнэлгээтэй компанийн эзэд болж, хэдэн арван сая долларыг гадаад, дотоодоос босгон монгол залуусын эрдэм мэдлэг, ур чадварыг тамгалж буй шижигнэсэн залуусыг цувралаар танилцуулж байна. Тэдний нэг бол Erxes Inc-ийг үүсгэн байгуулагч А.Мэнд-Орших юм. В.Ганзориг: Сайн байна уу А.Мэнд-Орших захирал аа? Хэдхэн хоногийн өмнө “Монголын технологийн компани тун удахгүй дэлхийн зах зээлд цахиур хагална” гэдэг мэдээллийг би “Mongolia Weekly” цахим сонингоос уншсан. Хэзээ, хаана, ямар цахиур хагалах гээд бэлдээд байна вэ? А.Мэнд-Орших: “Erxes” компани АНУ-д бүртгэлтэй, монгол инженерүүдийн бүтээл. н.Бат-Амар, н.Наран, А.Мэнд-Орших гээд гурван үүсгэн байгуулагчтай. 2017 онд компаниа бүртгүүлээд ажиллаж байгаад Continuous Securities Offering буюу АНУ дахь компани дээр хувьцаа борлуулах эрх сая авлаа. Энэ бол бидний 2020 оны нэгдүгээр сараас хойш хөөцөлдсөн ажил. Сүүлийн 11 сар хөөцөлдсөн энэ ажлын үр дүнд Монгол компани цахиурын хөндийд албан ёсоор бүртгэгдээд гарч байна. Үүний тулд АНУ-ын хуулийн фирм, санхүүгийн зөвлөх үйлчилгээний болон хөрөнгө оруулалтын компаниудтай хамтраж ажиллаж, монгол залуучууд Америкт компаниа байгуулж, хувьцааг нь хэн ч худалдан авах нээлттэй бүтцийг хийлээ. Дэлхийн өнцөг булан бүрээс манай хувьцааг авах боломжтой бөгөөд хамгийн багадаа 300 ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийх боломжтой. Манай компани 18 сая ам.доллараар үнэлэгдсэн. Бид 3.5 сая ам.доллар босгох ажлыг эхлүүлээд явж байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! -Баяр хүргэе! Компанийнхаа үндсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ болон харилцагч, түншүүдийнхээ тухай товч мэдээлэл өгнө үү. -Манай үндсэн бүтээгдэхүүний хөгжүүлэлт 2016 оноос эхэлсэн. Гол бизнес загвар нь нээлттэй эхийн програм хангамж (open source) буюу хэн ч төлбөргүйгээр татаж аваад өөрсдийн сервер дээрээ суулган ашиглах боломжтой B2B байгууллагад зориулсан хэрэглэгч, маркетинг, борлуулалтын удирдлагын цогц шийдэл юм. Яг одоогийн байдлаар дэлхийн 90 гаруй улсын 30 мянган бизнес манай бүтээгдэхүүнийг ашиглаж байна. Монгол Улсаас 11 томоохон аж ахуй нэгж хэрэглэж байна. Тухайлбал, Мобиком, Голомт банк, Капитрон банк, ХХБ, Таван Богд Групп гэх мэт. Бидний үндсэн бүтээгдэхүүн төлбөргүй хэдий ч энтерпрайз харилцагчид илүү хурдтай хэрэглэн, өөрсдийн бизнесийн онцлогт тохируулан хөгжүүлэхийн тулд нэмэлт төлбөр төлдөг. -Цар тахал та бүхний бизнест хэрхэн нөлөөлж байна вэ? -Бизнесийн утгаар сөргөөр нөлөөлж байна. Харилцагчдын үйл ажиллагаа удаашрах, үүнийг дагаад хэрэглээ нь багасч, хийгдэх гэж байсан шинэ гэрээнүүд царцаж байна. Гэхдээ манай дотоодын харилцагчдын дийлэнх нь том аж ахуй нэгжүүд байдгаас гадна ихэнх харилцагчид маань Австрали, АНУ-д байршдаг. Энэ утгаараа шууд нөлөө бас харьцангүй гайгүй, нэг талаасаа энэ нь давуу тал болж байгаа. Үйл ажиллагааны хувьд бүгд гэрээсээ, цахимаар ажлаа цалгардуулахгүй Америк болон Монголын цагаар