47350611_507746386376362_6958309239605428224_o

Д.Бат-Октябрь: E-Mongolia бол нийгэмд хэрэгтэй технологийн шийдлийг амжилттай нэвтрүүлсэн кейс

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Залуучуудын дунд Око хэмээх нэрээрээ алдаршиж, Ази, Номхон далайн бүс нутгийн орнуудын Засгийн газартай хамтран гарааны бизнесийг хөгжүүлэх экосистемийг бүрдүүлэх ажилд олон жил өөрийн хувь нэмрээ оруулж яваа залуу бол Д.Бат-Октябрь. Түүнтэй Монгол Улсад өрнөж буй дижитал шилжилт, Цахим үндэстэн уриалгын хүрээнд ярилцлаа. - Сайн байна уу. Танд энэ өдрийн мэнд хүргэе. Сүүлийн үед ямар ажил дээр төвлөрч ажиллаж байна вэ? Энэ асуултаар ярилцлагаа эхэлье. - Сайн байна уу. Миний бие Сингапурт ирээд 5 жил, Techstars хөрөнгө оруулалтын санд 6 дахь жилдээ ажиллаж байна. Сүүлийн 5-6 жилд Ази, Номхон далайн бүс нутгийн гарааны бизнесийг хөгжүүлэх орчныг бүрдүүлэх чиглэлд анхаарч ажиллаж ирлээ. Өнөөдрийн байдлаар би Японы Засгийн газартай хамтран ажиллаж байна. Энэхүү ажлын хүрээнд Японы таван бүсээс сонгогдсон 24 гарааны компанийг бойжуулж, дараагийн шатанд нь хүрэхэд туслалцаа, дэмжлэг үзүүлэх программыг хариуцаж байгаа. Энэ ажил маань 4 дүгээр сарын дундуур дуусна. Үүний хажуугаар өнгөрсөн жил эхэлсэн Тайванийн компанитай хамтран инновацын төсөл дээр ажиллаж байна. Яг ийм байдлаар Солонгосын Засгийн газартай 2021 оны эцэст хамтарч ажиллахаар төлөвлөчихсөн байгаа. Үүний хажуугаар Монголынхоо долоон компанитай тулж ажиллаж байгаа гэх мэтчилэн өдөр шөнөгүй гарааны бизнестэй зууралдаж байгаа гэж хэлж болно. - Таны хувьд Монгол Улсад гарааны бизнесийг хөгжүүлэх экосистем хэр бүрдсэн гэж хардаг бэ?  Цаашид экосистемийг төгөлдөржүүлэхэд ямар зохицуулалт шаардлагатай вэ? - Ази тивийн улс орнуудад гарааны бизнесийн экосистем хэр бүрдсэн бэ гээд жагсааж харвал Монгол Улс урд байгаа гэж хэлэхэд хэцүү. Гэхдээ сонирхолтой хэд, хэдэн хэмжүүр дээр манай улс хөгжсөн гэж хэлж болно. Тухайлбал, монгол залуучууд санааг аваад маш богино хугацаанд хувьцаат компани болгож болдог гэдгийг сүүлийн таван жилийн хугацаанд хангалттай батлаад харуулчихлаа. Ингэж чадсан нь сонирхолтой бөгөөд энэ үзүүлэлтээрээ бид Азидаа урьд явж байгаа гэж хэлж болно. Ялангуяа финтек буюу санхүүгийн технологийн салбарт энэ нь ажиглагдсан. Үүний дагаад боловсрол, аялал жуулчлалын салбар явж байна. Хэдийгээр нийт тоон үзүүлэлтээрээ бид хэцүүхэн боловч дотор нь буй нарийн тоог задлаад харвал манай улсын зарим нэг экосистем чанар өндөртэй байж магадгүй гэж ажиглагдсан. Мэдээж, Ази тив дотроо тэргүүлэх экосистем буюу Сингапур, Хонгконг, Тайвань, Хятадаас суралцах зүйл бидэнд маш их байна. Бодлогын түвшин, ашиглаж буй программчлалын арга, авьяас хөгжүүлэлт гэх мэт маш олон аргаар төрийн оролцоо байдаг. Тэр болгоноос суралцаж болох зүйл байна. Бидэнд ч тохирох арга байгаа гэдэг нь харагддаг. Бид залуу хүн ам, боловсрол өндөртэй, гадаад харилцаа сайтай, улс төрийн манлайллаа ашиглаад маш богино хугацаанд эдгээр улсын Засгийн газартай харилцаа тогтоож, тэднээс суралцаж, гаргасан амжилтыг нь эх орондоо авчрах зохицуулалтыг хийх хэрэгтэй. Яг энэ аргачлалыг Сингапур Израйлын Засгийн газартай хамтран хийж байж, богино хугацаанд маш өндөр үр дүн гаргасан. Манай улсын Засгийн газар ч ялгаагүй Эстонийн Засгийн газартай хамтарч ажилласан гэх мэт хийсэн зүйл бий. Одоо үүнийгээ урт хугацааны бодлоготойгоо холбон, зөв хүмүүсийн дор харилцаа холбоо үүсгэх чиглэлд ажиллах хэрэгтэй. Тийм боломж бидний өмнө бүрэн байна гэж харж байна. - Монголчууд бид “Цахим Үндэстэн” болох уриалгыг дэвшүүлж, энэ чиглэлд эрчимтэй ажиллаж байна. Бид “Цахим Үндэстэн” болоход бэлэн үү? - Бидний хувьд олон улсад өрсөлдөх чадвартай болж, тодорхой хэмжээнд өөрсдийнхөө байр суурийг шинээр тодорхойлоход энэ зам бидэнд тохирсон замнал гэдэгтэй санал нийлж байна. Технологи, тэрдундаа цахим орчныг хөшүүрэг гэж харвал түүнд суурилсан давуу талыг бий болгон гэдэг бол цөөхөн хэдхэн сонголтуудыг нэг байх. Миний хувьд 2011 оноос Монголынхоо гарааны бизнесүүдтэй тулж ажиллаж байна. Олон улсын гарааны бизнесүүдтэй харьцуулж харвал бидэнд давуу тал байгаа нь анзаарагдсан. - Тухайлбал ямар давуу тал бидэнд байна вэ? - Би саяхан СТАН-ы орнуудад бизнесийн салбараа нээх гэж буй монголчуудтай уулзсан. Тэрхүү уулзалтаас бидний дасан зохицох чадвар сайн гэдэг нь анзаарагдсан. Хэдийгээр энэ талаар бүгд ярьдаг ч энэхүү чадвар маань гарааны бизнес дээр ч илэрч байна. Өөрөөр хэлбэл, монголчууд маань бусад орны хүмүүс шиг тухай орны соёлд түгжигдээд байдаггүй. Очсон газрынхаа соёл, арга барил, хэл усыг сураад, маш хурдтай дасан зохицож, эх орондоо байгаа мэт бизнесээ хөгжүүлэх чаддаг. Энэ нь зөвхөн гарааны бизнест биш олон улсын байгууллагуудад ажиллаж буй монголчууд ч гэсэн маш богино хугацаанд өөрсдийн чадвар мэдлэгийг батлан харуулж удирдах албан тушаалуудад дэвшиж байна. Мөн монголчууд технологийг маш хурдан эзэмшчихдэг байдал нь банк, санхүүгийн технологи, e-commerce хийж байгаа байдлаас анзаарагдсан. Эдгээр зүйлс нь бусад зах зээлтэй харьцуулахад богино хугацаанд хөгжсөн зүйл. Хэдийгээр богино хугацаанд хөгжсөн ч хэрэглээний зуршлыг нь харахад маш хурдтай, өндөр түвшинд, хүлээн зөвшөөрөөд өөрсдийн амьдралынхаа нэг хэв маягт нэвтрүүлчихсэн байгаа юм. Жишээлбэл, 1 хүн дунджаар гурван банкны данстай, гар утасны хэрэглээ гэх мэт тоон үзүүлэлтийг харвал Ази тивдээ дээгүүр байранд бий. Энэ нь зүгээр л нэг амьдралын хэв маяг нь болчихсон. Invest in Mongolia сэтгүүлд мэдээлснээр Монгол Улс цахим технологийн хэрэглээгээрээ дэлхийд 29 дүгээр байранд эрэмбэлэгдэж байна. Технологит энэ бол маш чухал. - "Цахим Үндэстэн" уриалгын хүрээнд E-Mongolia төсөл хэрэгжиж байна. Энэ талаар та мэдээж дуулсан байх. Ашиглаж үзэв үү. Сэтгэгдлээсээ бидэнд хуваалцаач? - Анх сонсоод ашгүй дээ л гэж бодсон. Ямар богино хугацаанд мундаг үр дүн гаргав гэдэг нь намайг гайхшируулсан. Цар хүрээ, хэрэглэгчийн статистик тоо, төрийн үйлчилгээ гэх мэт үүнийг би нийгэмд хэрэгтэй технологийн шийдлийг амжилттай нэвтрүүлсэн кэйс гэж харж байгаа. Монголын хувийн хэвшлийнхний хийж чадаагүй зүйл мөн дахиад нэг шинэ рекорд эвдчихсэн юм шиг санагдсан. - Ямар утгаараа вэ? - Маш богино хугацаанд, яг хүнд хэрэгтэй бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг үйлдвэрлэсэн, үйлдвэрлэснийгээ нэвтрүүлж чадсан, нэвтрүүлсэн зүйлээ өндөр хэрэглээтэй байлгаж цааш үргэлжлүүлж байна гэдэг бол гайхалтай. E-Mongolia төслийг хараад надад маш гоё итгэл бий болсон. Зөв хүмүүс нь байгаад зөв хөдөлж чадвал манай улсад чадвар, боломж нь байгаа гэдгийг үнэхээр тод харуулсан жишээ боллоо. Сингапурын Засгийн газрын залуучууд л ингэж ажилладаг. Үнэхээр бахархмаар. - Таны хувьд ХХМТГ-т зөвлөгөө өгөхөөр болсон. Илүү их туршлага мэдлэгээ Монголынхоо төрд хуваалцах боломжтой боллоо. Нэн тэргүүнд юу хийе гэж төлөвлөж байна вэ? - Олон улсад үзэж харсан туршлага, мэдлэгийг зөв хүмүүстээ түгээх нь миний хувьд чухал гэж харж байна. Юу гэдгийг нь хуулахаасаа өмнө Яагаад гэдгийг нь хуулах боломж гарах болов уу. Гэхдээ бид үр дүн гаргах ёстой гэдэг утгаараа ганц хоёр маш тодорхой үр дүнг богино хугацаанд гаргаж, ялалт, эерэг итгэлцлийг бий болгох чухал гэж харж байна. Дараа нь амбиц байх болов уу. Тухайлбал, unicorn компани бий болгоно гэдэг бол маш том амбиц, түүнийг хийж чадах уу гэдгийг хэн ч хэлж чадахгүй. Гэхдээ яагаад болохгүй гэж, түүнийг бий болгоход чиглэсэн суурь дэд бүтэц, соёлын шилжилтийн асуудлыг нь шийдэх боломж байна гэж харж байна. Covid-19-c болоод дэлхий ертөнц огт өөр болчихлоо. Зарим салбарын хөгжил 10-20 жилээр урагшилж байгаа бол заримынх нь “үхэл” 10 жилээр урагшилчихлаа. Энэ өөрөө өрсөлдөөний тавцанг тэгшилж өгч байна гэж харж байна. Үүнийг ашиглаад Монгол Улс болон гарааны бизнесүүд өөр хөдөлгөөнийг бий болгож, зам товчлох боломж нь гарч ирж байна гэж харж байна. Тэгэхээр одоо л энэ цаг үеийг ашиглаж, илүү хурдтай зохион байгуулалттай ажиллаж, зөв зорилготой зөв соёлтой хөдлөх хэрэгтэй. Тэгвэл бидэнд өмнө нь харагдаагүй гоё боломж байна гэж харж байна. [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
119030971_10224295920204427_3325351698467092678_o

Б.Баттулга: Цахим Үндэстэн болно гээд шийдчихсэн бол нэг зүгт хараад явах ёстой

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Монголчууд бид дижитал шилжилтийг эрчимжүүлж, Цахим үндэстэн болох уриалгыг дэвшүүлэн, түүнийхээ төлөө идэвхтэй ажиллаж байгаа билээ.  Энэ талаар болон технологийн ертөнцөд өрнөж байгаа үйл явдлуудын талаар Google компанийн ахлах инженер Б.Баттулгатай ярилцлаа. - Сайн байна уу. Таны ажил төрөл сайн уу. Covid-19-ийн улмаас дэлхий дахинд дижитал шилжилт эрчимжиж байна. Технологийн ертөнцөд ямар үйл явдлууд өрнөж байгаа талаар ярилцлагаа эхэлье?  - Сайн байна уу. Технологийн ертөнцийг ерөнхийд нь харвал яг одоо 4G-ээс 5G-руу шилжилтээс бий болох өөрчлөлтүүдийг урьдчилж таамаглахыг оролдож байна гэж хэлж болохоор байна. Ийм хэмжээний суурь технологийн өөрчлөлт дээр шинэ үйлчилгээнүүд бий болж тоглогчдийн эрэмбэ өөрчлөгдөх боломжтой. Жишээлэхэд 3G-ээс 4G-д шилжих үед интернэт жаахан хурдтай болсноор юу өөрчлөгдөх билээ гэж бодож болох ч яг үнэндээ шинээр бий болсон unicorn компаниудыг харвал энэ өөрчлөлт дээр бараа бүтээгдэхүүнээ тааруулж чадсан газрууд байдаг. Урьд нь зураг эсвэл text дээр суурилсан бүтээгдэхүүн голчилж байсан бол одоо видео дээр суурилсан үйлчилгээнүүд голчилж байгааг харж болно. 5G-ийн үед харин ямар бүтээгдэхүүнүүд гол хэрэглээ болох бол? Тийм ч учраас бүгд Augmented reality, virtual reality дээр суурилсан үйлчилгээ юу байх вэ гэдгийг судлаж байна. Одоо болтол яг хариуг нь олсон газар байхгүй л байх шиг байна. Хоёрдугаарт, Cloud дээрх холбогч платформууд дээр их төвлөрч байна. Яг одоо бол cloud дээр суурь үйлчилгээнүүд тодорхой хэмжээнд бий болчихсон байгаа. Үүний жишээ бол amazon, google, Microsoft-ийн cloud үйлчилгээнүүдийг нэрлэж болно. Харамсалтай нь тэдгээрийг аль нэг үйлдвэр үйлчилгээний салбарт шууд аваад ашиглахад маш их ажилтай. Тиймээс cloud дээрх суурь үйлчилгээнүүдийг бодит амьдрал дахь үйлдвэр үйлчилгээний салбартай холбох дундын холбогч платформуудыг бүтээх ажил их хийгдэж байна. Жишээлбэл, цахилгаан станцуудад зориулсан cloud систем гэж байж болно. Бүх цахилгаан станцууд шууд аваад ашиглах боломжтой AI, cloud үйлчилгээнүүд бий болгоно гэсэн үг. Энэ бол нэг хэсэгтээ маш том тренд байх болно гэж харж байна.  - Монголд дахь нөхцөл байдлыг та хэрхэн харж байна вэ? - Нэгдүгээрт, Монголын зах зээл дээр гаднын unicorn-уудын үйлчилгээг дуурайж бий болгож байгаа компаниуд олноор бий болж байна. Хоёрдугаар, өөрсдөө гадаад зах зээлд зориулж үйлчилгээ гаргахаар ажиллаж байгаа компаниуд ч цөөнгүй байна. Үүн дээр бидний нэг нийтлэг алдаа нь дэндүү red ocean болчихсон маш их өрсөлдөөнтэй үйлчилгээг сонгож байгаа дутагдал харагдаж байна. Энэ нь маш их аз шаардсан зүйл байдаг. Бидэнд сонсогдож дуулдаж байгаа жишээнүүд нь дандаа facebook,  tiktok гэсэн жишээнүүд байгаа учраас тийм байж магадгүй юм. Иймэрхүү төрлийн гарааны бизнес бол маш олон хүчин зүйлтэй тоглоом дээр азаа үзэж байгаа учраас маш өндөр эрсдэлтэй. Нэг үеэ бодвол өндөр технологитой компаниудад ажиллаж байгаа инженерүүдийн тоо нэмэгдэж байна. Бид одоо технологи, туршлага дээр суурилсан найдвартай, эрсдэл багатай гарааны бизнесүүдийг оролдож үзэх боломжууд бас бий болж байна гэж харж байна. Иймэрхүү бизнесүүд чимээгүйхэн томроод зараад гарчихдаг учраас бидэнд сайн сонсогддоггүй. Бид ч бас үүн шиг бүх технологийг нь гартаа оруулчихсан, хэдэн жилийн дотор зах зээл нь хэрхэн хөгжих нь тодорхой болчихсон зүйлсийг олж хийж чаддаг болох байхаа гэж бодож байна. Үүнийг хийхийн тулд өндөр туршлагатай инженер, маркетерүүд хэрэгтэй. Ийм боловсон хүчин цаг хугацаа өнгөрөх тусам улам нэмэгдэх нь тодорхой. Жишээлбэл: silicon valley-д 200 гаруй инженерүүд байна. Global технологийн салбарт 400-500 гаруй хүн ажиллаж байна. Энэ хүмүүс маань олшрох тусам гарааны бизнесийн үүрэх эрсдэл буурах байх гэж бодож байна. - Монголчууд бид “Цахим Үндэстэн” болох уриалгыг маш хүчтэй дэвшүүлэн тавьж, түүнийхээ төлөө ч ажиллаж байна. Бид “Цахим үндэстэн” болоход бэлэн байна уу - Бэлэн эс бэлэн байх нь хамаагүй зүйл байх гэж бодож байна. Энэ бол хийх ёстой зүйл. Нэгэнт энэ замаар явна гээд шийдсэн бол нэг зүгт хараад бүх нийтээрээ анхаарч, тэмүүлэх хэрэгтэй байх. Тайвань, Солонгос яаж технологи өндөр хөгжсөн улс болсныг харахад, нөхцөл боломж нь бүрдээд хөгжсөн гэхээсээ илүү, энэ чиглэлд явах ёстойг олж хараад, энэ чиглэл рүү болсон ч болоогүй ч бүх хүчээ зориулсанд гол нууц нь байх шиг. Тиймээс бид нэгэнт сонгосон бол болохгүй зүйл гэж байхгүй. Чадах уу эс чадах уу гэдэг бол чухал асуудал биш. Хүсэх үү эс хүсэх үү гэдэг нь илүү чухал асуудал шиг санагддаг. - Цахим Үндэстэн болох уриалгын хүрээнд E-Mongolia гарч ирсэн. E-Mongolia талаар дуулсан байх. Тодорхой хэмжээгээр ашиглаж үзэв үү. Сэтгэгдлээсээ бидэнд хуваалцаач? - Төрийн үйлчилгээнүүд цахимжиж, заавал өөрийн биеэр очих шаардлагагүй, онлайнаар авч болж байна гэдэг бол маш том дэвшил. Нэгэнт цахим үндэстэн болох чиглэлд явна гээд шийдсэн бол урт хугацааны суурь зүйлсээ бэлдээд улам сайжруулаад явахад болохгүй зүйл байхгүй. Миний ажигласнаар бид илүү босоо өрөлттэй байдлаар системээ бүтээгээд байдаг. Харин урт хугацааны загварчлал илүү хэвтээ бүтэцтэй байх нь элбэг. Жишээлэхэд: Хамгийн доор нь буюу суурь нь хэзээ ч өөрчлөгдөхгүй, дунд нь бага багаар өөрчилж болохоор зүйлс, хамгийн дээр нь хурдан өөрчлөгдөх зүйлийг байрлуулана гэж ойлгож болно. Хоёрдугаарт, зөвхөн үйлчилгээ үзүүлэхээс гадна мэдээлэл, датаг цуглуулах, боловсруулах түүн дээр тулгуурлан хянах дүгнэх боломжтой болгох. Аливаа шийдвэрүүд түүн дээр тулгуурлагдан хүний оролцоогүйгээр автоматаар гардаг байх чиглэлд хөгжүүлэх нь бас чухал гэж бодож байна.  Цаг зав гарган бидэнтэй ярилцсанд баярлалаа [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
Б.-Билэгдэмбэрэл-Мэдээлэл-технологийн-бодлого-зохицуулалтын-хэлтсийн-дарга-1