ажилладаг болсон. Өмнөх хөл хорионы үед бид энэ талын бэлтгэлээ хангаж чадсан. -Хямралыг боломж болгож чаддаг хүмүүсийг энтрепренер гэдэг. Энэ утгаараа цар тахлаас үүдэлтэй хямралын үед технологийн салбарт хүч үзэж буй залууст өгөх таны зөвлөгөө юу байх байсан бэ? -Бид өнөөдөр АНУ-ын үнэт цаасны хороонд (The U.S. Securities and Exchange Commission) бүртгүүлж, Америкийн зах зээлд хувьцаа гаргах эрхээ авсан компани болчихлоо. Энэ нь бусадтай амжилтаа хуваалцаж байгаа хэдий боловч энэ шатанд гарахын тулд бид сүүлийн 10 жил зогсолтгүй хөдөлмөрлөсөн. 10 жилийн өмнө ийм төрлийн хөрөнгө оруулалт гэдэг зүйл бараг байгаагүй. Бүх юмаа өөрсдөө хийгээд олсон мөнгөө мөрөөдөлдөө буюу гадаад зах зээлд гарах ажилд зарцуулж байсан. Нэг л өдөр цахиурын хөндий дээр гарна гэдэг мөрөөдөлдөө хөтлөгдөн сүүлийн 10 жил энэ зорилгодоо үнэнч ажилласан. Erxes бол бидний бүтээсэн тав дахь бүтээгдэхүүн. Тууштай байж, зорилгынхоо төлөө шантралгүй ажиллах ёстой. Энэ хооронд төлөвлөгөө, хийх гэж байсан бүтээгдэхүүн өөрчлөгдөж болно, бас баг, хамт олноо алдаж болно. Зам зуур янз бүрийн асуудлууд тулгарна. Гэхдээ зорилгоо хэзээ ч өөрчилж болохгүй. Монгол залуусын бүтээлийг цахиурын хөндийд гаргана, Монголынхоо уул уурхайгаас хэт хамааралтай эдийн засгийг солонгоруулъя, Раж ах Gmail-ийг хийчихлээ гээд Энэтхэг залуус тэр чигээрээ хөглөгддөг шиг монгол залуусын мөрөөдлийг хурцлах амжилт гаргая гэдэг зорилго бидэнд байдаг. Ийм мөрөөдөл эхлээд үүсч байж дараагийн хийх ажил тодорхой болж, алдаан дээрээсээ суралцаж эхэлдэг. Бусад залууст хэлэхэд энэ бол тийм амар ажил биш шүү. Нэг шөнийн дотор амжилт олно гэж байдаггүй. Бидний хувьд 10 жил гэдэг ерөөсөө бага хугацаа биш. Энэ хооронд олон алдаа хийсэн, хүмүүст хулхидуулж залилуулсан, орлогогүй тул ажилчдынхаа цалингаа тавьж чадахгүй явж байсан гэх зэргээр байж болох бүх хүнд үеийг туулсан. Эндээс ойлгосон зүйл бол энэ бүхнийг давж чадвал хамт олон улам нягт болон нэгдэж, мөрөөдлийнхөө төлөө явах хүч улам ихээр ордог юм билээ. Бидний энэ алдаа, оноог үнэлэн, цахиурын хөндийд гарах зорилгыг маань дэмжин Шунхлай групп, Тесо групп, Бид санхүүгийн нэгдэл, бусад хувь монгол хөрөнгө оруулагчид 650 мянган ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг хийсэн. 2020 оны 4 дүгээр сард цахиурын хөндийд очиж менежментийн багаа байгуулж, нэмж хөрөнгө оруулалт татахаар төлөвлөсөн хэдий ч цар тахлын улмаас хойшлоод байна. Үүссэн нөхцөл байдлыг үнэлээд бид төлөвлөгөөгөө өөрчлөн, арай шинэлэг байдлаар борлуулалтаа хийж, хөрөнгө оруулалт татахаар ажиллаж байна. Компани хувьцаагаа олон нийтэд нээлттэй болгоно гэдэг нь Монголд ч тэр амар ажилд тооцогдохгүй. Санхүүгийн зохицуулах хороо, Хөрөнгийн биржийн шаардлагыг ханган зөвшөөрөл авах замаар IPO гэдэг загвараар хөрөнгө татдаг. Бид АНУ-д яг л энэ замаар явж шаардлагыг нь ханган, шинэ жим гаргаж чадлаа. Олон залуучууд харж байгаа учраас бидний хариуцлага энэ хэрээр улам өндөр болж