Б.Билэгдэмбэрэл: QR кодыг уншуулахад иргэдийн хувийн мэдээллийг авахгүй

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газар (ХХМТГ)-ын Мэдээллийн технологийн бодлого, зохицуулалтын газрын дарга Б.Билэгдэмбэрэлтэй иргэдийн хөдөлгөөнийг бүртгэж буй технологийн шийдлүүд нь хүмүүсийн хувийн мэдээллийг хамгаалж чадаж буй, эсэх талаар ярилцлаа. -Аж ахуйн нэгж, байгууллагуудаар үйлчлүүлэхдээ иргэд “И баримт” аппликэйшн ашиглан QR код уншуулж байгаа. Энэ нь тухайн хүн хувийн мэдээллээ алдах эрсдэлтэй биш үү? -Халдвар олон нийтийн дунд голомтлон тархаад байгаа тохиолдолд тухайн иргэний хаагуур явсан, ямар байгууллагаар үйлчлүүлсэн, хавьталд орсон, эсэхийг тодорхойлох нь чухал. Тиймээс өнгөрсөн сарын 16-нд УОК-оос манайд үүнийг технологийн хувьд шийдэл гарган танилцуулах үүрэг өгсөн. Бид анх хэд, хэдэн хувилбарыг ЗГХЭГ-н даргаар ахлуулсан ажлын хэсэгт танилцуулсан юм. Уг хурлаар иргэдийн хамгийн их ашигладаг аппликэйшнд тулгуурлах, мөн хувь хүний мэдээллийг хамгийн багаар цуглуулж, тухайн иргэнд аль болох хурдан анхааруулга, зөвлөмж хүргэдэг байх хувилбарыг сонгохыг чиглэл болгосон. Ингээд хамгийн олон буюу 1.3 сая хэрэглэгчтэй  “И баримт”  аппликэйшнийг ашиглан, байршил тодорхойлсон QR код уншуулах хэлбэрээр иргэдийн хөдөлгөөнийг бүргэдэг болсон. Гэхдээ уг кодыг үүсгэж байгаа сайт (qr.119.mn) нь Үндэсний дата төв дээр байрладаг ба “Айтүүлс” компанийн гаргасан “газрын зураг” ийн систем ашигладаг. Нөгөөтээгүүр, “И баримт” аппликэйшнд нэвтэрч орохоос өмнө QR кодыг уншуулахаар программчилсан. Өөрөөр хэлбэл, тухайн хүний регистр болон дансны дугаар, нууц код гэх мэтчилэн хувийн мэдээлэлтэй нь холболгүй, зөвхөн гар утасных нь ID, байршил тодорхойлсон QR кодыг бүртгэж байгаа. Энэ нь ямар нэг объект, байгууллагаар коронавирусийн халдвартай нь батлагдсан хүн үйлчлүүлсэн тохиолдолд тухайн байршилаар хэчнээн хүн, хэдий хугацаанд зорчсоныг тогтоох зорилготой. Товчхондоо халдвартай иргэний явсан маршрутыг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр зарлаж, хэдэн хоногийн хугацаанд хавьтлуудыг нь тогтоодог төвөгтэй ажлыг хөнгөвчилөх боломжтой гэсэн үг. -Хувийн мэдээлэл алдагдахгүй юм байна, тийм үү? -Тийм. Тухайн иргэний хэн бэ гэдэг мэдээллийг авахгүй. Ямар нэг байршлаар зорчсон хүн халдвартай болох нь шинжилгээгээр батлагдсан бол түүгээр явсан иргэдийг тогтоож, шинжилгээ өгөөрэй гэдэг мэдэгдлийг тухайн гар утас буюу төхөөрөмжийн ID-д тулгуурлан и-баримт апликейшнээр хүргэж байгаа. Өнөөдрийн байдлаар нийт 154 мянга гаруй байгууллага байршил тогтоох буюу QR код үүсгэж, 2 160 000 орчим удаа иргэд QR код уншуулсан байна. Үүнийг уншуулж буй, эсэхэд мэргэжлийн хяналтын байгууллага хяналт тавьж буй. Зөвхөн есөн дүүргийн Мэргэжлийн хяналтын хэлтсийнхэн өнөөдрийн байдлаар 3889 ширхэг байршил тогтоох цэгийг шалгасан байна. Иргэд аль болох уншуулснаар халдварын тохиолдлыг хурдан илрүүлэх, хавьтлуудыг тусгаарлахад, цаг хэмнэх боломжтой. -119.mn сайтад иргэдийн хувийн мэдээлэл маш их цугларч байгаа. Мэдээллийн аюулгүй байдлыг нь хэр хангаж байгаа бол?   -Энэ сайт нь Эрүүл мэндийн яамны зүгээс шинжилгээний хариу байршуулах, зорчих хүсэлт бүртгэх зорилгоор ашигладаг. Бидний хувьд мэдээллийн аюулгүй байдлыг нь хангах, ачаалал даах чадварыг нь нэмэгдүүлэх, халдлагад өртөх эмзэг байдлыг нь буруулах чиглэлээр ажиллаж тодорхой заавар зөвлөмж өгсөн. Түүнээс биш иргэний ямар мэдээллийг хэрхэн цуглуулж, боловсруулж, ашиглаж байгаа талаар тус яамнаас тодруулах нь зүйтэй байх. ХХМТГ-ын хувьд шаардлагатай тохиолдолд Үндэсний дата төвд байршуулах, ТЕГ-ын Мэдээллий аюулгүй байдлын газартай хамтран мэдээллийн аюулгүй байдлын эрсдэлийн үнэлгээ хийх, зөвлөмж хүргүүлэх байдлаар ажиллаж байна. Товчхондоо, тухайн байгууллагын үйл ажиллагаа, дотоод зохион байгуулалтад хөндлөнгөөс оролцох боломжгүй. 119.mn сайтын мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах хүрээнд шаардлагатай арга хэмжээг өмнө нь авсан. Харин одоо eruul.gerege.mn сайт руу шилжсэн байна лээ. -Цар тахлын үед иргэн хувийн мэдээллээ алдлаа гэхэд ямар хуулийн хүрээнд хэрхэн шийдвэрлэх юм бэ. Өгөгдөл хамгаалах зэрэг гурван хуулийн төслийг батлуулах шаардлагатай гэсэн. Одоо боловсруулж дууссан уу?     -Хуулийн төслүүдийг ЗГХЭГ-ын даргын тушаалаар баталсан ажлын хэсэг боловсруулж байгаа удахгүй олон нийтээр хэлэлцүүлэх байх. Монгол Улсад төрийн болон албаны, хувь хүний, байгууллагын нууц гэсэн гэсэн гурван чиглэлээр хамгаалах тухай эрх зүйн зохицуулалттай. Өнөөдөр хэн нэгний тухай мэдээлэл цахим орчинд маш их бий. Харилцаа холбоо, технологи хөгжихийн хэрээр бизнес эрхлэх, маркетинг, зар сурталчилгаа явуулах гэх мэтчилэн ихэнх үйл ажиллагаа хувь хүний мэдээллийг цуглуулж, боловсруулахтай холбоотой болсон. Өөрөөр хэлбэл, би өөрөө мэдээгүй байхад миний мэдээллийг хаа нэг газар цуглуулж, боловсруулан, ашиглах, магадгүй бизнесийн зорилгоор гуравдагч этгээдэд дамжуулах үйл ажиллагаа явагдаж байгаа. Тиймээс бусад улс оронд хувь хүний мэдээллийг хамгаалах тодорхой жишиг нэгэнт нэвтэрээд удаж байна. Тухайлбал, хувь хүний мэдээллийн эзэн нь өөрөө, харин боловсруулж, ашиг олох зорилгоор түгээж байгаа этгээд нь хариуцагч гэж үздэг болсон. Энэ нь тухайн хүнээс зөвшөөрөл авсны үндсэн дээр мэдээллийг нь цуглуулж, боловсруулж, дамжуулах ёстой гэсэн зарчим. Жишээ нь, хуулиар тусгайлан эрх олгоогүй буюу зарим худалдаа, үйлчилгээ эрхлэгч, банк санхүүгийн болон төрийн бус байгууллага хувь хүний мэдээллийг цуглуулдаг. Зарим тохиолдолд бүр хурууны хээг нь хүртэл авч байгаа тохиолдол бий. Эцэстээ үүнийг яг ямар зорилгоор, аль түвшинд, яаж ашиглаад, цааш нь хэнд дамжуулаад байгаа юм бэ гэдэг нь тодорхой бус байдаг. Тиймээс хувь хүний мэдээллийг цуглуулах бол зайлшгүй тухайн иргэнээс зөвшөөрөл авч, яаж ашиглах гэж байгаа талаар тайлбарлан өөрөөс нь зөвшөөрөл авч байх ёстой. Ийм зохицуулалтыг Хувь хүний мэдээлэл хамгаалах тухай хуулийн төсөлд тусгасан. Мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах тухай хуулийн төслийг 12 жилийн турш баталж чадахгүй явж ирлээ. Мэдээллийн аюулгүй байдал нь өнөө цагт өргөн хүрээнд өндөр түвшинд байнга  яригддаг нийтлэг сэдэв болж хувирсан нь техник технологийн дэвшлээс үүдэлтэй жам ёсны асуудал юм. Нэг хүнээс нөгөө хүнд очих цахим мэдээлэл анхны агуулга шинжээ гээлгүй үнэн зөв, бүрэн бүтэн дамжих ёстой. Гэтэл аюулгүй байдал хангах гээд нууцлан хэт нэг талыг барьж болохгүй. Мэдээллийн аюулгүй байдал гэхээр нийгмийн сүлжээн дэх худал мэдээллийг хэрхэн зохицуулах талаар эсвэл зөвхөн техник, тоног төхөөрөмж авч тавьснаар хангалаа гэсэн хэт өнгөц асуудлын хүрээнд ойлгох нь түгээмэл байна. Нийгмийн сүлжээ бол иргэд үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж, хоорондоо мэдээллээ солилцох хэлбэр болохоос биш мэдээллийн аюулгүй байдалтай хамааруулж, үндэсний хэмжээнд авч үзэх учиргүй. Тиймээс, хуулийн төслийн зорилго нь цахим орчинд мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах, кибер халдлагаас урьдчилан сэргийлэх, нийгмийг соён гэгээрүүлэх ажлын зохион байгуулах, үндсэн чиг үүрэг бүхий байгууллагын эрх үүргийг тодорхой болгох, төрийн байгууллага, хувийн хэвшлийн хуулийн этгээдийн оролцоо, хамтын ажиллагааг хангах замаар онц чухал мэдээллийн дэд бүтэц бүхий байгууллагыг цахим халдлага, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх, нөхөн сэргээж хэвийн үйл ажиллааг хангах үйл ажиллагааны эрх зүйн үндсийг тогтооход оршиж байгаа юм. -Гурав дахь нь ямар хуулийн төсөл юм бол? - Одоогоор “Нийтийн мэдээллийн тухай” гэсэн нэртэй байгаа. Энэ хуулийн төслийн гол зорилго нь мэдээллийн ил тод байдал болон иргэний мэдээлэл хайх, хүлээн авах эрхийг хангах, нийтийн мэдээллийн дэд бүтцийг бий болгох, төрийн үйл ажиллагааг нээлттэй, ил тод байлгах, төрийн үйл ажиллагааг цахим хэлбэрээр явуулахтай холбоотой харилцааг зохицуулах юм. Жишээлбэл: Төр бол иргэн байгууллагын мэдээллийг эзэмших бус, хариуцаж, аюулгүй байдлыг нь хангах ёстой. Мөн зайлшгүй ил байх ёстой мэдээллийн жагсаалтыг тусгаж өгсөн байгаа. Түүнчлэн төрийн байгууллагууд суурь системүүдийг дундаа ашиглах шаардлагыг хуулийн төсөлд тусгаж байна. Энэ нь мэдээллийн технологийн шийдэл, системийг байгууллагууд тус тусдаа хийж өндөр зардалтай, үр дүн муутай болдогоос сэргийлэх үүднээс тусгаж өгсөн. -Зарим дэлгүүрт царай таних төхөөрөмж суурилуулсан байна. Энэ нь хувь хүний мэдээллийг авч байгаа, ямар ч хяналтгүй үйл ажиллагаа мөн үү?            - Тухайн хүнийг тодорхойлох боломжтой өгөгдлүүдэд регистрийн дугаар, овог нэр зэргийг багтаадаг. Харин хувь хүний эмзэг гэсэн мэдээлэлд биометрийн, генетикийн өгөгдөл буюу царай, нүдний цэцгий, хурууны хээ ордог. Тэгэхээр үүнийг зохицуулах талаар дээрх хуулийн төслүүдэд тусгасан. Одоогоор дэлгүүрүүдэд байршуулсан төхөөрөмжөөр царай танин хувь хүний мэдээллийг цуглуулан тулгаж шалгаж байгаа талаар ямар нэг мэдээлэл байхгүй байна. Гэхдээ өнөөдрийн байдлаар хуулиар тусгайлан эрх олгогдсон төрийн байгууллагын эрх бүхий албан тушаалтан зөвхөн хууль тогтоомжид заасан үндэслэл, журмын дагуу хувь хүний нууцтай танилцана гэсэн хуулийн зохицууулалттай. Эх сурвалж: Өнөөдөр сонин  [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
С.Бадрал

С.Бадрал: Аж үйлдвэрийн тавдугаар хувьсгалд бэлдэж байна

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Болорсофт үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа эхлэн цахим хэл шинжлэл, хиймэл оюун ухаан, программ хангамж хөгжүүлэлтээр дагнан ажиллаж байна. Монгол хэлний компьютер боловсруулалт, хамгийн анхны Монгол хэлний Морфологийн автомат болон мэдээллийн мониторинг, тренд олох систем, яриаг бичвэрт буулгах болон бичвэрийг ярианд хөрвүүлэх системийг хөгжүүлж зах зээлд гаргаад буй Чимэгэ Систем ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал С.Бадралтай ярилцлаа. Монгол хэлний хамгийн том өгүүлбэрийн сан хөмрөгийн эзэмшиж байгаа энэ хамт олон судалгаа, бүтээгдэхүүн хөгжүүлэлтийн арга барил дээрээ суурилан анхны машин сургалтад суурилсан мэдээллийн хэрэгслийн оюунт тогтолцоо болох Эдүгэ, машин сургалтад суурилсан бүрэн автомат мэдээллийн мониторингийн тогтолцоо болох Кудос системийг бүтээжээ. Хиймэл оюунд суурилан Монгол авиаг бичвэрт буулгах болон бичвэрийг ярианд хөрвүүлэх Чимэгэ системийн нээлтийг энэ залуучууд маань саяхан хийсэн билээ. В.Ганзориг: Өдрийн мэнд С.Бадрал захирал аа? Алс холын Германаас цаг гарган холбогдож байгаад баярлалаа. Болор толь, Эдүгэ, Чимэгэ гээд нийгмийн олон салбарт хэрэгтэй төслүүдийг та бүхэн хийсэн. Эдгээр ажлынхаа талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгнө үү. С.Бадрал: Бид Болор толийг 2009 онд анх гаргасан. Тэр үеэс л бид боловсролын тэгш боломжийг бүгдэд хүртээх санааг дотроо шингээсэн байсан. Бид дэлхийн зах зээл, гадаад ертөнцтэй улам бүр хамааралтай болж байгаа тул англи хэл, гадаад хэл эзэмших ёстой. Гадаадад эмнэлэгт явж байхад, гаднын сургууль дээр мэдэхийг хүсч байгаа англи үг хайхаар гарч ирэхгүй, монгол орчуулга тайлбар олдохгүй байна гэдэг том зовлон. Иймээс 10 гаруй жилийн өмнө эхний ээлжинд ямар ч үг хайгаад гаргаад ирэх хэмжээний цахим толь бичиг хийх хэрэгтэй юм байна гэж бодсон. Тэр нь үнэ төлбөргүй байх хэрэгтэй гээд хэрэгжүүлсэн. Тэр цагаас хойш автомат орчуулга хийх төвшид хүрээд байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! Монголчууд бүгд алдаатай бичээд болохгүй байхаар нь монгол хэлний дүрмийн алдаа шалгагч хийгээд төслөө үргэлжлүүлсэн. Хиймэл оюунд суурилаад боловсролын асуудлуудыг шийдэх зорилго тавиад тухайн үед Болор дуранг гаргасан. 2004, 2005 оны хавьцаа Hunspell, Аspell зэрэг нээлттэй эхэд холбож оруулсан Mnspell төслийг хийсэн. Тэр нь үнэ төлбөргүй байв. Нээлттэй эхийг тэр үед монголчууд төдийлөн их хэрэглэдэггүй байсан учраас олон нийтэд хангалттай түгээж чадаагүй. Тиймээс арилжааны загвар руу шилжиж, тэр хэрээр өөрсдийнхөө үнэ цэнийг бий болгоё гээд бүтээгдэхүүнээ төлбөртэй болгоод Windows-ийн орчин руу шилжүүлсэн. Үүний дараа 16 мянган хэрэглэгчтэй болж чадсан. Үүнээс 7000 нь манай байнгын идэвхтэй хэрэглэгч. Гэсэн хэдий ч бидний харж байсан нийгмийн асуудлууд хангалттай төвшинд шийдэгдэхгүй байсан тул ноднин жил Болор апп-аа үнэ төлбөргүй гаргасан. Bolor.app гэсэн цахим хуудсаар ороод богино хэмжээний буюу 800 тэмдэгтээс доош текстийг шалгаж бас хөрвүүлж болно. Үүнийг твиттер, фэйсбүүкийн постуудад зориулж хийсэн. Харин том хэмжээний контентонд төлбөртэй үйлчилгээ үзүүлэх сонголтыг нээж өгсөн. Үүний дараа Eduge, Kudos-ийг хийсэн. 2021 онд шинэчлэгдсэн хувилбарууд нь гарна. Эдгээр бүтээгдэхүүнүүд дээрээ ямар нэгэн маркетинг хийж, олигтой анхаарч яваагүй. Гэхдээ хамгийн анхны machine learning ашиглаж хүний оролцоогүй боловсруулалт хийсэн гэдэг утгаараа манай чухал бүтээгдэхүүний нэг. Яг одоо бид Fake news буюу хуурамч мэдээллийг ялган шүүж, таньдаг болгохоор ажиллаж байна. Ялангуяа энэ ковидын үеэр хуурамч мэдээ, мэдээлэл маш их тархлаа. 2021 онд энэ систем шинэчлэгдээд гарна. Kudos ч бас шинэчлэгдэж,Чимэгэ технологитойгоо холбогдоод нэлээн өндөр түвшинд мэдээллийн мониторинг хийх боломжтой болж байгаа. Хэл шинжлэлийг хиймэл оюун ухаангүйгээр боловсруулах ямар ч боломжгүй. Болорсофт компани 2008 онд үүсгэн байгуулагдсан цагаасаа эхлээд хэл шинжлэл, хиймэл оюун ухааны салбарт ажиллаж байна. Тухайн үед олон хүн биднийг маркетинг, санхүүгийн программ хийх хэрэгтэй, насаараа идэх хоолоо маш хялбархан олох боломж байхад ийм хачин хүн ойлгохгүй юм хийж байна гэж шүүмжилдэг байсан. 2008 онд биднийг хиймэл оюун ухаан гээд эхэлж байхад үнэндээ манайд энэ салбар царцчихсан байсан. Одоо л хүн болгоны амнаас ийм үг гарч байгаа болохоос тухайн үед боломжгүй зүйл гэж харж байсан. Энэ салбар руу анх ороход бэрхшээлтэй үнэхээр тулсан. Хэзээ зардлаа нөхөж, ашиг олох ёстой вэ гэдэг өнцгөөс харсан бол бид энэ төслийг эхлэхгүй байсан. Хичнээн хэцүү хүнд байсан хэн нэгний хийгээгүйг хийе, зайлшгүй хийх ёстой чухлыг нь хийе гээд зорьсон. Монгол хүний хувьд заавал хийх ёстой төсөл шүү дээ. Англи хэлний дүрмийн алдаа шалгагч хаа сайгүй байна. Мундаг толь бичгүүд нь ч зөндөө. Америк хүн дэлхийн шилдэг боловсролыг эзэмших нөхцөл боломжоор бүрэн хангагдсан сууж байна. Герман хүмүүс, европууд яг адилхан. Гэтэл бид тийм боломжгүй байж ирээдүйн хүүхэд залуучуудаас сайн байхыг шаардах ямар ч эрхгүй шүү дээ. Ямар ч гэсэн энэ боломжийг л бүрдүүлэхийн төлөө бид анхнаасаа ажилласан. Чимэгэ бол хэл шинжлэлийн Natural language processing салбарын дэд салбар шинжлэх ухаанд харъяалагдана. Хэл шинжлэлээс цаашлаад бид ярианы боловсруулалт руу орохоор шийдсэн. Учир нь ирээдүйд дэлхийн бүх төхөөрөмж хүний дуу авиагаар ажилладаг болно. Суурь нь байсан болохоор бид богино хугацаанд хийж чадсан. Магадгүй хүмүүсийн хүлээлт 70, 80%-тай монголчуудынхаа түвшинд арай хийж хийх байх гэж харж байсан. Харин бид өөрсөддөө өндөр шаардлага тавьж, англи хэлний төвшинд хүргэхээр зорьсон. Учир нь тэгж байж хүмүүсийн хэрэглээнд орно. Хоёр жил ажилласны эцэст монгол хэлний ярианы боловсруулалтыг 97%-д хүргэсэн. Энэ нь хятад, англи, герман хэлний танилттай ижил түвшинд очсон гэсэн үг. Ийм боломжийг нээснээр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн асуудлыг шийдэхэд туслан, хувь хүн талаасаа тэдгээр хүмүүсийн бүхэл бүтэн нэг ертөнцийг холбон, утга учиртай амьдруулахад багахан ч гэсэн хувь нэмэр оруулж байна. Энэ боломжийг олгож байгаадаа бид баяртай байгаа. - Энэ бүх ажлыг монгол залуучууд дангаараа хийсэн үү? -Тэгсэн. Гэхдээ багийн бүх гишүүн Монголд байгаагүй. Хиймэл оюун ухааны багийн ахлагч Төгөлдөр Германд байна. Би өөрөө продакшн, програм хангамжийн багаа хариуцаад явдаг. Солонгос, Сингапур, Швейцар, Герман улсаас монгол залуучууд хамтарч ажиллан энэ бүхнийг бүтээсэн. Бид бүгд гадаадад боловсрол эзэмшсэн. Эзэмшиж өөрийн болгосон энэ капиталаа Монголынхоо төлөө зориулах чин сэтгэл, зүрхтэй залуучууд байсан учраас компанийнхаа дор нэгдээд энэ бүхнийг бүтээж чадсан. Энэ бүхэн нэг ч гадаад хүний оролцоогүй, цэвэр монгол залуусын дотооддоо бүтээсэн технологи. -Цар тахал та бүхний ажилд хэр нөлөөлж байна вэ? -Хоёр талтай байна. Нэгдүгээрт, бизнес талаас нэлээд сөргөөр нөлөөлж байна. Яагаад гэвэл биднээс хамаарахгүй бусад аж ахуй нэгжүүдийн үйл ажиллагаа царцах, цаашилбал гадаад харилцаа бараг зогсчихлоо. Хэдийгээр би Германд байгаа боловч Монголоо холбоод Сингапурт салбар компаниа байгуулах, Америк, Канадад гарах төлөвлөгөөтэй байсан боловч бүх нислэг цуцлагдаад хүнд байдалд орсон. Технологийн талаас нь харах юм бол бидэнд сайхан боломжуудыг олгож байна. Манайд угаасаа Швейцар, Сингапур, Германаас зайнаас ажилладаг горим тогтсон байсан. Манай дотоод үйл ажиллагаанд коронавирус яаж ч нөлөөлж чадахгүй. Яг хэвийн явдгаараа ажиллаад явж байгаа. Бид дотоод үйл ажиллагаандаа My Task гээд өөрсдийн програм хангамжаа хэрэглэдэг. Одоо үүнийгээ олон улсын зах зээл дээр гаргах төлөвлөгөөтэй байгаа. Коронагаас болж бид гадаад зах зээлд гаргаж болох шинэ бүтээгдэхүүн өөрсдөө хийж хэрэглэдэг юм байна шүү дээ гэдгээ анзаарсан. Улмаар бизнес загварыг нь зохиогоод цаашаа ажил хэрэг болгохоор ажиллаж байна. Энэ бол бид хоёрын зүүмээр ярьж байгаа шиг нүүр нүүрээ харахгүй ч онлайнаар хурал хийдэг шийдэл юм. Оролцогчид дундаа Mind Map гаргаад хурлаа хийдэг. Одоо хүмүүст Zoom, Teams-р хуралдах боломж байгаа болохоор тэрийгээ болж байна гэж бодоод яваа. Гэтэл болохгүй байгаа. Яагаад гэвэл онлайн үйл ажиллагаанд гүйцэтгэл гэж байдаггүй. Онлайнаар сайхан хуралдаад дараа нь гүйцэтгэлээ хянахын тулд дахиад төслийн менежмент, эсвэл таск менежментийн шийдэл рүү хувиргаж байж тэр бүх үйл ажиллагааныхаа хяналтыг хийх боломжтой болдог. Манай шийдлийн давуу тал нь энэ бүх зүйл интеграци хийгдчихсэн. Онлайн хурал дээр тархины шуурга хийж байхад л нөгөө талд график гараад явж байдаг. Энэ график дээр автоматаар хэн, ямар ажил хийх, оногдсон ажлууд нь ямар түвшинд явж байгаа, хэзээ дуусах бүгд тэмдэглэгдэнэ. Цаашаагаа төслийн менежерүүдийн зөвлөгөө болоод Scrum board, Agile аргууд болоод дараагийн хурал дээр автоматаар ороод ирдэг. Ийм бүтэн интеграци бүхий шийдлийг яагаад бид өөрсдөө хийсэн бэ гэвэл яг ийм шийдэл гаднаас хайгаад олоогүй. Тэгээд юуны төлөө програм хангамжийн компани билээ гээд өөрсдөө хийсэн. Ингэж зайнаас буюу Герман, Монгол, Сингапур, Швейцараас ажилладаг туршлага бидэнд аль 2015 оноос хойш байсан учраас үүнийгээ шинэ боломж болгосон. -Хэл шинжлэлээр эхэлж байсан та бүхэн одоо бизнес процессийн том төслүүд хийдэг болжээ. Мөн олон улсын зах зээл рүү гарч байгаа юм байна. Үүнтэй холбоотой компани дээрээ хөрөнгө босгох ажлууд хийж байна уу? -Яаралтай нэмэлт хөрөнгө оруулалт татах шаардлагатай байгаа. Сая нээлтээ хийсний дараа монголын томоохон аж ахуй нэгжүүдэд саналаа илэрхийлсэн. Хамгийн гол нь эрсдэл даах чадвараас гадна мэдээллийн технологийн бизнест оруулсан хөрөнгийг богино хугацаанд нөхөх боломжгүй байдаг. Харин урт хугацаанд нөхөөд барахгүй том ашиг авч ирж болно. Угаасаа ийм түүхтэй. Тэгэхээр бид эхлээд эрсдэл даах зөв түншээ олох нь маш чухал байгаа. Одоо идэвхтэй хайж байна. Харин IPO гаргахын хувьд судалгааны шатанд явж байна. Монголын зах зээлээс хөрөнгө босгох тухай брокерын пүүсүүдтэй уулзаж байхад цэвэр програм хангамжийн компанийн хувьд манай салбарын цаг нь арай болоогүй, та нарын үнэлэмжийг унагах байх, тэр хэрээр хүссэн хэмжээний хөрөнгө арай босохгүй байх магадлалтай тул цаг хугацааны хувьд харзнах нь зүйтэй гэж зөвлөсөн. Тиймээс олон нийтэд нээлттэй компани болохоос өмнө хаалттай хүрээнд хөрөнгө оруулалт босгох ажил дээр төвлөрч байгаа. Ковидын нөхцөл байдал сайжирвал гадаад зах зээлээс хөрөнгө татах нь зөв гэдэг байр суурин дээр байгаа. -Монголчууд цахим үндэстэн болоход хэр бэлэн байна вэ? -Бэлэн биш. Одоо худлаа яриад яах вэ. Яагаад гэвэл бид зан чанарыг илүү ярьдаг. Монгол хүмүүс өөрчлөлтийг маш түргэн хүлээж авдаг, хөрвөх чадвар сайтай гэх мэт. Энэ бол үнэн. Харин бид системээ босгоогүй байна. Байгаа систем нь доголдоод, дутаад байна. Тийм учраас бид цахим үндэстэн болоход эрт байна. Гэхдээ бид дэлхийн хөгжлөөс ангид оршиж чадахгүй. Тэртээ тэргүй цахим шилжилт явдгаараа явна, эрчимжинэ, улам хүчтэй, хурдтай болно. Одоо энэ ковидын жишээ экологийн тэнцвэрт байдал алдагдаж буйтай холбоотой. Цаашид нь ийм халдварт өвчнүүд гарна гэдгийг Билл Гэйтсээс авахуулаад олон хүн аль 10, 20 жилийн өмнөөс хэлж л байсан. Энэ бүхэн цахим шилжилтийг хурдасгаж байгаа юм. Аль ч талаас нь харсан бид нэлээд хоцорч явна. Яагаад гэвэл манайд систем нь байхгүй, хуучин коммунист гээд хэлчихэд бараг болох тогтолцоогоор явж байна. Асуудал системдээ байна гэж харж байна. -Оролцогч нарын оролцоо, систем, нэгдэл чухал гэж та онцоллоо. Энэ системийг үүсгэх зорилгоор E-Mongolia гээд платформ гарч ирсэн. Энэ санаачилгыг юу гэж харж байна вэ? -Би E-Mongolia төслийн фэн. Энэ бол зайлшгүй хийх ёстой төсөл байсан. Харин ч хоцорч гарлаа. Миний бодлоор энэ төсөл таван жилийн өмнө хэрэгжих ёстой байсан. E-Government, E-Zasag гээд үе үеийн Засгийн газрын яриа болоод явж байсан ч хэрэгжүүлж чадахгүй явсаар байгаад E-Mongolia болоод гараад ирлээ. Хоцорч байгаа ч ингээд хийгээд гаргаад ирсэнд баяртай байгаа. Би гадаадад байгаа болохоор яг хувиараа E-Mongolia-г туршиж үзээгүй байна. Тэр олон зуун төрийн үйлчилгээг ингээд хялбаршуулж хүргэж байгаа учраас Монголдоо очоод хэрэглэх нь тодорхой. Би түрүүнд системийн доголдол, асуудлын талаар дурдсан. Яагаад гэвэл уг нь төрийн 180 гаруй  үйлчилгээг цахим хэлбэрээр буюу аппликэйшнээр иргэд авах ёсгүй юм. Учир нь ийм бичиг цаасыг төр иргэнээсээ шаардах ёсгүй, бас хэрэггүй. Энэ том системийн ард нэг том мэдээллийн бааз ажилладаг. Энэ бааз, системд төрийн бүх байгууллагууд холбогдсон байгаа. Тэр байгууллагууд нь өөрсдөө энэ E-Mongolia-г ашиглаад хоорондоо мэдээллээ солилцох ёстой. Одоо E-Mongolia аппийн тусламжтайгаар иргэнд тодорхойлолт гаргаж өгч чадаад байна гэдэг нь төрийн байгууллагууд хоорондоо иргэдээс хүсээд байгаа, тэднийг чирэгдүүлдэг бичиг цаасуудаа хоорондоо солилцоод авах боломжтой гэсэн үг. Ингэж ч ажиллах ёстой юм уг нь. -Төр өөртөө байгаа мэдээллийг иргэнээсээ нэхэхээ больчих хэрэгтэй гэж та хэлээд байна уу? -Яг үнэн. Хоорондоо чөлөөтэй холбогдон интеграц хийх боломжтой болчихсон болоод л E-Mongolia төсөл гарч байгаа шүү дээ. Би Германд стартап компани байгуулаад 20 гаруй жил ажиллаж, энэ нийгэмд оролцоотой амьдарч байна. Энэ хугацаанд надаас ямар нэгэн байдлаар тодорхойлолт нэхэж байсан тохиолдол нэг ч гараагүй. -Таны бүртгэлийн дугаарыг шалгаад л болоо юу? -Тийм. Яагаад гэвэл цаана нь өөрсдөд нь дээд зэргийн бүртгэлийн систем ажиллаж байгаа шүү дээ. Тэр системүүд нь хоорондоо холбогдсонд учир байгаа юм. -Та яагаад систем болохгүй байна гээд хэлсний учрыг би одоо сайн ойлголоо. Технологи ашиглаад дэлхийн зах зээлд гарахаар төлөвлөж буй залууст та юуг зөвлөх вэ? -Нэгт, технологи гэдэг утгаараа хурд. Хоёрт, төгс шийдэл, төгс гүйцэтгэл. Миний харж байгаагаар залуучууд маш хялбар аргаар богино хугацаанд их мөнгө олно гэж боддог болчихсон юм шиг санагддаг. Тийм юм байхгүй. Уучлаарай! Ийм үлгэрт итгэж хад мөргөхөө болих хэрэгтэй. Маш их тэвчээр, энерги, хүч хэрэгтэй. Нэлээд зовно. Миний өгөх зөвлөгөө бол юмыг амар хялбараар харж, богино хугацаанд их мөнгө олно гэж мөрөөдөхөө болих хэрэгтэй. Үүний оронд хэн, юу, хаана хийж чадаагүйг хайх хэрэгтэй. Янз бүрийн гоё, шинэ санааг бид мундаг болоод олоод байгаа юм биш. Дэлхийн долоон тэрбум хүн ам хангалттай хэмжээгээр бодоод шинэ санаанууд энд тэндгүй гардаг. Тэгвэл тэр бүхэн яагаад хэрэгждэггүй юм бэ? Тэгэхээр цаг хугацааны мэдрэмж их чухал. Зах зээлд гаргах цаг нь болсон уу, үгүй юу гэдэг асуудал. Хэн нэгэн хэтэрхий түрүүлээд мундаг, гоё, сонин, содон шийдэл олсон байхад тэрийг хэрэгжүүлэх, гүйцэтгэх боломж нь байхгүй, хүмүүсийн хүлээж авах цаг нь болоогүй байж болно. Жишээлбэл, YouTube одоо нэлээд сайн явж байна. Энэ систем эрт гарсан бол шууд унах байсан. Яагаад амжилттай болсон гэхээр технологийн хөгжил дагаад видео контент, их датаг бага өртгөөр цацаж, хүлээн авах боломжтой болсон. Яг ийм жишээ технологийн салбарт маш их байдаг. Миний хувьд цаг үеэ айхтар мэдэрдэг хүн биш юм шиг байгаа юм. Гэхдээ зайлшгүй хийгдэх ёстой ажлууд гэж байдаг. Хүнд хэцүүгээс нь болоод хүмүүс зайлсхийдэг, зугтаадаг төслүүд байдаг. Эдгээр төсөл, ажлыг зайлшгүй хийх ёстой үе хэзээ нэгэн цагт ирнэ. Өөрөө хийж чадах үедээ ийм ажлуудыг барьж аваад хийчихье гэдэг байдлаар эхлүүлээд явж байсан. Харин үр дүнг нь үзэх цаг үе одоо ирж байх шиг байна. Ийм нөхцөлд аль болох төгс гүйцэтгэл дээр анхаарах нь илүү чухал. Мэдээж хэрэг хэн нэгэн шийдэл хийсэн л байгаа. Гэхдээ тэр хүн төгс хийж чадсан уу? Төгс хийсэн ажлыг л олон хүнд түгээж, тэр хэрээр төдий хэмжээгээрээ ургацаа хураана шүү дээ. Ингэж л ажиллахыг залууст зөвлөмөөр байна. -Та түрүүнд манайх утгаараа цахим үндэстэн болох болоогүй, системийн зөрүү, сэтгэлгээний хоцрогдол байна гэсэн. Гэтэл дэлхийн бусад улсад хүн, комьютер хоёр хоорондоо ярьдаг болчихлоо. Монгол Улс Эстони шиг болоход дахиад хэдэн жил шаардлагатай гэж харж байна вэ? - Энэ бол зөв бодлогын асуудал. Хэрвээ зөв бодлого бариад явбал хоёроос дөрвөн жилийн дотор цахим үндэстэн болж чадна. Харин одооны систем дээрээ буруу бодлогоор эргэлдээд байвал хэдэн ч жил болж магадгүй. Ард түмэн бол цагаан цаас гээд томчууд хүн амьтан уурлуулаад ярьдаг. Манай ард түмний хувьд хэрэглээ өндөртэй, шинэ технологи гармагц хэрэглэхийг хүсдэг, тийм сониучхан гэх юм уу даа үндэстэн шүү дээ. Яг эцсийн хэрэглэгч, хэрэглээ тал дээр би санаа зовохгүй байна. Харин системийнхээ гажуудал, доголдолыг засаад, зөв бодлого бариад явах юм бол маш богино хугацаанд цахим шилжилтийг хэрэгжүүлэх боломжтой. Тэр утгаараа бид хүн, компьютерын харилцааг монгол хэлээр болгон, аж үйлдвэрийн дөрөв биш тавдугаар хувьсгалын бэлтгэлийг хийгээд явж байна. Цахим шилжилтэнд бид хоцрохгүй орж чадна, бусадтай адилхан нэг гараан дээрээс эхэлж болно. Энэ зорилгын төлөө бид ажиллаж байна. Товчхондоо бидэнд бүх боломж нь байна. Гол нь тогтолцоо маань өөрөө хоцрогдоод, системээ гацаагаад байна. - Алс холын Германаас цаг гарган туршлагаа хуваалцсан танд маш их баярлалаа.[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
Эрдэнэбаяр04