байгаа. Амжилттай явж чадвал бидний гаргаж буй жимээр олон монгол компаниуд Америкийн зах зээл руу гарах болно. Бид дараа дараагийн залуусыг хурцлах, тэдэнд энэ боломжийг өгөх туйлын зорилготой ажиллаж байгаа шүү. Зөвхөн мөнгө олно, эсвэл өөрсдөө л саятан болно гэдэг зорилго дор хамт олон нэгдэхгүй. Ийм өнгөц зорилгоор урт хугацаанд явах боломжгүй. Бид Google, Facebook, Apple-тай өрсөлдөх хэмжээний цалин өгч чадахгүй байгаа ч манайд ажиллаж буй монгол инженерүүдэд тийм хэмжээний ур чадвар хангалттай байдаг. Манай компаниас жилдээ хоёроос гурван залуу Америк, Австрали руу тэтгэлгээр мастерт сургуульд явдаг. Төгсөөд стартап байгуулах, эсвэл Microsoft, Facebook зэрэг том компаниудад орж ажилладаг. Манай залуучуудад потенциал асар их байгаа. Эдгээр залуус бага цалингаар Монголдоо ажиллахаар нэгдэж буй цорын ганц шалтгаан нь монгол бүтээлийг цахиурын хөндийд гаргахад байдаг. Мэдээллийн технологийн зах зээлийн дээд лиг бол цахиурын хөндий. Энд хүлээн зөвшөөрөгдөж чадвал бид өөрсдийгөө батлах юм. Монгол залуучууд хэн гэдгээ ингэж баталж чадвал дараа дараагийн том боломжууд бидний өмнө нээгдэнэ. Үүний төлөө бид ажилладаг. -Цахим шилжилт, Аж үйлдвэрийн дөрөвдүгээр хувьсгал, цахим хувьсгал гэдэг үгс хол сонсогддог байсан бол өнөөдөр бидний өдөр тутмын ажил, амьдралын нэг хэсэг болчихлоо. Монголчууд утгаараа Цахим үндэстэн болоход бэлэн байна уу? -Дэд бүтцийн хувьд маш сайн болсон гэж боддог. Бидний интернэт нээлттэй. Нээлттэй интернэт гэдэг бол асар том зүйл, том боломж. Ухаалаг гар утас, хэрэглээ өдрөөс өдөрт нэмэгдэж байна. Банк, санхүү, төлбөр тооцооны програм хангамж нэлээд өндөр төвшинд хөгжсөн. Гар утсаа ашиглан хийж болох ажлууд нэлээд их болсон. Энэ утгаараа суурь хөгжил, суурь боломж харьцангуй сайн тавигдсан. E-Mongolia сая гарч ирээд төрийн нэлээд олон үйлчилгээг цахим болгож гар утсанд хийлээ. Төрийн хийдэг ажлуудад дутагдалтай зүйлс байдаг байсан. Өөрөө ашиглаж үзэж байж л энэ мэт хардлага арилж, үнэхээр хэрэгтэй ажлууд хийгдээд явж байгааг нь харсан. -Сая дурдсан E-Mongolia-г ашиглан үйлчилгээ авч үзсэн үү? -Үзсэн. Гурван төрлийн тодорхойлолт авсан. Улам сайн хөгжүүлэх шаардлага, боломжууд байсан. Байгууллага дээрээ тодорхойлолт авахын тулд Дүнжингарав руугаа явсан. Харин хувь хүнтэй холбоотой үл хөдлөх хөрөнгө, гэрлэлтийн тодорхойлолтоо авахад үнэхээр амар байсан. Гар утсаар төлбөрөө төлөөд л файлаар тодорхойлолтоо аваад хэвлэсэн. Заавал хэвлээрэй гээд тодорхойлолт хүссэн газар хэлсэн ч уг нь заавал хэвлэх шаардлагагүй гар утсаараа үзүүлэхэд л хангалттай юм билээ. Их амар санагдсан. Ийм үйлчилгээ байгаагүй бол ТҮЦ машин, бусад төрийн байгууллага руу цаг алдан явах байсан. -Хөгжүүлэх зүйлс багагүй байна гэж та хэллээ. Технологийн энэ бүх дэвшлийг ашиглан төр ба хувийн хэвшил хамтдаа ажиллаж, цахим хувьсгалыг утгаар нь хийх ямар боломжууд бидний өмнө байна вэ? -Манай төрийнхөн Эстонийн туршлагыг их судалдаг. Тэд цахим