Х.Эрдэнэбаяр: Дэлхийн дижитал сэтгүүлийн “Нэтфликс” болно

[vc_row][vc_column][vc_column_text] МедиаТек (MediaTech) салбарт Монголдоо байтугай дэлхийд түүчээлж байгаа компанийг энэ удаагийн цувралаар танилцуулж байна. 2014 онд ганцаараа эхлүүлсэн бизнес нь өнөөдөр дэлхий даяар хэдэн зуун мянган хэрэглэгчтэй болж, дэлхийн хамгийн шилдэг медиа корпорациудтай гэрээ хийсээр байна. Тэр бол World Plus-ийг үүсгэн байгуулагч Х.Эрдэнэбаяр юм. Түүнтэй хийсэн ярилцлагыг хүргэе. В.Ганзориг: Өдрийн мэнд Эбэ захирал аа? Хэвлэл мэдээллийн салбарт технологи ашиглан түйвээлт хийж байгаа компани бол яах аргагүй танайх. Саяхан Токио дахь салбарынхаа нээлтээ хийсэн. Гадаад зах зээлд гарахын тулд хэр удаан бэлдсэн бэ? Х.Эрдэнэбаяр: Бид 2014 оноос эхлэн цахим сэтгүүл, дижитал паблишинг, софтвэр, аппликэйшн рүү чиглэж ажилласан. Гадаадад гарах бэлтгэл ажлийг гурваас дөрвөн жил хийсэн. Олон улсын тавцанд гарах эхний танилцуулгаа 2019 оны долдугаар сарын 14-нд Сингапурт Marina Bay Sands-т хийсэн. Энэ арга хэмжээ амжилттай болж, олон улсын нэлээд паплишинг хаусууд хамтарч ажиллая гэсэн учраас 2019 оны 10 дугаар сарын 2-нд Токиод Азийн нээлт гэж бид хийсэн юм. Жил хагас гаруй хугацаанд олон улсын гэрээ контрактууд хийгдээд, одоо л нэлээн сайн үе дээрээ ирж байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! -Та нар эхнээсээ гадаад зах зээлийг үндсэн сегментээ болгожээ дээ? -Тийм. Бид Монгол гэж анхнаасаа бодоогүй. Аппликэйшн хийдэг, технологиор мөнгө олох зорилготой компаниуд сүүлийн гурван жил нэлээд нэмэгдсэн. Аппликэйшн хийх амархан зүйл байж магадгүй. Гэхдээ тэрийг хэн, хэзээ хэрэглэх, хаанаас мөнгө олох, энэ бизнес хэр тогтвортой байх асуудлуудыг шийдэх нь хамгийн чухал. Монголд аппликэйшн хийгээд дотоодынхоо зах зээлээс өндөр орлого олно гэж байхгүй гэж харсан. Жоохон тохуутай маягаар хэлбэл, ер нь манай зах зээл зүүн дөрвөн замаас баруун дөрвөн зам, тэгээд зайсан гэсэн дөрвөлжин доторх 100 мянга гаруй хэрэглэгч байгаа шүү дээ. Энэ зах зээлээс бүтэн мөнгө олсон ч технологийн өндөр орлоготой компани үүснэ гэхэд хэцүү. Тиймээс бидний анхнаасаа харж байсан гарц бол олон улсын зах зээл. Энэ чиглэлдээ үзээд л яваад байгаа. Ойрхон амжилтад хүрэх байх аа. -Танай бизнесийн онцлог юу вэ? Одоогийн байдлаар хэдэн харилцагч, ямар түншүүдтэй болоод байна? -World+ аппликэйшнийг дэлхийд түгээх ажлын нээлтийг уг нь 11 дүгээр сарын 16-нд товлосон байсан. Гэтэл гэнэтийн хөл хорионы улмаас хоёрдугаар сар хүртэл хойшлуулах болоод байна. Яагаад энэ зах зээл рүү орсон гэдгээ тайлбарлая. Медиад телевиз, радио, сонин, сэтгүүл гэсэн дөрвөн салбар байдаг. Сүүлийн 20 жилд телевиз on demand буюу технологийн том дэвшил хийж чадсан. Радио станцууд подкаст болоод, сонсогчид дуртай үедээ хүссэнээ сонсдог болж байна. Сонинуудын хувьд бүгдээрээ цахим хуудас суурьтай боллоо шүү дээ. Гэтэл цахим сэтгүүл гэдэг том хувьсал ерөөсөө гарч ирээгүй. Хэвлэлийн эх буюу PDF файл уншуулдагаа дижитал гэж нэрлээд яваад байсан. Иймээс бид Full interactive буюу яг орчин цагт зориулсан, үзэж болдог, харж болдог, сонсож болдог хөдөлгөөнтэй, бүх төрлийн гар утсанд таардаг цахим сэтгүүл хийхээр зорьж ажилласан. Яг энэ ажил дээрээ нэлээн гайгүй түүхтэй явна. Өнөөдрийн байдлаар найман улсын 200 орчим сэтгүүл гэрээ хийгээд ажиллаж байна. Томоос нь дурдвал The Guardian Weekly, New York, Vogue, GQ гэх мэт. Өчигдөр гэхэд Европын хамгийн том хэвлэлийн компани Axel Springer гэрээгээ хийлээ. Энэ мэтээр нэмэгдээд л байгаа. Бидний зорилго дэлхийн хэмжээнд дижитал сэтгүүлийн нэтфликс болох юм. -Одоогийн байдлаар дэлхий даяар хэдэн хэрэглэгчтэй болсон бэ? -Дэлхий даяарх албан ёсны маркетингийн кампанит ажлаа 11 дүгээр сард эхлүүлэх байсан ч хоёрдугаар сар болгон хойшлуулсан. Яг одоогийн байдлаар 270 мянган хэрэглэгчтэй болсон байна. -Энэ бүх технологи, техникийн шийдлүүдийг бүгдийг нь монгол залуучууд, монгол компани хийсэн үү? -Тийм. 2014 оны сүүлээр ганцаараа эхлээд, удахгүй хоёулаа болоод, одоо манай хамт олон гээд 97 залуу байна. Програм хангамж, аппликэйшн хөгжүүлэлт, дата гээд бүх ажлыг in house буюу манай компанийн залуучууд хийсэн. Энэ шийдлээ турших зарчмаар жижиг зах зээл буюу Монгол улсын гурван сая хэрэглэгчийг сонгоод маркетингийн зардал гаргалгүйгээр хэдэн хэрэглэгч орж ирэхийг нь үзэхээр M+ гэдэг аппликэйшнийг хоёр жилийн өмнөөс ажиллуулж эхэлсэн. Өнөөдрийн байдлаар 400 мянган төхөөрөмж дээр 287 мянган бүртгэлтэй хэрэглэгчтэй болжээ. Дэлхийн хамгийн алдартай гэсэн бүх сэтгүүлийг бид өөрийн платформ дээрээ бүрэн цахим болгоод нэг улсаас 200 мянган хэрэглэгч авахад дэлхийн 200 улсаас нийт хэдэн хүн хэрэглэж болох нь вэ гэдэг тоог гаргах гэж ерөнхийдөө энэ датаг хэрэглэсэн. Энэ дээр нэлээн боломжийн тоо харагдаад байгаа. -Алсдаа M+ ба World+ хоорондоо нэгдэнэ гэсэн үг үү? -Үгүй. World+ апаа дэлхийд гаргахаас өмнө Монголын зах зээлд М+ гээд тест маягийн аппликэйшн болгож хэрэглэж үзсэн. Гэтэл энэ нэлээн боломжийн яваад байгаа учраас цааш нь хөгжүүлж аудио подкастуудыг нэмээд иж бүрэн платформ болгоод ашиглаад явж байна. -Цар тахлын нөхцөл байдал танай бизнест хэр эерэгээр болон сөргөөр нөлөөлж байна? -Цахим гэдэг үүднээсээ айхтар муу болоогүй ч сөрөг нөлөө байна. Бид өнгөрсөн хугацаанд олон улсын нэлээд хэдэн сэтгүүлтэй гэрээ хийж чадсан. Дэлхийн топ 50-д байдаг Хятад, Сингапурын тэргүүлэгч медиа корпорациудтай маш том цахим платформын гэрээ хийгдсэн байсан. Нэгийг нь энд зарлахад одоо асуудалгүй. Тэр бол Singapore Press Holdings буюу The Straits Times зэргийг эзэмшдэг Азийн хамгийн том медиа корпораци бидэнтэй хамтарч аппликэйшн хийнэ гээд өөрсдийн аппликэйшнийг бүгдийг нь унтраалаа гээд биднээр хийлгээд есдүгээр сарын 26-нд нээх байсан. Гэтэл таагүй мэдээ нь Singapore Press Holdings 40 жилийн түүхэндээ анх удаа санхүүгийн хувьд хасах гарч таарсан тул түр хугацаагаар хойшлуулъя аа гэдэг санал тавьсан. Түүнээс биш бид зүүн өмнөд Азийн медиа зах зээлийн хамгийн том платформыг үүсгэхэд бэлэн болчихсон байна. Энэ талаас нь харвал цар тахал бидэнд таатай биш байгаа. Манай залуусын хувьд хөл хорионы шийдвэр гарснаас хойш гэрээсээ ажиллаж байгаа. Эндээс давуу тал олж харахгүй байгаа. Яагаад гэвэл монголчууд зайнаас ажиллаж байсан туршлагагүй учраас ер нь нэг дундажлаад л явж байна даа. -Гадаад зах зээл дээр бизнесээ өргөтгөхийн тулд энд тэндээс хөрөнгө оруулалт татах төлөвлөгөө байна уу? -Эхний дөрөв, таван жил өөрсдийнхөө боломжоор явсан. Яагаад гэвэл та ч мэдэж байгаа, Монголд технологийн бизнесээр мөнгө олох ёстой гэдэг бодол бүх хүнд байдаг ч төрөөс, эсвэл банкуудаас ямар нэгэн байдлаар санхүүжүүлэхийг дэмжих асуудал бол ноль шүү дээ. Тийм боломж нь ч байхгүй байгаа байх л даа. Албан бус нээлтээ хийсний дараа Японоос хөрөнгө оруулалтууд орж эхэлсэн. Сүмогийн их аварга Хакүхо хамгийн эхний хөрөнгө оруулалтыг хийсэн. Үүний дараахан Японоос гурван хөрөнгө оруулагч орж ирсэн. Kimura Construction компанийн захирал аав хүү хоёр хөрөнгө оруулсан. Хүү нь одоо Японы парламентын Ардчилсан намын бүлгийн дарга хийдэг. Arix Partners гээд Японы хүний нөөцийн нэг номерын компани нь бас манайд хөрөнгө оруулсан. Цаашдаа бас ганц хоёр хөрөнгө оруулалтууд яригдаж байна. Түүнчлэн Америк болон Израйлаас хөрөнгө оруулалт хийх саналууд ирсэн. Тэгэхдээ яг одоо ковид гээд онгоц нисэхгүй байгаатай холбоотой ямар ч бизнесийн уулзалтууд хийх боломжгүй болчихоод байна. -Дэлхийн зах зээлд гарах боломж болон эрсдэлийн талаар залуучуудад зөвлөөч гэвэл та юу хэлэх вэ? -Ер нь бол маш хэцүү. Яагаад гэвэл нэгт, олон улсын зах зээл дээр Монгол сайн нэр биш болчихоод байна. Монголчууд олон улстай хийдэг, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын гэрээ хэлцэл дээрээ төр, хувийн компаниуд ялгаагүй тогтвортой байдаггүй учраас улсаараа муу нэртэй. Хоёрт, олон улсын технологийн компаниуд хамтарч ажиллахдаа эхлээд Монгол гэж сонсоод гайхдаг. Бараг танайх цахилгаантай юм уу гэх нь холгүй асуудаг. Тэгээд хийсэн зүйлсийг хараад хамтран ажиллах боломжтой юм байна гээд бизнесээ ярьдаг. Улсын нэр хүнд ийм ч гаднын зах зээлд гарах боломжгүй гэсэн үг биш. Нэгт, бизнес санаа дахин давтагдаагүй буюу бусад хүмүүсийн бодож олоогүй санаа байх ёстой. Хоёрт, хийж байгаа зүйлдээ маш их тууштай байж л амжилт олно доо. Ёстой хэдэн жил нойр, хоолгүй явж байж амжилтанд хүрнэ. Амжилтад хүрч болно. Дээрээс нь монгол залуучууд ийм амжилтанд хүрэх бүрэн чадвартай гэдэгт би 100% итгэлтэй байдаг. Гол нь тууштай, хөдөлмөрч байх ёстой. Өнгөрсөн долоо хоногт Япон дахь манай оффисын албан ёсны бүртгэл дуусч ажлууд нь эхэлсэн. Сайхан мэдээ хэлэхэд Panasonic компанийн ерөнхийлөгч Мори гэж хүн Япон дахь манай салбарын захирлаар томилогдоод ажиллаж байна. Тэгэхлээр бид нэг их муугүй олон улсад харагдаж байгаа байх. Panasonic компанийн захирал манай компанийн охин компанийг Японд үүсгээд явна гэдэг нэр төрийн асуудал гэж харж байгаа. -Баяр хүргэе! Ямар гоё мэдээ вэ? Цахим шилжилт улам эрчимжих нь тодорхой боллоо. Монголчууд сонгодог утгаараа цахим үндэстэн болоход бэлэн байна уу? -Бэлэн байх боломжтой ч бэлэн биш байна гэж бодож байна. Яагаад гэвэл нэгт, сайн бодлого гаргах хэрэгтэй. Яаж ажиллах ёстой, юуг хийж болох, болохгүй гэдгээ хүртэл шийдэх ёстой. Хоёрт, төр ба хувийн хэвшлийн оролцоог сайн зохицуулах ёстой. Манай компани төртэй ажиллаж үзээгүй. Гэхдээ мэдээллийг олон талаас авдгийн хувьд харж байхад жишээ нь эрүүл мэндийн салбарын цахим шилжилт гэдгийг 2014 оноос Хятадын Засгийн газар болон бусад газраас санхүүжүүлээд 120 сая ам.доллар орж ирсэн гэдэг. Гэтэл өнөөдөр эрүүл мэндийн даатгалын систем, эмнэлгийн бүртгэл, шинжилгээ цахим болоогүй л байна. Тэгэхээр хийж чаддаг хүмүүс нь хийх ч юм уу, үүссэн асуудлуудаа зөв шийдэж явах ёстой. Цахим шилжилтийг хийж чадах уу гэвэл харин магадгүй Эстоноос илүү хийж чадна гэж би боддог. Яагаад гэвэл монголчуудын хэрэглээ ухаалаг. iPhone 12 худалдаанд гарлаа гэхэд бүгд л хэрэглэж байдаг. 10 жилийн сурагч хамгийн сүүлийн үеийн Самсунг хэрэглэдэг. Цахим хэрэглээнд ойроос гадна жижиг улсын давуу тал байж болохоор харагддаг. 300 сая биш гурван сая хүн дээр хийх маш боломжтой. Нөгөө талаасаа цахим шилжилт заавал хийх шаардлага үүсч байна. Дэлхийн бүх улсууд аль нэг улсын системийг ашиглаж тэдэнд мөнгө төлдөг биш, жижиг ч хамаагүй өөрийнхөө юмыг хэрэглэдэг систем рүү шилжиж байгаа. Сая Азийн найман орон жил хагасын дараанаас фэйсбүүк хэрэглэхгүй харин дотоодын системээ хэрэглэнэ гэж зарлалаа. Япончууд Line, cолонгосчууд Kakao Talk, хятадууд WeChat, оросууд Telegram-аа илүү хөгжүүлж байна гэдэг шиг тэд бэлэн байгаа юмыг хэрэглэхэд амархан ч яагаад фэйсбүүк дээр нэг юмаа бүүст хийсний төлөө бүх мөнгөө Америк руу өгөх ёстой юм, яагаад iTunes дээр дуугаа тавиад бүх орлогоо Америк руу явуулах ёстой юм бэ гэдэг бодлогыг бүгд бодож байгаа. Тэгэхээр жижиг ч бай, том ч бай яг хэрэгцээгээ тодорхойлоод бодлогоо гаргах хэрэгтэй байх. Ebarimt нэлээн сайн жишээ болсон. Үүн шиг нэгдсэн маягаар бүх тэтгэврийн сан, даатгал, нийгмийн даатгал зэргээ ухаалаг болгоод, цахим данс хүн болгонд дээрээ үүсгээд, үүгээрээ дамжуулан татвараа төлдөг, буцаад тэтгэврээ авдаг, бүх юм ил тод болох бүрэн боломж бол манай улсад байгаа. -Яг үүнтэй холбоотой асуухад E-Mongolia гээд төрийн цахим үйлчилгээний платформ нээлтээ хийсэн. Үүнийг ашиглаж үзэв үү? -Нээгдсэн өдөр нь E-Mongolia-г хэрэглэж үзсэн. Богино хугацаанд бодитоор төрийн 180 үйлчилгээг хамруулна гэдэг бол нэлээд том ажил. Цаашдаа функцуудыг нь нэмээд монголын бүх цахим шилжилтийг зөвхөн энэ систем дээр төвлөрүүлээсэй гэж би хараад байна. Бүгд хоорондоо холбогддог, EBarimt, татвар бүгд хамт орчих ёстой. Түүнээс биш төрийн яамны хэлтэс болгон нэг нэг аппликэйшн хийгээд байдаг бол бүтэхгүй. Анзаарсан бол гомдмоор ч гэсэн гайхамшигтай жишээ байдаг. АСЕМ-ийн аппликэйшн. Санхүүг нь харахаар нэлээн олон зуун саяар хийсэн байх шиг байсан. Гэтэл Play Store, App Store-ийн таталтыг нь харахаар тэр аппликэйшнийг 100 хүн ч хэрэглээгүй байсан. Тэгэхээр яг юунд зориулж, хэн, яаж хэрэглэх вэ гэдгээ сайн бодох ёстой юм. Нөгөө талаас төрийн залгамж халаа гэдэг шиг нэг юм нь байнга давтагддаггүй учраас болж өгвөл модуль модулиар нь чаддаг компаниудтайгаа хамтраад эхнээс нь зөв хийлгээд явбал их зөв жишээ болно. Түүнээс биш төр нэг их олон программистууд нийлүүлээд ухаад суугаад байж болохгүй. Төрийн албаны цалингийн хэмжээ магадгүй 800 мянгаас 1.5 саяын хооронд байгаа гэхээр тэнд супер инженерүүд хэзээ ч очихгүй шүү дээ. Суперууд нь хаана байх вэ гэхээр хувийн хэвшилд л байна. Хувийн хэвшлийн хамгийн мундаг толгойнууд, шинэ үеийн программчлалын аргуудыг хэрэглэж байгаад хүмүүсийг төр өөрийн төслүүд дээрээ хамруулаад явуулбал зөв алхам болох болов уу. Ажлуудаа компаниудад хувааж өгөөд хийсэн ажлын үр дүнгээсээ буюу ирээдүйд олох орлогоос нь нэг хувийн урамшуулал аваад яваарай, энэ танай компанийн үнэ цэн болно шүү гээд хөдлөх юм бол яг жинхэнэ утгаараа цахим шилжилт болох болов уу гэж бодож байна. -Эстони улсын төвшинд хүрэхэд Монголд хэдэн жил шаардлагатай вэ? - Ер нь бол программ бичихээр жишээ авбал нээлттэй эх хөгжсөн, бэлэн аргачлалууд их байдаг болсон учраас хуучин шиг бүх юмыг цоо шинээр хийхээ больсон. Харин ерөнхий схем, бүтэц сайн байх юм бол маш богино хугацаанд гүйцэтгэх боломжтой. Магадгүй үнэхээр сайн менежментийн баг бүрдүүлээд, E-Mongolia дээрээ суурилаад хийлээ гэхэд 18 сар бодит хугацаа гэж харж байна. Анхнаасаа сайн шийдэл хийсэн байхад хүмүүс аяндаа хэрэглээд явчихна. Гол нь тэр дэд бүтцийг хэрэглэснээр иргэнд, төрд ямар ашигтай байх, аль аль талдаа өгөөжтэй байх ёстой. EBarimt-ийг яагаад энэ олон хүмүүс хэрэглээд байна гэхээр буцаад тэндээс 1000 төгрөг ч хамаагүй авдагт байгаа. Нөгөө талдаа улсад маш ашигтай. Учир нь худалдан авалт болгон дээрээ энэ хүн татвар төлж байгаа эсэхийг, тухайн үйлчилгээний байгууллагыг шалгаад байна. Яг ийм холимог систем бүрдүүлбэл жил гаруй хугацааны дотор технологийн шийдлээ хийж гүйцэтгээд, зургаан сарын дотор бүрэн нэвтрүүлнэ гэж тооцвол хоёр жилийн дотор Цахим Үндэстэн төсөл бүрэн хэрэгжих боломжтой гэж харагдаж байгаа. Эндээс маш олон давуу тал гарна. Татвар нуудаг юм байхгүй болж, хүн болгоны орлого тодорхой болно. Гаалиар гарч байгаа бүтээгдэхүүнүүд хүртэл буюу Эрдэнэт үйлдвэрээс хэдэн тонн зэс өнөөдөр гарч байгаад ERP систем дээр бүртгэгдээд явна. Том, жижиг бүх юмаар нь холиод явахад маш сайн үр дүн гарах байх гэж хараад байна. - Сонирхолтой ярилцлага цагаа гарган бидэнд зориулж өгсөнд талархаж байна. [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
А.Мэнд-Орших15

А.Мэнд-Орших: Монгол компани цахиурын хөндийд бүртгэгдлээ

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Ковидын хүнд орчныг боломж болгон, технологийн дэвшлийг ашиглан хэдэн 100 сая ам.долларын үнэлгээтэй компанийн эзэд болж, хэдэн арван сая долларыг гадаад, дотоодоос босгон монгол залуусын эрдэм мэдлэг, ур чадварыг тамгалж буй шижигнэсэн залуусыг цувралаар танилцуулж байна. Тэдний нэг бол Erxes Inc-ийг үүсгэн байгуулагч А.Мэнд-Орших юм. В.Ганзориг: Сайн байна уу А.Мэнд-Орших захирал аа? Хэдхэн хоногийн өмнө “Монголын технологийн компани тун удахгүй дэлхийн зах зээлд цахиур хагална” гэдэг мэдээллийг би “Mongolia Weekly” цахим сонингоос уншсан. Хэзээ, хаана, ямар цахиур хагалах гээд бэлдээд байна вэ? А.Мэнд-Орших: “Erxes” компани АНУ-д бүртгэлтэй, монгол инженерүүдийн бүтээл. н.Бат-Амар, н.Наран, А.Мэнд-Орших гээд гурван үүсгэн байгуулагчтай. 2017 онд компаниа бүртгүүлээд ажиллаж байгаад Continuous Securities Offering буюу АНУ дахь компани дээр хувьцаа борлуулах эрх сая авлаа. Энэ бол бидний 2020 оны нэгдүгээр сараас хойш хөөцөлдсөн ажил. Сүүлийн 11 сар хөөцөлдсөн энэ ажлын үр дүнд Монгол компани цахиурын хөндийд албан ёсоор бүртгэгдээд гарч байна. Үүний тулд АНУ-ын хуулийн фирм, санхүүгийн зөвлөх үйлчилгээний болон хөрөнгө оруулалтын компаниудтай хамтраж ажиллаж, монгол залуучууд Америкт компаниа байгуулж, хувьцааг нь хэн ч худалдан авах нээлттэй бүтцийг хийлээ. Дэлхийн өнцөг булан бүрээс манай хувьцааг авах боломжтой бөгөөд хамгийн багадаа 300 ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийх боломжтой. Манай компани 18 сая ам.доллараар үнэлэгдсэн. Бид 3.5 сая ам.доллар босгох ажлыг эхлүүлээд явж байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! -Баяр хүргэе! Компанийнхаа үндсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ болон харилцагч, түншүүдийнхээ тухай товч мэдээлэл өгнө үү. -Манай үндсэн бүтээгдэхүүний хөгжүүлэлт 2016 оноос эхэлсэн. Гол бизнес загвар нь нээлттэй эхийн програм хангамж (open source) буюу хэн ч төлбөргүйгээр татаж аваад өөрсдийн сервер дээрээ суулган ашиглах боломжтой B2B байгууллагад зориулсан хэрэглэгч, маркетинг, борлуулалтын удирдлагын цогц шийдэл юм. Яг одоогийн байдлаар дэлхийн 90 гаруй улсын 30 мянган бизнес манай бүтээгдэхүүнийг ашиглаж байна. Монгол Улсаас 11 томоохон аж ахуй нэгж хэрэглэж байна. Тухайлбал, Мобиком, Голомт банк, Капитрон банк, ХХБ, Таван Богд Групп гэх мэт. Бидний үндсэн бүтээгдэхүүн төлбөргүй хэдий ч энтерпрайз харилцагчид илүү хурдтай хэрэглэн, өөрсдийн бизнесийн онцлогт тохируулан хөгжүүлэхийн тулд нэмэлт төлбөр төлдөг. -Цар тахал та бүхний бизнест хэрхэн нөлөөлж байна вэ? -Бизнесийн утгаар сөргөөр нөлөөлж байна. Харилцагчдын үйл ажиллагаа удаашрах, үүнийг дагаад хэрэглээ нь багасч, хийгдэх гэж байсан шинэ гэрээнүүд царцаж байна. Гэхдээ манай дотоодын харилцагчдын дийлэнх нь том аж ахуй нэгжүүд байдгаас гадна ихэнх харилцагчид маань Австрали, АНУ-д байршдаг. Энэ утгаараа шууд нөлөө бас харьцангүй гайгүй, нэг талаасаа энэ нь давуу тал болж байгаа. Үйл ажиллагааны хувьд бүгд гэрээсээ, цахимаар ажлаа цалгардуулахгүй Америк болон Монголын цагаар ажилладаг болсон. Өмнөх хөл хорионы үед бид энэ талын бэлтгэлээ хангаж чадсан. -Хямралыг боломж болгож чаддаг хүмүүсийг энтрепренер гэдэг. Энэ утгаараа цар тахлаас үүдэлтэй хямралын үед технологийн салбарт хүч үзэж буй залууст өгөх таны зөвлөгөө юу байх байсан бэ? -Бид өнөөдөр АНУ-ын үнэт цаасны хороонд (The U.S. Securities and Exchange Commission) бүртгүүлж, Америкийн зах зээлд хувьцаа гаргах эрхээ авсан компани болчихлоо. Энэ нь бусадтай амжилтаа хуваалцаж байгаа хэдий боловч энэ шатанд гарахын тулд бид сүүлийн 10 жил зогсолтгүй хөдөлмөрлөсөн. 10 жилийн өмнө ийм төрлийн хөрөнгө оруулалт гэдэг зүйл бараг байгаагүй. Бүх юмаа өөрсдөө хийгээд олсон мөнгөө мөрөөдөлдөө буюу гадаад зах зээлд гарах ажилд зарцуулж байсан. Нэг л өдөр цахиурын хөндий дээр гарна гэдэг мөрөөдөлдөө хөтлөгдөн сүүлийн 10 жил энэ зорилгодоо үнэнч ажилласан. Erxes бол бидний бүтээсэн тав дахь бүтээгдэхүүн. Тууштай байж, зорилгынхоо төлөө шантралгүй ажиллах ёстой. Энэ хооронд төлөвлөгөө, хийх гэж байсан бүтээгдэхүүн өөрчлөгдөж болно, бас баг, хамт олноо алдаж болно. Зам зуур янз бүрийн асуудлууд тулгарна. Гэхдээ зорилгоо хэзээ ч өөрчилж болохгүй. Монгол залуусын бүтээлийг цахиурын хөндийд гаргана, Монголынхоо уул уурхайгаас хэт хамааралтай эдийн засгийг солонгоруулъя, Раж ах Gmail-ийг хийчихлээ гээд Энэтхэг залуус тэр чигээрээ хөглөгддөг шиг монгол залуусын мөрөөдлийг хурцлах амжилт гаргая гэдэг зорилго бидэнд байдаг. Ийм мөрөөдөл эхлээд үүсч байж дараагийн хийх ажил тодорхой болж, алдаан дээрээсээ суралцаж эхэлдэг. Бусад залууст хэлэхэд энэ бол тийм амар ажил биш шүү. Нэг шөнийн дотор амжилт олно гэж байдаггүй. Бидний хувьд 10 жил гэдэг ерөөсөө бага хугацаа биш. Энэ хооронд олон алдаа хийсэн, хүмүүст хулхидуулж залилуулсан, орлогогүй тул ажилчдынхаа цалингаа тавьж чадахгүй явж байсан гэх зэргээр байж болох бүх хүнд үеийг туулсан. Эндээс ойлгосон зүйл бол энэ бүхнийг давж чадвал хамт олон улам нягт болон нэгдэж, мөрөөдлийнхөө төлөө явах хүч улам ихээр ордог юм билээ. Бидний энэ алдаа, оноог үнэлэн, цахиурын хөндийд гарах зорилгыг маань дэмжин Шунхлай групп, Тесо групп, Бид санхүүгийн нэгдэл, бусад хувь монгол хөрөнгө оруулагчид 650 мянган ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг хийсэн. 2020 оны 4 дүгээр сард цахиурын хөндийд очиж менежментийн багаа байгуулж, нэмж хөрөнгө оруулалт татахаар төлөвлөсөн хэдий ч цар тахлын улмаас хойшлоод байна. Үүссэн нөхцөл байдлыг үнэлээд бид төлөвлөгөөгөө өөрчлөн, арай шинэлэг байдлаар борлуулалтаа хийж, хөрөнгө оруулалт татахаар ажиллаж байна. Компани хувьцаагаа олон нийтэд нээлттэй болгоно гэдэг нь Монголд ч тэр амар ажилд тооцогдохгүй. Санхүүгийн зохицуулах хороо, Хөрөнгийн биржийн шаардлагыг ханган зөвшөөрөл авах замаар IPO гэдэг загвараар хөрөнгө татдаг. Бид АНУ-д яг л энэ замаар явж шаардлагыг нь ханган, шинэ жим гаргаж чадлаа. Олон залуучууд харж байгаа учраас бидний хариуцлага энэ хэрээр улам өндөр болж байгаа. Амжилттай явж чадвал бидний гаргаж буй жимээр олон монгол компаниуд Америкийн зах зээл руу гарах болно. Бид дараа дараагийн залуусыг хурцлах, тэдэнд энэ боломжийг өгөх туйлын зорилготой ажиллаж байгаа шүү. Зөвхөн мөнгө олно, эсвэл өөрсдөө л саятан болно гэдэг зорилго дор хамт олон нэгдэхгүй. Ийм өнгөц зорилгоор урт хугацаанд явах боломжгүй. Бид Google, Facebook, Apple-тай өрсөлдөх хэмжээний цалин өгч чадахгүй байгаа ч манайд ажиллаж буй монгол инженерүүдэд тийм хэмжээний ур чадвар хангалттай байдаг. Манай компаниас жилдээ хоёроос гурван залуу Америк, Австрали руу тэтгэлгээр мастерт сургуульд явдаг. Төгсөөд стартап байгуулах, эсвэл Microsoft, Facebook зэрэг том компаниудад орж ажилладаг. Манай залуучуудад потенциал асар их байгаа. Эдгээр залуус бага цалингаар Монголдоо ажиллахаар нэгдэж буй цорын ганц шалтгаан нь монгол бүтээлийг цахиурын хөндийд гаргахад байдаг. Мэдээллийн технологийн зах зээлийн дээд лиг бол цахиурын хөндий. Энд хүлээн зөвшөөрөгдөж чадвал бид өөрсдийгөө батлах юм. Монгол залуучууд хэн гэдгээ ингэж баталж чадвал дараа дараагийн том боломжууд бидний өмнө нээгдэнэ. Үүний төлөө бид ажилладаг. -Цахим шилжилт, Аж үйлдвэрийн дөрөвдүгээр хувьсгал, цахим хувьсгал гэдэг үгс хол сонсогддог байсан бол өнөөдөр бидний өдөр тутмын ажил, амьдралын нэг хэсэг болчихлоо. Монголчууд утгаараа Цахим үндэстэн болоход бэлэн байна уу? -Дэд бүтцийн хувьд маш сайн болсон гэж боддог. Бидний интернэт нээлттэй. Нээлттэй интернэт гэдэг бол асар том зүйл, том боломж. Ухаалаг гар утас, хэрэглээ өдрөөс өдөрт нэмэгдэж байна. Банк, санхүү, төлбөр тооцооны програм хангамж нэлээд өндөр төвшинд хөгжсөн. Гар утсаа ашиглан хийж болох ажлууд нэлээд их болсон. Энэ утгаараа суурь хөгжил, суурь боломж харьцангуй сайн тавигдсан. E-Mongolia сая гарч ирээд төрийн нэлээд олон үйлчилгээг цахим болгож гар утсанд хийлээ. Төрийн хийдэг ажлуудад дутагдалтай зүйлс байдаг байсан. Өөрөө ашиглаж үзэж байж л энэ мэт хардлага арилж, үнэхээр хэрэгтэй ажлууд хийгдээд явж байгааг нь харсан. -Сая дурдсан E-Mongolia-г ашиглан үйлчилгээ авч үзсэн үү? -Үзсэн. Гурван төрлийн тодорхойлолт авсан. Улам сайн хөгжүүлэх шаардлага, боломжууд байсан. Байгууллага дээрээ тодорхойлолт авахын тулд Дүнжингарав руугаа явсан. Харин хувь хүнтэй холбоотой үл хөдлөх хөрөнгө, гэрлэлтийн тодорхойлолтоо авахад үнэхээр амар байсан. Гар утсаар төлбөрөө төлөөд л файлаар тодорхойлолтоо аваад хэвлэсэн. Заавал хэвлээрэй гээд тодорхойлолт хүссэн газар хэлсэн ч уг нь заавал хэвлэх шаардлагагүй гар утсаараа үзүүлэхэд л хангалттай юм билээ. Их амар санагдсан. Ийм үйлчилгээ байгаагүй бол ТҮЦ машин, бусад төрийн байгууллага руу цаг алдан явах байсан. -Хөгжүүлэх зүйлс багагүй байна гэж та хэллээ. Технологийн энэ бүх дэвшлийг ашиглан төр ба хувийн хэвшил хамтдаа ажиллаж, цахим хувьсгалыг утгаар нь хийх ямар боломжууд бидний өмнө байна вэ? -Манай төрийнхөн Эстонийн туршлагыг их судалдаг. Тэд цахим шилжилт амжилттай хийсэн бэлэн шийдэл санал болгодог. Энэ шийдлийг нь хувийн хэвшил хийсэн байдаг. Хувийн хэвшлийн нөү хау, технологийн шийдлийг төр нь багцлаад хөгжиж буй улс орнуудад санал болгож байгаа юм. Энэ бол бизнесийн байгууллагын програм хангамж, зөвлөх үйлчилгээг төр засагтайгаа багцлан нэг бүтээгдэхүүн болгон бусдын асуудлын шийдэх шийдэл болгож буй хэрэг юм. Швейцар, АНУ, Япон зэрэг улс адил загвар хэрэглэдэг. Америкийн төр засаг жишээ нь дотоодын мэдээллийн технологийн компаниудынхаа хамгийн том хэрэглэгч нь байж, бүх төвшиндөө хамтран ажилладаг. Улмаар гадны улс орнуудад худалддаг. Төр, хувийн хэвшил технологийн салбарт ингэж уялдан хамтран ажилладаг “бичигдсэн” хууль бий. Тухайн улсын төр, засгийн газар аль нэг дотоодын компанийнхаа технологийн шийдлийг ашиглаж байна гэдэг нь хувийн хэвшлийн хувьд асар том нэр хүнд, бизнесийн баталгаа болдог. Саяхан Slack-ийг 27 тэрбум ам.доллараар худалдан авсан Sales Force-ийн ERP системийг Америкийн төр засаг бүх шатандаа хэрэглэдэг байх жишээтэй. Бид гарааны бизнесийн олон улсын цөөн биш уралдаан тэмцээнд оролцож байсан. Швейцарт явж байхад нэг мужийн захиргаа нь гэхэд л Sales Force-ийн бүтээгдэхүүнийг ашиглан, жилдээ нэлээд олон сая ам.долларын төлбөр төлдөг тухайгаа хэлж байсан. Энэ бол мэдээллийн технологийн шийдлийг тухай улсын засаг төр нь хэрхэн дэмжиж ажилладагийн жишээ гэж бодож байна. Гэтэл гадаад зах зээлд гарахаар тэмүүлж яваа монгол компанид аль болох төрөөсөө хол явахыг боддог. Төр, засгийн дэмжлэггүйгээр хөл дээрээ босохыг зорьдог. Төртэй аль болох бага холбогдох юмсан гэж боддог компаниудын нэг нь бид байна. Гэхдээ цаг нь ирэх үед төр өөрөө хамгийн том худалдан авагч болдог. Төр шударга, нээлттэй тендер явуулан мэдээлэл, технологийн компаниудтайгаа хамтран ажиллах юм бол энэ нь өөрөө гарааны бизнесийн том хамтын ажиллагаа, эхний хөрөнгө оруулалт болдог. Харамсалтай нь манайх ийм төвшинд хүрэх хараахан болоогүй байна. 3-5 жилийн дараа өөр болох байх аа. -Цаг гарган ярилцаж, хийж байгаа ажил, амжилтын түүхээ хуваалцсанд баярлалаа! Цахим Үндэстэн болох зорилгыг түүчээлэн бодитой хийж, цахиурын хөндийд гарсан та бүхний цаашдын ажилд улам өндөр амжилт хүсье! Олон монгол залуус, компаниудыг араасаа дагуулаарай. - Ярилцлагын төгсгөлд нэг таатай мэдээ хуваалцмаар байна. Хакухо аварга Токиогоос цахимаар холбогдож манай компанид шууд хөрөнгө оруулалт хийсэн. Энэ бол бидний хөрөнгө оруулалтын загвар бүгдэд хүртээмжтэй, хүн болгонд нээлттэй байгаагийн илрэл. Америк, Австрали, Англиас хөрөнгө оруулж байсан бол Японоос хөрөнгө оруулалт авч чадлаа. Энэ бол монголчууд нэгдэж чаддаг, цахим хэрэглээнд ийм ойрхон болсон гэдгийг том жишээ болов уу. Сайхан ярилцлагадаа урьж оруулсан та бүхэнд баярлалаа! Цахим Үндэстэн хурдан болцгооё! Энэ санаачилгыг аваад явж байгаа та бүхний ажилд амжилт хүсье! [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
Г.Тулга15