шилжилт амжилттай хийсэн бэлэн шийдэл санал болгодог. Энэ шийдлийг нь хувийн хэвшил хийсэн байдаг. Хувийн хэвшлийн нөү хау, технологийн шийдлийг төр нь багцлаад хөгжиж буй улс орнуудад санал болгож байгаа юм. Энэ бол бизнесийн байгууллагын програм хангамж, зөвлөх үйлчилгээг төр засагтайгаа багцлан нэг бүтээгдэхүүн болгон бусдын асуудлын шийдэх шийдэл болгож буй хэрэг юм. Швейцар, АНУ, Япон зэрэг улс адил загвар хэрэглэдэг. Америкийн төр засаг жишээ нь дотоодын мэдээллийн технологийн компаниудынхаа хамгийн том хэрэглэгч нь байж, бүх төвшиндөө хамтран ажилладаг. Улмаар гадны улс орнуудад худалддаг. Төр, хувийн хэвшил технологийн салбарт ингэж уялдан хамтран ажилладаг “бичигдсэн” хууль бий. Тухайн улсын төр, засгийн газар аль нэг дотоодын компанийнхаа технологийн шийдлийг ашиглаж байна гэдэг нь хувийн хэвшлийн хувьд асар том нэр хүнд, бизнесийн баталгаа болдог. Саяхан Slack-ийг 27 тэрбум ам.доллараар худалдан авсан Sales Force-ийн ERP системийг Америкийн төр засаг бүх шатандаа хэрэглэдэг байх жишээтэй. Бид гарааны бизнесийн олон улсын цөөн биш уралдаан тэмцээнд оролцож байсан. Швейцарт явж байхад нэг мужийн захиргаа нь гэхэд л Sales Force-ийн бүтээгдэхүүнийг ашиглан, жилдээ нэлээд олон сая ам.долларын төлбөр төлдөг тухайгаа хэлж байсан. Энэ бол мэдээллийн технологийн шийдлийг тухай улсын засаг төр нь хэрхэн дэмжиж ажилладагийн жишээ гэж бодож байна. Гэтэл гадаад зах зээлд гарахаар тэмүүлж яваа монгол компанид аль болох төрөөсөө хол явахыг боддог. Төр, засгийн дэмжлэггүйгээр хөл дээрээ босохыг зорьдог. Төртэй аль болох бага холбогдох юмсан гэж боддог компаниудын нэг нь бид байна. Гэхдээ цаг нь ирэх үед төр өөрөө хамгийн том худалдан авагч болдог. Төр шударга, нээлттэй тендер явуулан мэдээлэл, технологийн компаниудтайгаа хамтран ажиллах юм бол энэ нь өөрөө гарааны бизнесийн том хамтын ажиллагаа, эхний хөрөнгө оруулалт болдог. Харамсалтай нь манайх ийм төвшинд хүрэх хараахан болоогүй байна. 3-5 жилийн дараа өөр болох байх аа. -Цаг гарган ярилцаж, хийж байгаа ажил, амжилтын түүхээ хуваалцсанд баярлалаа! Цахим Үндэстэн болох зорилгыг түүчээлэн бодитой хийж, цахиурын хөндийд гарсан та бүхний цаашдын ажилд улам өндөр амжилт хүсье! Олон монгол залуус, компаниудыг араасаа дагуулаарай. - Ярилцлагын төгсгөлд нэг таатай мэдээ хуваалцмаар байна. Хакухо аварга Токиогоос цахимаар холбогдож манай компанид шууд хөрөнгө оруулалт хийсэн. Энэ бол бидний хөрөнгө оруулалтын загвар бүгдэд хүртээмжтэй, хүн болгонд нээлттэй байгаагийн илрэл. Америк, Австрали, Англиас хөрөнгө оруулж байсан бол Японоос хөрөнгө оруулалт авч чадлаа. Энэ бол монголчууд нэгдэж чаддаг, цахим хэрэглээнд ийм ойрхон болсон гэдгийг том жишээ болов уу. Сайхан ярилцлагадаа урьж оруулсан та бүхэнд баярлалаа! Цахим Үндэстэн хурдан болцгооё! Энэ санаачилгыг аваад явж байгаа та бүхний ажилд амжилт хүсье! [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй

Showing 1-9 of 80 results