Г.Тулга: Монголчууд таван жилийн дотор Цахим Үндэстэн болох боломжтой

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Ковидын хүнд орчныг боломж болгон, технологийн дэвшлийг ашиглан хэдэн 100 сая ам.долларын үнэлгээтэй компанийн эзэд болж, хэдэн арван сая ам.долларыг гадаад, дотоодоос босгон монгол залуусын эрдэм мэдлэг, ур чадварыг тамгалж буй шижигнэсэн залуусыг цувралаар танилцуулж байна. Тэдний нэг бол Call Pro -г үүсгэн байгуулагч Г.Тулга юм. В.Ганзориг: Өглөөний мэнд Г.Тулга захирал аа? КоллПро (CallPro) компани Төв Азийн зах зээл рүү бизнесээ өргөжүүлэн гарлаа гээд та нэлээд хэд хоногийн өмнө жиргэсэн байсан. Гадаад зах зээлд гарсанд тань баяр хүргэе! Энэ мэдээллээ бидэнтэй хуваалцана уу. Г.Тулга: Бид Япон, Сингапур, Киргиз гэсэн гурван орны судалгааг хийгээд явж байна. Киргизийн судалгааны ажил дуусаад тэнд салбараа байгуулан ажиллах боломжтой юм байна гэдэг дүгнэлт гарсан. Эхний ээлжинд хүн хүч, тоног төхөөрөмж, борлуулалтын ажлуудаа шийдээд хоёрын сарын өмнөөс анхны харилцагчаа холбоод ажиллаж байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! -Киргизийн зах зээл та нарын хүлээлтээс хэр байна вэ? -Ерөнхийдөө дажгүй. Төлөвлөгөөний дагуу явж байгаа. Пандемикийн энэ цаг үед тэнд 7050 гэдэг дугаартай Call Center байгуулан ажиллаж байна. Энэ ажил бидний хувьд нэлээд сайн сурталчилгаа болж өгч байгаа. -Та компанийнхаа үндсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг маш энгийнээр тайлбарлаж өгнө үү. -Байгууллагад зориулсан харилцаа холбооны бүтээгдэхүүн. Утсаар явагдаж буй бүх дуудлага, мэдээллийг дата болгон хадгалж, энэ дата дээр суурилан бизнесийн шийдвэр гаргах боломжийг бид харилцагчдаа олгодог. Харилцагчдийн хувьд компанитай холбогддог хамгийн том суваг нь утас байдаг. Бизнесийн харилцааны 60 хувийг утсан харилцаа эзэлдэг. Үүний дараа фэйсбүүк чат гэх мэт бусад сувгууд орж ирдэг. Утсан харилцаа холбооны мэдээлэл дээр дүн шинжилгээ хийн, борлуулалтаа өсгөх үйлчилгээг бид харилцагчдаа үзүүлдэг гэсэн үг. -Ковид танай бизнест хэрхэн нөлөөлж байна? -Ерөнхийдөө бол харилцаа холбоо, мэдээлэл, технологийн компаниудын үйл ажиллагаа энэ үеэр маш их тэлж байгаа. Манай ачаалал тэр хэрээр нэмэгдэж байна. Бид дотоодын зах зээл дээр 17 салбарын 1000 гаруй компанид үйлчилгээгээ үзүүлдэг. Эдгээр компанийн ажилчдын дийлэнх нь гэрээсээ ажиллаж байна. Манай үйлчилгээ хэрэглэгч хаана ч байсан хамаагүй, байршил харгалздаггүй онцлогтой. Тэр хэрээр бид хүмүүст гэрээсээ ажиллах боломжийг бүрдүүлж өгдөг. Ялангуяа банк, банк бус санхүүгийн байгууллагууд, даатгалын компаниудтай нягт хамтран ажиллаж байна. -2014 онд байгуулагдсан танай компани хэдийн 1000 гаруй байнгын үйлчлүүлэгчтэй болоод зогсохгүй Киргиз улсад анхны гадаад салбараа нээн, олон сая ам.долларын үнэлгээтэй компани болж чаджээ. Гадаад зах зээлээ өргөжүүлэхийн тулд нэмж хөрөнгө оруулалт татах, IPO хийх төлөвлөгөө бий юу? -Япон, Сингапур улсын судалгааны ажил хараахан дуусаагүй байна. Энэ төслүүд дээрээ бид хөрөнгө оруулалт татаж магадгүй. Яг одоо хараахан шийд нь гараагүй байна. Киргизийн хувьд бид өөрсдийн нөөцөөрөө санхүүжилтээ гаргаад явж байгаа. IPO-гийн хувьд бодол байгаа ч нэгээс хоёр жилийн дараа яригдаж эхлэх болов уу. -Гадаад зах зээлд гарч байгаа монгол компаниудыг технологи суурьтай нь тэргүүлж байна. Бусад залуус маань үүнийг хараад дэлхийн дэвжээ рүү тэмүүлж эхэлж буй байх. Олон улсын зах зээлд гарах боломж ба эрсдэлийг та юу гэж хардаг вэ? -КоллПро яг өөрийн салбартаа АНУ, Европт маш шилдэг гэгддэг компаниудтай харьцуулахад өрсөлдөхүйц технологитой компани. Технологийн хувьд бид нэг их санаа зовохгүй байна. Харин борлуулалт, маркетинг, технологио тухайн зах зээлд нутагшуулах ажлыг өөрсдийн боломжоороо хийхэд хэцүү. Иймээс тухайн оронд бизнесийн сайн түнш олох, зах зээлдээ тааруулж бизнесийн загвараа зөв сонгох хэрэгтэй болдог. Зөвхөн технологийн давуу талаа ашиглаад гадаад зах зээлд гарна гэдэг нь өрөөсгөл ойлголт. Иймээс дээр хэлсэн чиглэлүүдээр туршлагатай хүмүүстэй уулзаж зөвлөгөө аваад явж байгаа. Олон улсад хэдийнэ амжилттай гарсан Анд Глобал компанийн удирдлагуудаас бас зөвлөгөө авч байна. Технологийн бизнест шинээр орж байгаа залууст интеграци гэдэг зүйлийг хэлмээр байна. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн танай бүтээгдэхүүн мундаг байх нь чухал биш бөгөөд бусад олон төрлийн бүтээгдэхүүнтэй холбогдож чаддаг байх ёстой. КоллПро-гийн хувьд дотоодын бараг бүх CRM, ERP системүүдтэй холбогдчихсон. Олон улсад ч гэсэн өргөн ашиглагддаг энэ төрлийн системүүдтэй интеграци хийгдсэн. Энэ манай давуу тал болж байгаа юм. Тэгэхээр залуучуудаа мэдээлэл технологийн шинэ бүтээгдэхүүн хөгжүүлэхдээ бусад салбарын амжилттай яваа бүтээгдэхүүнтэй холбогддог, бие биенээ дэмжин ажиллах боломжтой бүтээгдэхүүн хөгжүүлбэл амжилт олно шүү. -Цахим шилжилт, Аж үйлдвэрийн дөрөвдүгээр хувьсгал, цахим хувьсгал гэдэг үгс хол сонсогддог байсан бол өнөөдөр бидний хаяанд ирчихлээ. Гэвч монголчууд маань Цахим үндэстэн болоход хэр бэлэн болсон гэж та боддог вэ? -Хангалттай бэлэн гэж бодож байна. Фэйсбүүк хэрэглээгээр гэхэд л Ази тивдээ тэргүүлж байгаа судалгаа байдаг. Дээрээс нь E-Barimt, E-Mongolia аппуудыг хэрэглэж байгааг нь харж байхад манайхан төвөггүй өөриймшүүлж байгаа санагддаг. -E-Mongolia-гаас үйлчилгээ авч үзсэн үү? -Үзсэн. Би дөрвөн төрлийн үйлчилгээ авсан. Хэрэглэхэд маш хялбар байсан. Төрийн байгууллагын тодорхойлолтууд англи хэл дээр давхар гардаг бол бүр амар болохоор байна гэж бодогдсон. -Хямралыг боломж болгон шинэ бүтээгдэхүүн хөгжүүлэлтийн төслүүд дээр ажиллаж байна уу? -Бид КоллПро үйлчилгээний шинэ хувилбараа хийгээд дуусч байна. 2021 оны нэгдүгээр сараас манай харилцагчид шинэ хувилбар руу шилжээд явна. Энэ хувилбараар илүү олон тайлан, мэдээ, графикуудыг авах боломжтой болсон. Ингэснээр тухайн байгууллагын удирдлага, менежерүүд улам оновчтой зөв шийдвэр гаргах боломжтой болно гэсэн үг. Мөн Microsoft компанитай хамтраад Teams, Skype аппаас монголын суурин, гар утас руу дуудлага хийх, буцаагаад байгууллагын утас руу нь залгахад Teams, Skype дээр дуудлагаа хүлээн авах боломжтой болж байгаа. Энэ үйлчилгээ удахгүй нээлтээ хийнэ. Бас нэг сонирхолтой ажил бол хүний дуу хоолойны өнгийг хурууны хээтэй адил дахин давтагдашгүй гэж үздэг. Тиймээс Европ, Америкийн банкууд харилцагч нь утсаар холбогдож байгаа нөхцөлд дуу хоолойны өнгөөр нь баталгаажуулдаг технологийг өргөн хэрэглэдэг. Бид Америкийн компанитай хамтран энэ технологийг Монголд оруулж ирж байгаа. Ингэснээр манай харилцагчид утасны цаана байгаа хэрэглэгчээ дуу хоолойгоор нь танин баталгаажуулах боломжтой болно гэсэн үг. Техникийн туршилтын ажлууд амжилттай дууссан. Маркетингийн ажлуудаа дуусгаад 2021 оны нэгдүгээр сард нээлтээ хийнэ. -Танай компанийн таницуулгыг харж байхад дэлхийн бүхий л том компанийн бүтээгдэхүүнтэй холбогдон ажилладаг тухай бичсэн байсан. Тухайлбал, HubSpot, Skype, Zoom, Google, SalesForce, Slack гэх мэт. Энэ системүүдтэй холбогдон ажиллаж буй монгол залуусын ур чадварын тухай таниас сонсмоор байна. -Манай компанид ажилд орсон залуус яг энэ чиглэлээр мэргэшээгүй байдаг. Гэхдээ ажиллаж эхлэснээс хагас жилийн дараа ямар ч технологийн компанийн бүтээгдэхүүнтэй интеграци хийх чадвартай болдог. Харин хэлний асуудал гардаг. Англи хэлний асуудлаа давчихвал API, интеграци хийх ажил бараг бүх байгууллагын хувьд стандарт ажил болоод эхэлсэн. Аль нэг том компанитай холбогдох төсөл дээр ажиллаад туршлагатай болсон байхад бусад ажил хялбар болдог. -Эстони, Сингапур зэрэг улсууд шиг Цахим үндэстэн болоход Монгол Улсад хэдэн жил шаардлагатай гэж боддог вэ? -Таван жилийн дотор хийгдэх боломжтой ажил гэж харж байна. КоллПро компани 2014 онд үүсгэн байгуулагдаад 2019 он гэхэд 700 гаруй компанид үйлчилгээ үзүүлдэг болсон байсан. Ердөө таван жилийн хугацаанд манай компаниуд шинэ, үүлэн технологи руу айдасгүй шилжиж чадсан. ЛендМн гэхэд хэдхэн жилийн дотор монголчуудыг онлайнаар барьцаагүй зээл авахуулж сурган, өнөөдөр бүр хэвийн үзэгдэл болгож чадлаа. Иймээс таван жилийн дотор энэ бүх шилжилтийг бид хийж чадна гэж харж байна. - Цаг гарган сонирхолтой ярилцлага өгсөн танд баярлалаа. Япон, Сингапурт нээх шинэ бизнест нь өндөр амжилт хүсье! [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
IMG_9858-1

Л.Оюун-Эрдэнэ: Цахим хөгжлийн яам байгуулах тухай яригдаж байна

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Технологийн дэвшил ашиглан хэдэн $100 саяын үнэлгээтэй компанийн эзэд болж, хэдэн арван сая $ гадаад, дотоодоос босгон, төр, хувийн хэвшлийг холбон, Цахим үндэстнийг цогцлоож буй залуусын 7 дахь цуврал - Монгол Улсын сайд, ЗГХЭГ-ын дарга Л.Оюун-Эрдэнэтэй ярилцлаа. В.Ганзориг: Сайн байна уу Оюун-Эрдэнэ сайд аа? Бид монгол залуус ба цахим хувьсгал цуврал ярилцлага хийж байгаа юм. Энэ удаа Засгийн газрыг төлөөлүүлж таныг урьлаа. Технологид суурилсан олон шийдлийг хувийн хэвшил хөгжүүлэн, тэр байтугай олон улсын зах зээлд гарч, монгол залуусын ур чадвар, оюун ухааныг дэлхийд тамгалж байна. Харин манай төр өөрөө хэр цахимжиж байна вэ? Олон улсад GovTech гээд ойлголт байдаг юм билээ. Л.Оюун-Эрдэнэ: Бид цахим үндэстэн болох том зорилт дэвшүүлсэн. Цахим үндэстэн гэдэгт төр, хувийн хэвшил, иргэн бүгд багтана. Энэ хүрээнд сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд нэлээд ахиц гаргасан. Төрийн үйлчилгээнүүдийг E-Mongolia гээд нэг цонхонд нэгтгэж чадлаа. Энэ жил анх удаа парламент 100% цахимаар хуралдахад санал хураалт дээр ямар нэгэн асуудал үүсэхгүй явж, хууль батлагдлаа. УИХ-ын гишүүд гэрээсээ энэ жилийн улсын төсвийг мөн 100% цахим санал хураалтаар баталсан. Ингэхэд ямар нэг алдаа гарсангүй. Энэ бол том ахиц буюу түүхэнд тэмдэглэгдэх зүйл болж чадсан. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! Засгийн газар цахимаар хуралдах технологийн шийдэл рүү орсон. Орон нутгийн засаг захиргаа буюу аймгийн Засаг дарга нартай цахимаар хуралдах чиглэл рүү орсон. Мөн Засгийн газрын харьяа байгууллагуудад өндөр нууцлалтай шугамаар хоорондоо холбогдох технологи нэвтрээд эхэлсэн. Ковид амаргүй нөхцөл байдлыг үүсгэж байгаа ч цахим шилжилтийн тал дээр ахицтай байна. Яваандаа төрийн байгууллагын ажилтнуудын ачааллыг тэнцүүлэх үүднээс цахимаар ажлаа хийх боломжийг бүрдүүлэх тал дээр томоохон судалгааны баг гараад ажиллаж байна. Энэ бүхэн Монгол Улс цахим үндэстэн болоход төр засгийн зүгээс нэг их хоцроогүй явж байгааг илтгэх болов уу. Цаашдаа салангид байгаа системүүдээ нэгтгээд, цахим үндэстэн болоход төр илүү нэгдмэл байдлаар зорилтоо тодорхойлоод явна. - E-Mongolia төслийн үр дүнг хэрхэн дүгнэж байна вэ? - Ялангуяа хөл хорионы үед энэ үйлчилгээ их хэрэгтэй байгаа нь харагдаж байна. Орон нутгийн иргэд заавал Улаанбаатар хотод ирэхгүйгээр төрийн үйлчилгээг E-Mongolia-аар авдаг болчихлоо. Ард иргэдийн хэрэглээ маш их дээшилж байна. Одоогийн байдлаар 181 үйлчилгээ орсон байгаа. Оны төгсгөлд 200 болно. Цаашаа төрийн 300, 400, 500 үйлчилгээ ингээд цахимжаад явна. Иргэдэд хамгийн их хүнд суртал учруулдаг төрийн үйлчилгээнүүдийг нэн тэргүүнд цахимжуулах үүрэг өгөөд ажиллаж байна. Ямар үйлчилгээг цахим болгох тухайг E-Mongolia-аар дамжуулан иргэдээс давхар санал асуулга авч байгаа. Тиймээс хамгийн хүндрэлтэй байгаа асуудлуудыг бид нэн тэргүүнд цахимжуулна гэсэн үг. Яваандаа хүнтэй харьцахгүйгээр, шалгуур хангаж байвал компаниа цахимаар байгуулж, иргэнийхээ үнэмлэхийг цахимаар авдаг болж заншина. Санхүүгийн гүйлгээг цахимаар хийдэг болоод удаж байна. Нийтээрээ ийм түвшинд очих юм бол хотын түгжрэлд эерэг нөлөө үзүүлнэ. Ард иргэдийн цагийг хэмнэх нь төрийн хувьд барьж байгаа чухал үзүүлэлт. Энэ хэрээр иргэдийн бухимдал багасна. Энэ төсөл дээр бид Эстонийн Засгийн газартай хамтарч ажиллаж байгаа. Одоо салангид байгаа төрийн системүүдийг нийлүүлж угсрах ажил руу бид орж байна. Энэ ажилд тодорхой хэмжээний хугацаа орно. Жишээлбэл, Тагнуулын ерөнхий газар, Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газар, Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газар, Зэвсэгт хүчний жанжин штаб гэдэг юм уу ийм салангид системүүд байгаа. Эдгээрийг нэгдсэн удирдлага руу оруулна. Яваандаа Цахим хөгжлийн яамтай болох асуудал энэ хүрээнд яригдаж байгаа. Бид тэргүүлэх чиглэлээ гаргасан. Үүн дотор төр юутай ч хувийн хэвшлээсээ хоцрохгүй, илүү манлайлж явах, хувийн хэвшилтэйгээ илүү хамтарч ажиллана. E-Mongolia төслийн ач холбогдлыг үүгээр бас тайлбарлаж болно. 2021 он гараад Төв шуудангийн гол танхимд 11-11 төв, E-Mongolia-н нэгдсэн үйлчилгээний төв нээгдэнэ. Энд төрийн цахим үйлчилгээг ил тод, шуурхай хүргэх үүднээс хэрхэн хэрэглэх заавар, танилцуулга, хичээлийг иргэдэд заах юм. Ирэх хоёроос гурван жилийн хугацаанд нэлээд том хэмжээнд төрийн мэдээллийг цахимжуулах зорилгыг тавиад ажиллаж байгаа. Амаргүй нөхцөл байдлууд үүсч байна. Учир нь гар утасны аппликэйшн дээр төрийн нэг үйлчилгээг цахим болгож оруулах тоолонд жишээ нь тэнд хүнд суртал үүсгэж байсан хэн нэгнээс төрийн нэг үйлчилгээг булааж авах асуудал үүсдэг. Үүнээс болоод бухимдах, үл ойлголцол үүсэх, эсвэл цахимжих нь буруу гэсэн хандлагууд явахыг үгүйсгэхгүй. Гэхдээ бид иргэдтэй хамтран үүнийг давж гарах ёстой. Ингэж чадвал бид хамтдаа авлига, төрийн хүнд суртал үүсгэх суурь нөхцөлийг таслана. Нөгөө талаараа цахим шийдэл бол төр ба иргэн, хувийн хэвшил хамгийн түргэн шуурхай, үр дүнтэй хоорондоо холбогдох гарц юм. Энэ хэрээр иргэдийн оролцоо өндөр болно. - Иргэдийн хамгийн өндөр хүлээлт яах аргагүй авлига, хээл хахуультай хийх тэмцэл. Нэмээд төр данхгар байна, төрийн маш олон албан хаагч байна гэдэг шүүмжлэл бий. Утгаараа цахим үндэстэн болоход төрийн алба нэлээд цомхон болох боломжтой гэж бодож байгаа. Зөв үү? - Бид судалгаа хийсэн. Төрийн үйлчилгээ 60%-аас дээшээ цахимжиж чадвал төрийн албан хаагчдын тоон дээр давхцал үүснэ. Өөрөөр хэлбэл, 15-20%-р төрийн албан хаагчдын тоо цөөрнө гэдэг нь тодорхой болсон. Энэ судалгаагаар төрийн үйлчилгээний болон төрийн захиргааны албан тушаалтнуудын ачаалал харилцан адилгүй байгаа нь тогтоогдсон. Жишээ нь, нэг яаманд 50 хүн ажиллаж байхад 20 хүн нь хэт ачаалал аваад, 10 хүн ачаалал багатай, бусад нь дунд ачаалалтай ажилладаг. Тиймээс ажлын гүйцэтгэлийн түвшнээр цалинжуулах систем, эсвэл гүйцэтгэлийн түвшингээр ажлуудыг нь цахим хэлбэрт оруулаад эхлэхээр төрийн албан хаагчдын орон тооны давхцлууд ил болно. Нэг үгээр хэлбэл, төрийн албаны зураглал бодит утгаараа ажлын ачаалалтайгаа зурагдана гэсэн үг. Үүний дараа хоёроос гурван сарын дараа бид дүгнэлт гаргаад, энэ яаман дээр энэ бүтэц шаардлагагүй, энэ яаман дээр энэ бүтцийг нэмж байгуулах ёстой юм байна гэдэг байдлаар явах юм бол үр дүн дээр тулгуурласан гүйцэтгэлийн систем рүү төрийн алба орж чадна. Энэ бол E-Mongolia төслийн бас нэг чухал зүйл нь шүү. - Цахимжихын давуу талыг зөндөө ярилаа. Нөгөө талдаа эрсдэл үүсч байна. Хэдхэн хоногийн өмнө хятадын хакерууд төрийн байгууллагууд руу халдсан тухай сошиал дээр шуугиан үүссэн. Төрийн мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах, хувь хүний мэдээллийг хамгаалах тал дээр юу хийж байна вэ? - Манай төрийн байгууллагын нэгдсэн систем, аюулгүй байдалтай холбоотой бүх ажил Тагнуулын ерөнхий газар дээр байдаг. Өндөр хамгаалалттай гэсэн үг. Нэг үгээр хэлбэл, тэр сервер рүү халдлага болоогүй. Өдөр тутам бидэнд ямар халдлага ирж болзошгүй талаар мэдээлэл ирдэг. Харин салангид байгаа системүүд халдлаганд өртөх эрсдэлтэй байдаг. Жишээ нь, аль нэг яам эсвэл төрийн байгууллага тусдаа нэг компанитай гэрээлж, тусдаа систем үүсгээд явчихаар төрийн байгууллагын нэгдсэн системийн хамгаалалтыг авч чадахгүй болдог. Бидэнд олон салангид хөгжмийн зэмсгүүд байна. Одоо үүнийг нэгтгэн удирдаж симфони болгон дуугаргах хэрэгтэй байна. Нэгдсэн удирдаач байх ёстой гэж би хэлээд байгаа нь тэр. Тийм учраас E-Mongolia төслийн гол зорилго энэ төр, хэвийн хэвшлийн салангид байгаа системүүдийг нэгтгэх юм. Энэ дотор кибер аюулгүй байдал, хамгаалалтын системүүд ч нэгдэнэ гэсэн үг. Энэ бүхэн хуулиар баталгаажих хэмжээнд очно. Мэдээллийн аюулгүй байдлын тухай хууль, Хувь хүний мэдээллийн тухай хуультай холбоотой асуудлууд маш нарийн зохицуулагдахаар болж байгаа. Эдгээртэй холбоотой дөрвөн хуулийн төсөл бэлэн болсон, удахгүй УИХ-д өргөн барина. Киберийн аюулгүй байдалтай холбоотой асуудал үүсэх учраас бид нэгдсэн систем рүү орох хэрэгтэй. Салангид байх тусмаа л бид хүчгүй, салангид байх тусмаа ямар нэгэн байдлаар кибер халдлагад өртөх эрсдэл өндөрсөнө гэсэн үг. Хувийн хэвшлийнхэн маань үүнийг ойлгох ёстой. - Таны өмнө би технологийн бизнес хийж байгаа залуучуудтай ярилцсан. Тэд Монголын төр дотоодын технологи, хувийн хэвшлийн шийдлүүдийг дэмжиж хэрэглэх нь тааруу, олон улсад гарч буй үндэсний компаниудаа бодлогоор дэмжих эсэх нь тодорхойгүй байдаг тухай дурдаж байсан. Энэ байдлыг та бүхэн яаж үнэлж дүгнэж байгаа вэ? - Монгол Улс уул уурхайгаас нэлээд хамааралтай орнуудын нэг. Бид эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэлүүдийг зарлах гэж байна. Жишээ нь, аялал жуулчлалын салбар тэргүүлэх чиглэл болно гэдэг нь төрөөс онцгой, хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр энэ салбарыг дэмжинэ гэсэн үг. Хүнс, хөдөө аж ахуйн салбар байна. Хүнс үйлдвэрлэгч, экспортлогч орон болох зорилтыг тавина. Эрчим хүчний хувьд баруун аймгуудад хэрэгжиж байгаа томоохон төслүүд дээр үндэслээд эрчим хүч экспортогч орон болох зорилтыг тавьж байгаа. Анх удаа гэж хэлж болно, цахим үндэстэн болох зорилгын хүрээнд мэдээллийн технологи болон Creative Industry гэж ярьдаг бүтээлч үйлдвэрлэлийн салбарыг эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэл болгож байгаа. Үүнийг энэ дөрөвдүгээр сард зарлана. Стартапийн залуус, мэдээлэл, технологи, цахим чиглэлээр ажиллаж байгаа залуучуудад энэ сайн мэдээ болно гэж итгэж байгаа. Энэ салбарт төр онцгой, хөнгөлөлттэй нөхцөлтэй зээлүүд олгоно гэсэн үг. Нэмээд төр энэ салбарын эрх зүйн орчныг маш тодорхой болгож өгнө. Үүгээр дамжуулан төр хамтарч ажиллах томоохон дэд бүтцийн асуудлуудаа шийднэ гэсэн үг. Тухайлбал, хиймэл дагуултай холбоотой асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд Энэтхэг болон Францын Засгийн газартай ярилцаад явж байна. Нэг үгээр хэлбэл одоо бид бэлтгэл ажлаа хангаж байна. Ирэх дөрөвдүгээр сар цахим бизнес хийж байгаа, мэдээллийн технологийн салбарт ажиллаж байгаа залуусын хувьд шинэ хуудас болно гэж бидний хувьд төсөөлж байгаа. Тийм учраас та хэд маань бэлэн байх хэрэгтэй. Бидний хувьд ийм үсрэнгүй хөгжлийг хийж болно гэж үзэж байгаа. Мөн боловсролын салбарт мэргэжилтэн бэлтгэх тэргүүлэх салбаруудыг гаргаж ирж байна. Энэ дотор мэдээллийн технологитой холбоотой залуучуудыг Засгийн газраас тэтгэлгээр сургахад нэн тэргүүний зорилт тавих байдлаар Боловсролын яамны бодлогод зохицуулалт орсон. Энэ бол зөвхөн нэг, хоёр жилийн асуудал биш. Цахим үндэстэн болно гэдэг нь зөвхөн дотооддоо цахимжих асуудал биш юм. Цахим үндэстний хэмжээнд бодлого үйл ажиллагаа явуулж байгаа дэлхийн бусад компаниудтай манай дотоодын аж ахуйн нэгжүүд, стартап компаниуд өрсөлдөх түвшинд хүрэхэд Засгийн газар бодлогоор дэмжинэ гэж ойлгож болно. Тийм учраас үүнийг хариуцсан төрийн захиргааны нэгдсэн байгууллага зайлшгүй байх ёстой, өнөөдөр Монголд энэ байгууллага дутагдаж байгаа нь харагдаж байна. Нэг үгээр хэлбэл, технологийн стартап эхлүүлэхэд хаана очиж уулзах, ямар дэмжлэг авах нь тодорхойгүй байна. Нэмээд төрийн албанд шийдвэр гаргаж байгаа хүмүүс цахимжих талаар төдийлөн хангалттай сайн түвшинд ойлголтгүй байна. Гэхдээ энэ хугацаанд бид Цахим бодлого, инновацийн байнгын хороотой болсон. Одоо үүнтэйгээ уялдсан, гүйцэтгэх засаглал дээр нэгдсэн удирдлагатай байх асуудал руу үндсэндээ дөрөвдүгээр сард шилжин орно. - Цахим хөгжлийн тусдаа бодлогын бүтэц, шинээр яам бий болох юм уу? - Тийм. Шинэ яам гэхээр төрд орон тоо нэмэгдэх байдлаар ойлгогддог. Гэтэл бусад улсуудын хувьд жишээлбэл, эдийн засгийн хөгжлөө түргэтгэх шийдвэрийг төр захиргааны төв байгууллага гаргаад эдийн засгаа бодитойгоор хоёроос гурав дахин тэлэх боломж үүсгэвэл энэ бүтэц өөрөө хүчтэй гарч ирэхээс өөр аргагүй. Бид өнөөдөр Цахим үндэстэн болох зорилго тавиад, үүний хүрээнд төрийн албан хаагчид 15-20% цомхон болгох гэж байгаа юм бол энэ бүтэц, чиглэл чухал гэсэн үг. Тийм учраас бид хөшүүн бүтэц биш, аль болох тухайн цаг үедээ нийцсэн, илүү хурдан хариу үйлдэл үзүүлэхүйц бүтэцтэй явахыг чухалчилж байгаа. Энэ дээр судалгааны ажил хийгдээд явж байгаа. Төрийн захиргааны төв байгууллагаа агентлагийн түвшинд буюу нэгдсэн удирдлагаар төрийн яамдаа хангаж чадахгүй түвшинд ажиллаж байгаа дэлхийн цөөхөн улс орнуудын нэг нь Монгол болсон. - Таны бодлоор Эстони шиг цахим үндэстэн болоход Монголд хэдэн жил шаардлагатай вэ? Үүнийг хурдасгахын тулд хэн, юу хийх шаардлагатай байна вэ? - Бид дөрвөөс зургаан жилийн хугацаа шаардлагатай гэж үзэж байгаа. Энэ харьцангуй богино хугацаа. Бидний өмнө энэ замаар явсан улс орнууд бий. Бид Энэтхэгтэй холбоо тогтоож очиж ажилласан. Энэ ажлын хэсгийг миний бие ахлаад явж байна. Сингапур, Солонгос, Эстонид очиж үзсэн. Энэ дундаас Эстони улс бидэнтэй олон талаараа адил байсан. Тухайлбал, ЗХУ-ын нөлөө, соёл, хүн амын тоо гэх мэт. Тиймээс хурдтай цахим шилжилт хийж чадсан Эстоны жишгийг аваад, Монголын онцлогтоо тохируулаад хөгжүүлэх нь хамгийн ойрхон байна гэж үзсэн. Хоёр улсын Засгийн газар хооронд хамтарсан хэлэлцээрүүд хийгдээд эхний байдлаар зөвлөмжүүдээ аваад явж байна. Эстони улсад цахимаар гэрлэж болохгүй, цахимаар үл хөдлөх хөрөнгө худалдаж авч болохгүй. Бусдаар бол бараг бүх зүйл цахим болчихсон. Энэ бол цахим үндэстний асар өндөр төвшин. Тэгэхлээр иргэд дэмжээд, төр засаг нь маш хурдтай байдлаар залгамж чанарын бодлогоо тасалдуулахгүйгээр ажиллаж чадвал Монгол Улсын төр дөрвөөс зургаан жилийн дотор цахим шилжилт хийж чадна. Энд бид нийт ажлынхаа 80 орчим хувийг хийнэ. Энэ бол технологийн шийдэл ерөөсөө биш. Энэ бол улс төрийн эр зориг, иргэдийн дэмжлэгийн асуудал юм билээ. Технологийн шийдэл хэдийнэ гарсан. Гагцхүү эрх мэдэлтнүүд эрх мэдлээсээ татгалзах, хувийн хэвшлүүд эгогоо дарж нэгдэх, төр, хувийн хэвшил хамтрах, төр нь том ах биш харин иргэд том ах байхыг төр өөрөө хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй байгаа. Наад зах нь сар бүр тогтмол цалин аваад явж байгаа төрийн албан хаагч жишээ нь тайлангаа цахим хэлбэрт шилжүүлж, тэр нь цахимаар хянагддаг жишиг руу орох ёстой. Иймээс энэ нэлээд ярвигтай, олон уулзалт, ярилцлага шаардсан сэдэв. Хамгийн гол нь иргэдийн ойлголт дэмжлэг, тэр дундаа энэ чиглэлийн үйл ажиллагаа явуулж байгаа хувийн хэвшлийн залуучууд, хэвлэл мэдээллийнхний дэмжлэг хэрэгтэй байгаа. Ингэж хамтарч ажиллаж байж утгаараа цахим үндэстэн болдог. Түүнээс биш ганцхан Засгийн газар нь дангаараа хийх гэж зориод бүтэлгүйтэж байсан олон оролдлогууд бий. Өмнө нь ч гэсэн манайд ийм зүйл тохиолдож байсан. Манай дэд бүтэц харьцангуй сайн шийдэгдсэн. Хүмүүсийн идэвхи сайн, залуусын орон учраас Монголд цахим шилжилт хурдан явагдах магадлал өндөр гэдгийг Эстонийн Засгийн газрынхан, энэ төсөл дээр ажиллаж байгаа судлаачид онцолсон. Одоо гагцхүү төр, хувийн хэвшлийн хамтын түншлэл, Засгийн газар, улс төрийн манлайлал, үүнийг дэмжих иргэдийн дэмжлэг туйлын чухал байна. Бидний хувьд эхнээсээ амаргүй сорилтод ороод эхэлсэн. Гэсэн ч тэр бүхнийг даван туулаад гарна гэдэг итгэл үнэмшилтэй ажиллаж байна. - Тэр нь ямар сорилтыг хэлж байна? - Жишээ нь, жолооны үнэмлэх цахимжих ёстой юу, тэгвэл заавал хэвлэх ёстой юу гэдэг асуудал. Цаашилбал жолооны үнэмлэх тусдаа дугаартай, гадаад паспорт мөн иргэний үнэмлэх бүгд тусдаа дугаартай байгаа. Үүнийг нэг дугаар болох уу, үгүй юу гэдэг асуудал. Энэ бол яамдууд дээр саланги байдлаар маш олон жилийн хугацаанд яваад ирсэн систем. Үүнд сайн зүйл байгаа, саар зүйл ч байгаа. Тийм учраас яамдууд энэ системүүдээ зөвхөн минийх, манайх гээд суучихдаг. Яг ийм өмчилсөн сэтгэлзүй Эстонид ч гэсэн их хүндрэл учруулж байсан. Манайд одоо хүндрэл учруулж эхэлж байна. Тиймээс манай төрийнхөн хойшоогоо нэг алхаад, эрх мэдэлтнүүд, төрийн албан хаагчид энэ шилжилтийг илүү эерэг талаас нь харах манлайлал хэрэгтэй байгаа. Ингэж байж бид хамтдаа цахим үндэстэн болох нэгдсэн архитектураа угсарч дуусна. Харин эд анги бүхнийг өмчлөх гэсэн ийм сэтгэлзүй байх юм бол энэ бүтэц хэзээ ч босохгүй, бид хэзээ ч цахим үндэстэн болж чадахгүй. Энэ төсөл дээр мэдээж талууд ойлголцох, ярилцахаас гадна хууль эрх зүйн орчин, хууль хяналтын байгууллагууд дээр байгаа хүмүүсийн хандлага, төрд ажиллаж байгаа албан тушаалтнууд, УИХ болон Засгийн газрын гишүүдийн ойлголтоос авахуулаад асар их олон зүйл дээр томоохон хэмжээний хувьсгал болж байж цахим шилжилт гэдэг ойлголт цэгцэрч, цахим үндэстэн болох юм байна лээ. Энд л хамгийн их цаг орно. Үүнийгээ шийдчих юм бол мэдээллийн технологийн хувьд манай залуучууд дэлхийн түвшинд хүрсэн гэдгийг би ойлгосон. Өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд цахим үндэстэн болох хөтөлбөр дээр өөрөө ажиллаад явж байсны хувьд монгол залуусаас маш их урам авсан. Мэргэжилтнүүдийн хувьд, мөн хувийн хэвшлийн төвшинд бэлэн болсон, төрийн байгууллагын хувьд ахиц гарсан. Гэхдээ бид илүү том улс төрийн эр зориг гаргах, зөвхөн би биш бид гэж тоглох, цахим шилжилт рүү манай улстөрчид өөрсдөө хоцрогдолгүй шилжин орох нь цахим үндэстэн болох хамгийн чухал асуудал болчихлоо. Энэ зөвхөн манайд тохиолдож байгаа юм биш. Бүх газрын тулгамдсан асуудал юм билээ. Учир нь хүн өөртөө байгаа эрх мэдлийг бусдад өгөх дургүй байдаг. - Тэгэхээр удахгүй иргэний үнэмлэх, гадаад паспорт, жолооны үнэмлэх, регистрийн дугаар бүгдээрээ нэг болно гэсэн үг үү? - Нэг болно. Тэгж байж Л.Оюун-Эрдэнэ гэж хэн бэ гэдгийг би өөрөө бусдад маш хялбархан таниулна гэсэн үг. Гэхдээ ямар нэгэн байдлаар халдлагад өртөхгүйгээр, дэлхийн хаана ч явж байсан намайг Монгол Улсын нэгдсэн систем саадгүй танина гэсэн үг. Үүнийг одоо шууд хийх гэхээр манай бүртгэлийн уламжлалт систем, нөхцөл байдал хоцрогдсон. Одоо регистрийн дугаар хараад эрэгтэй, эмэгтэй, аль аймагт төрснийг нь мэддэг. Үүнийг бид цэгцэлж, нэгдсэн байдал руу оруулах ёстой. Жолооны үнэмлэх  ч мөн адил. Жишээлбэл, замын цагдаа иргэний жолооны үнэмлэхийг заавал үзэхгүйгээр утсан дээрээ бидний кодыг уншуулаад шууд танихуйц систем рүү орно гэсэн үг. Үүнийг хийж чадвал жишээ нь хөдөө орон нутгийн машин Улаанбаатар хотод хэзээ орж ирэв, хэд хонож байгааг хүртэл замын камерын нэгдсэн системээр шүүж үзээд мэдэх боломжтой. Энэ том өгөгдлийг хиймэл оюун ухаанаар түүвэрлэнэ. Тусгай зөвшөөрөлтэй такси юу эсвэл зүгээр энгийн машин халтуур хийгээд байгааг хүртэл ялгаж харах боломжтой болно. Ийм систем ажиллаж эхэлбэл жишээ нь, төрийн албан хаагчдийг хувийн машинтайгаа ажилдаа ирэхийг хориглох шийдвэр гаргалаа гэж бодоход энэ шийдвэр Улаанбаатар хотын замын ачааллын хэдэн хувиар бууруулахыг хүртэл тодорхой тооцох болно. Одоо бидэнд ийм бүртгэл байхгүй учраас хөл хорионы энэ үед та зах явж байна уу үгүй юу, ямар машин хаана явааг зөвхөн замын цагдаа амаар асууж байж л баталгаажуулж байна. Ийм байдлаар бүрэн тодорхойлох ямар ч боломжгүй ажил шүү дээ. Тиймээс бидний хувьд энэ нэгдсэн бүртгэлийн систем рүү орохын тулд өөрөө өөрийгөө таниулж чадахуйц хэмжээнд очсон нэг код руу шилжих нь нэн тэргүүний зорилт байгаа. Үүнийг цэгцтэй хийхийн тулд дөрвөн хуулийн төсөл өргөн барьж байгаагийн нэг нь Хувь хүний өгөгдөлтэй холбоотой бол нөгөө нь кибер аюулгүй байдалтай холбоотой хууль байгаа. Нөгөө хоёр нь төрийн нэгдсэн системийг хэрхэн бүрдүүлэх, мөн цахим гарын үсэгтэй холбоотой хуулиуд яригдаж байна. Одоо ийм асуудлуудыг шийднэ. -Эдгээр хууль ирэх он гэхэд хэрэгжиж эхлэх үү? -Эдгээр хуулиуд дээр хугацаа хэрэгтэй. Яагаад гэвэл энэ чухал хуулиудыг Монголынхоо онцлогт тааруулсан гээд хэт хурдан баталж болохгүй. Миний хувьд хэлэхэд 2021 оны хаврын ээлжит чуулганаар эдгээр хуулиуд батлагдах байх гэж бодож байна. Ирэх хаврын чуулган цахим засаглал дээр нэлээд том түүхэн шийдвэр гаргасан, цахим үндэстэн болоход төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн нэлээд ойлгомжтой түвшинд аваачсан цаг хугацаан дээр таарах болов уу. Бид ийм зорилготой бэлтгэл ажлаа хангаад явж байна. Цахим хурлууд олноор болж байна. Цахим хурал бол хэн нэгэн оролцогчийг хаядаггүй, бүгд идэвхтэй оролцдог соёлд монголчууд маань идэвхтэй суралцаж байна. Одоо Засгийн газар цахимаар хуралдаж байна, бүх аймгийн удирдлагуудтайгаа онлайн хуралддаг болсон. Нэмээд янз бүрийн ажлын хэсгүүдийн хурлыг дурдаж болж байна. Саяхан Энэтхэг ба Монголын Засгийн газрын комиссын хурал цахимаар хийгдлээ. Маш чухал уулзалтууд ингээд явж байна. Тэгэхээрээ яг энэ соёл дээрээ үндэслээд бидний хувьд илүү үсрэнгүй өөрчлөлтийг хийх хэмжээний сэтгэлзүйг одооны цар тахлын нөхцөл байдал бүрдүүлж өгч байна. Мэдээж бүх юманд сөрөг тал байгаа. Маш хүнд нөхцөл байдалд бид байгаа ч яг энэ цахим өөрчлөлт хийх, цахим үндэстэн болох зорилтын хувьд илүү хурдтай алхах сэтгэлзүй бүрдэж байгаа нь нэг давуу тал гэж хэлж болно. - Чуулганы завсарлагаар цаг гарсан сонирхолтой ярилцлага өгсөнд баярлалаа! [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй
Б.Энхжаргал15

Б.Энхжаргал: TomYo Казакстан, Шри-Ланкийн зах зээл рүү гарна

[vc_row][vc_column][vc_column_text] Технологийн дэвшил ашиглан хэдэн $100 саяын үнэлгээтэй компанийн эзэд болж, хэдэн арван сая $ гадаад, дотоодоос босгон, төр, хувийн хэвшлийг холбон, Цахим үндэстнийг цогцлоож буй залуусыг цувралаар танилцуулж байгаа билээ. Тэдний нэг бол “Tomyo” – гийн үүсгэн байгуулагч Б.Энхжаргал юм. Түүнтэй хийсэн ярилцлагыг сонирхуулья. В.Ганзориг: Өдрийн мэнд Эжа? Танай хамт олон боловсролын салбарт маш чухал төслийг эхлүүлсэн. EdTech буюу технологи ашиглан боловсролын ялгааг багасгах, бүгдэд тэгш боломж олгох TomYo төслийн явц, үр дүн хэр байна вэ? Б.Энхжаргал: TomYo платформыг бид өнгөрсөн жилээс эхлэн хөгжүүлж байна. Нэг талаас боловсролын контент нийлүүлэгч, шинэ үеийн багш нарыг оруулж ирэх, нөгөө талдаа яг ийм мэдээлэл, мэдлэг, контент хэрэгтэй байгаа хүүхэд, залуусыг холбож байгаа. Монголд ийм хэрэгцээ бодитой байна. Тавдугаар сараас эхлэн бид олон нийтэд энэхүү талбараа нээлттэй болгосон. Долоон сарын хугацаанд 80 мянган хэрэглэгчтэй болж чадсан. Өдөр бүр 10 мянган хэрэглэгч идэвхтэйгээр манай талбарыг ашиглан гадаад хэл сурч, мэдээлэл авч байна. Хэрэглэгчдийн маань илгээж буй мессежүүд бидэнд маш том урам өгч байгаа. Надад зөвхөн англи хэл сурах боломж байсан бол одоо Tomyo-гоор дамжуулаад япон, хятад хэл сурч байна гэж Ховд аймгаас нэг хүүхэд бичсэн. Энэ нь уламжлалт аргаас гадна цахим аргаар олон зүйлийг шинээр сурах боломжтой болсны нэг жишээ юм. Энэ боломжийг л бид хүн бүрт хүргэхийг хичээж байна. ЯРИЛЦЛАГЫГ БҮРЭН ЭХЭЭР НЬ ВИДЕО ХЭЛБЭРЭЭР ҮЗЭХИЙГ ХҮСВЭЛ ТА ДООРХИ ХОЛБООСЫГ ДАРНА УУ! - Энэ бизнес загвар болон сургагч багш, менторуудын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгнө үү. - Дундын Market Place гэдэг зүйлийг хийж байгаа нь Tomyo бизнесийн үндсэн загвар. Тухайлбал, видео хэлбэрээр гадаад хэл заах хүмүүс нэг талд орж ирнэ. Энэ хүн заавал хэлний багш байх албагүй ч бусдад заах чадвартай, хүүхдүүд сургах чадавхтай байх ёстой. Энэ хүнд бид найз нөхөддөө хичээл заах боломжийг олгож байна. Нөгөө талдаа бид ментор болох туршлагатай хүмүүсийг оруулж ирсэн. Эдгээр хүмүүс гадаадын олон улсад очоод сурчихсан, амжилттай тэтгэлэг авсан туршлагаа залуучуудтай хуваалцдаг. Түүнчлэн хэл сурч, шалгалтанд бэлддэг олон улсын тестүүд дээр ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл, манай дээр байгаа боловсролын бүх контентууд мэдлэгтэй, туршлагатай хүмүүсээр өөрсдөөр нь бүтээгддэг гэсэн үг. Бид эдгээр хүмүүсийн мэдлэг, туршлагыг нь цахим болгож байгаа хэлбэр юм. Хүн болгон нээлттэй орчинд мэддэг, чаддаг зүйлсээ бусадтай хуваалцах боломжийг бүрдүүлж байна. Өнгөрсөн сарын статистикаа харахад 200 гаруй багш, мөн 200 гаруй менторуудтай хамтран ажиллаж, 10 мянга гаруй минутын хичээл орсон. Их, дээд сургуулиуд, тэтгэлгийн 5000 гаруй тестийн мэдээллийн сан бүрдүүллээ. Энэ бүгдийг манай багш, менторууд өөрсдөө хийж оруулсан. -Цар тахлын энэ үед хамгийн сайн цахимжиж байгаа нь боловсролын салбар гээд олон улсын судалгаа гарсан байсан. Ковид та бүхний бизнест хэрхэн эерэгээр болон сөргөөр нөлөөлж байна вэ? -Хэрэглэгчдийн мэдээллээс бидний шийдэл цаг үеэ олж чадсан гэдэг нь харагдаж байгаа. Цар тахлын өмнө хүмүүс сургалтын төв рүү явж анги, танхимд хичээлээ үздэг байсан. Танхимын хичээл заадаг багш нарын хувьд манай талбар руу орж ирэх магадлал бага байв. Цар тахлаас хойш сургалтын төвүүд онлайнаар хичээлээ заахаар болж манай дээр хичээлээ оруулаар хандаж байгаа. Бидний хийсэн дэд бүтэц хэрэглэхэд хялбар учраас хэрэглэгчдийн тоо богино хугацаанд огцом өссөн. -Та бүхэн бизнесээ зөвхөн монголын зах зээлээр харж байгаа юу эсвэл гадаад зах зээл рүү гарах төлөвлөгөөтэй байна уу? Нэмж хөрөнгө оруулалт татах, гадаад болон дотоодын хөрөнгийн бирж дээр хувьцаа гаргах санаа бий юу? -Нэг сайн мэдээ дуулгахад бид дөнгөж сая буюу 11 дүгээр сард дотоодын нэг томоохон компаниас хөрөнгө оруулалт авсан. Үүний үр дүнд Монголын боловсролын салбарын бүх хүмүүст бүтээгдэхүүнээ хүртээмжтэй хүргэх том зорилгынхоо дагуу ажиллаж байна. Мэдээж гадаадын зах зээл рүү зорьж байгаа. Энэ технологио хэрхэн дэлхийн зах зээл рүү гаргах тал дээр хэд хэдэн газартай хамтран ажиллаж байна. Тухайлбал, Казакстан, Шри-Ланк улстай яриа хэлэлцээ хийж байгаа. Эдгээр улсууд уламжлалт аргаар танхимын сургалт хийдэг байсан бол цар тахлын улмаас боломжгүй болсон. Нэгэнт манай дээр цахим сургалт, боловсролын технологи нь байгаа учраас бид бэлэн дэд бүтцээ санал болгоод явж байгаа. Ковидын дараа ч гэсэн энэ шийдлээ олон улсад гаргахаар ажиллаж байна. Бид боловсролын салбарт ажиллаж сурч байна. Телевизээр хичээл заагаад, хүүхдүүд үзээд сурчихлаа, онлайн хэлбэрээр, фэйсбүүкээр сургалтууд явдаг болчихлоо. Хүн болгонд боломж олгосон хэлбэр рүү манай боловсролын салбар явж байгаа. -Та McKinsey&Company-д ажиллаж байсан. Технологи ашиглан монгол залуусын бүтээсэн шийдлүүдийг дэлхийн зах зээлд гаргах боломж ба эрсдэлийг хэрхэн харж байна вэ? -Боловсрол болон эрүүл мэндийн асуудлыг технологи ашиглан шийдэх шийдэл ирэх 10 жилийн дэлхийн тренд мөн хамгийн өрсөлдөөнтэй салбар байх болно. Бид хүмүүст сайн бүтээгдэхүүн хүргэе, Монголдоо энэ бүхнээ сайтар туршиж үзье гэж ажиллаж байна. Манай монгол инженерүүд дэлхийд өрсөлдөхүйц бүтээгдэхүүн гаргаж чадаж байгаа. Харин үүнийг бизнес талаас нь дэлхийн зах зээлд гаргахын тулд олон хүнтэй уулзаж, зөв түншлэлүүдээ олох ёстой. Tomyo-гийнхон дэлхийд монгол оюун, монгол бүтээгдэхүүнээ гаргана гэдэг зорилготой ажиллаж байна. Казакстан, Шри-Ланк улсын компаниудтай түншлэлийн төвшинд явж байгаа. Эхний ээлжинд энэ хоёр улс руу манай бүтээгдэхүүн гарна. Бид юу хийж, юуг давуу тал болгож чадсан бэ гэвэл маш олон хэрэглэгчдийн үзсэн видео, хийсэн тест, сонирхсон сэдэв, уулзсан ментор, сурч байгаа арга барил дээр нь дүгнэлт хийгээд дараагийн сурах зүйл, шинэ боломжийг санал болгодог. Цаашид үүнийгээ улам сайн хөгжүүлж хиймэл оюун ухаан дээр суурилсан шийдлүүд рүү явна. -Монголчууд цахим үндэстэн болоход бэлэн болсон байна уу? -Бид 100 мянган хэрэглэгчтэй болсон байна. Эндээс харж байхад зарим нь арай болоогүй байгаа. Харин залуусын хувьд маш идэвхтэй хэрэглэдэг. Хот, хөдөөгийн залуусын хооронд ялгаа харагдахгүй болсон. Бүгд цахим технологи хэрэглэн өсч хөгжиж байна. Магадгүй насны сегментээр ялгаа гарах болов уу. Фэйсбүүк ухаад ойлгоод байгаа хүмүүст зориулан түүнтэй нь адилхан ойлгомжтой систем бүтээх нь технологийн салбарт ажиллаж буй залуус бидний сорилт болж байна. -Цахим шилжилт төрийн байгууллагуудад хийгдээд эхэлсэн. Е-Mongolia гээд төрийн цахим үйлчилгээний нэгдсэн систем гараад ирлээ. Энэ санаа, санаачилгыг юу гэж харж байна вэ? -E-Mongolia хүн болгонд хэрэгтэй төсөл болсон. Биднээс байнга асуудаг иргэний үнэмлэхийн лавлагааг маш хялбар шийдлээр авах боломжтой болсон байсан. Бид цахим улс болох ёстой. Би жишээ нь ямар ч эмнэлэг дээр очиход эмнэлэг хоорондын систем миний өвчний түүхийг мэддэг байх хэрэгтэй. Банк иргэний үнэмлэхийн оронд хурууны хээ ашигладаг болчихлоо. Энэ бүхнээ бид өдөр тутмын хэрэглээ болгох ёстой болов уу. Технологи, технологи дээр суурилсан нэлээд олон бүтээгдэхүүнийг төр, хувийн хэвшлийн салбарынхан гаргасан. Одоо харин хэрэглээгээ сайжруулах, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ хүмүүст ойлгомжтой байдлаар хүргэх хэрэгтэй байгаа. -Цахим улс гэхээр олон хүн Эстонийг жишээ авдаг. Тэгвэл Эстони шиг болоход бидэнд хэдэн жил шаардлагатай гэж бодож байна вэ? -Анд Глобал компанийн жишээг дурдмаар байна. Ази тивдээ 10 сая ам.долларын үнэлгээтэй хэлэлцээр хийнэ гэдэг бол нэлээд томдоо тооцогдоно. Монгол залуус үүнийг хийж болдог гэдэг Анд Глобал, ЛендМн-ийн хамт олон харууллаа. Бид ч улсаараа дараагийн таван жилдээ багтан өмнөө тавьсан том мөрөөдлийнхөө эхний хэсгийг биелүүлчих болов уу гэж харж байна. -2021 онд гаргахаар бэлдэж буй шинэ бүтээгдэхүүн байгаа юу? -Ковид гарснаас хойш хэрэглэгчиддээ өөр бүтээгдэхүүнээр яаж хүрч болох вэ гэдгийг их бодож байна. Үүний хүрээнд сүүлийн сард ур чадвар дээр суурилсан TomYo Skill гээд шинэ бүтээгдэхүүнээ гаргасан. Хүн заавал дөрвөн жил их сургуульд сурч дипломтой болоод ажил орох биш код бичиж сурмаар байгаа бол шууд салбарын шилдгээс нь суралцах, торт хийж сурмаар байгаа бол Sweet Kitchen-ийн Тэмүлүнгийн зөвлөгөөг аваад өөрөө жижиг бизнесээ эхлүүлэх боломжтой гэсэн үг. Ковидын улмаар 12 дугаар ангийн хүүхдүүд хүнд байдалтай байгаа. Иймээс 2021 оны эхний улиралд багтан арван жилийн хүүхдүүдийг илүү чадавхжуулах зорилгоор элсэлтийн ерөнхий шалгалтанд бэлдэх шинэ бүтээгдэхүүн гаргана. Үнэтэй цагаа зарцуулан ярилцлага өгсөнд баярлалаа! [/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Дэлгэрэнгүй

Showing 1-9 of 24 results