viber_image_2020-11-03_12-27-33

Х.Магсаржавын цэрэг буюу Холбооны анхны сайд Дэчингийн Дэндэв

Аливаа салбар, салбарынхаа үүсэл хөгжлийн ойг тэмдэглэхдээ түүний туулж өнгөрүүлсэн түүхэн замналыг бичиж үлдээхийг эрхэмлэдэг бөгөөд энэ нь тухайн салбарын түүх болдог. Түүх бол өнгөрсөн замын дурсамж бөгөөд ирээдүйн хөгжлийн чиглүүр болдог билээ. Монгол Улсад орчин цагийн харилцаа холбооны салбар үүсч хөгжсөний 100 жилийн ой 2021 онд тохиохтой холбогдуулан харилцаа холбооны салбарт хувь нэмрээ оруулсанхүмүүний түүхийг цувралаар оруулж байгааг хүлээн авна уу. Х.МАГСАРЖАВЫН ЦЭРЭГ БУЮУ ХОЛБООНЫ АНХНЫ САЙД ДЭЧИНГИЙН ДЭНДЭВ Тэрээр 1902 онд Засагт хан аймаг Баатар вангийн хошуу одоогийн Говь-Алтай аймгийн Бигэр сумын нутагт төрсөн. Ардын хувьсгалын партизан. 19 настайдаа Хатанбаатар Магсаржавын цэрэгт элсэн орж Оросын цагаан хааны цэрэгтэй байлдаж яваад Ерөнхий сургуулийн холбооны ангид орж суралцаад 1926 онд төгсөж, холбооны мэргэжил эзэмшсэн ахмад холбоочин. Цэргийн ерөнхий сургуулийн холбооны салааны даргаар ажиллаж байгаад 1929 оны 9 дүгээр сарын 20-нд салааг нь цэргийн яамны хурдан шуудангийн салаатай нэгтгэж, Цэргийн яамны холбооны тусгай суманг байгуулахад сумангийн даргаар томилогдож, холбооны суманг өргөтгөж, 1931 оны 10 дугаар сарын 30-нд холбооны тусгай хороо болгосон бөгөөд тусгай хорооны даргаар томилогдсон байна. Цэргийн яамны дайчлахын туслах, цэргийн ерөнхий сургуулийн штабын дарга, Сангийн яаманд цэргийн асуудал хариуцсан түшмэлийн ажил хийж байгаад 1939 онд Хагас цэрэгжүүлсэн Монголын харилцаа холбооны ерөнхийлөн захирах албыг байгуулахад даргаар томилогдож, улмаар 1944 оны 5 дугаар сарын 9-нд Монгол Улсын харилцаа холбооны яам байгуулагдахад анхны сайдаар томилогдож, 1946 он хүртэл сайдын албыг хашжээ. Тэрээр Монголын харилцаа холбоог хөгжүүлэн бэхжүүлэхэд өөрийн ухамсарт амьдрал, хүч чадлаа дайчлан ажиллаж явсан ахмад холбоочин билээ. Мэдээллийг бэлтгэсэн: Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газрын Захиргаа, удирдлагынгазрын ахлах мэргэжилтэн Н.Цэвээндарь

Дэлгэрэнгүй
viber_image_2020-10-30_10-45-21

Монгол Улсын Харилцаа холбоо, Мэдээллийн технологи, Шуудангийн салбарын түүхэн замнал

Аливаа салбар, салбарынхаа үүсэл хөгжлийн ойг тэмдэглэхдээ түүний туулж өнгөрүүлсэн түүхэн замналыг бичиж үлдээхийг эрхэмлэдэг бөгөөд энэ ньтухайн салбарын түүх болдог. Түүх бол өнгөрсөн замын дурсамж бөгөөд ирээдүйн хөгжлийн чиглүүр болдог билээ. Монгол Улсад орчин цагийн харилцаа холбооны салбар үүсч хөгжсөний 100 жилийн ой 2021 онд тохиохтой холбогдуулан өнөөгийн шуудан, харилцаа холбооны нэгдсэн сүлжээ, радио релей, интернэтийн онолынзарчим анх Монголд үүссэн талаар технологийн харьцуулалт хийх замаар нарийвчлан судалж үзэх сонирхлын үүднээс олж авсан түүхийн зарим эх сурвалж мэдээллийг нэгтгэн энэхүү шуудан холбооны түүхийн он дарааллын бичгийг толилуулж байна. Уншигч мэргэн авхай таныг энэхүү бичвэрийг шүүн тунгааж, саналаа tseveendari@cita.gov.mn цахим шуудангаар илгээж, бидний ажилд дэмжлэг үзүүлнэгэдэгт итгэлтэй байна. МЭӨ III-II зуун: Эртний нүүдэлчин Монголын харилцаа холбооны гол хэрэглүүр нь морьт элч, галын дохио, дарцаг, утаа зэрэг зүйлс байсан. Монгол Улсад манай тооллын өмнөх III зууны сүүлч II зууны эхнээс Хүннү Улсад “Оуто ван” буюу өртөө ван хэмээх албан тушаал байсан байна. Монголын өртөө дэлхийн шуудангийн түүхэнд анхны өртөөчилсөн шуудан байсан бөгөөд орчин цагийн харилцаа холбооны үүсэл болсон. XIII зуун /1228-1241он/ Чингис хааны 3 дугаар хүү Өгөөдэй хаан харилцаа холбооны өвөг эцэг болох морин өртөөг үүсгэж анхны тив хоорондын шуудан холбоог байгуулжээ. 1898 оны 10 сар. Их хүрээ ба Хиагтыг холбосон цахилгаан мэдээний анхны төхөөрөмж суурилуулж цахилгаан мэдээ дамжуулж эхэлсэн. 1899 оны 10 сар. Их хүрээ ба Чуулалт хаалгыг холбосон цахилгаан мэдээний шугам болон Хиагт, Их хүрээ, Чойр, Замын-Үүдэд цахилгаан мэдээний салбар нээж ажиллуулсан. 1913 он. Их хүрээнд 25 хэрэглэгчийн гар ажиллагаатай дотоод телефон станц суурилуулсан. 1915 он. Их хүрээн дэх телефон станцын хүчин чадлыг 60 хүртэл шугамтай болгож өргөжүүлсэн. 1916 оны 12 сар. Засгийн газраас 13 бүлэгтэй 93 заалттай цахилгаан мэдээний дүрэм батлан гаргасан. 1920 он. Анхны радио холбооны төхөөрөмж болох радио телеграф суурилуулсан. 1921 оны хавар. Цахилгаан мэдээний “МОНТА” агентлаг байгуулагдсан. 1921 оны 7-р сарын 19. Ардын Засгийн газрын 6-р хурлаар Шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний ерөнхий хороо байгуулан даргаар нь гүн Г.Цэдэвсүрэн томилогдсон. Алсын холбооны телефон болон телеграфын шугам Их хүрээнээс Цэцэн хан хүрээ буюу одоогийн Өндөрхаан хот хүртэл тавигдсан. 1921 оны 7-р сарын 28 Ардын Засгийн газрын 14 дүгээр хуралдаанаар шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний ерөнхий хороог Гадаад яаманд харъяалуулахаар шийдвэрлэжээ. Өртөө шуудангийн албыг Дотоод яам хариуцаж байжээ. 1921 оны 12-р сарын 5 Ардын Засгийн газрын 31-р хуралдаанаар “ Шуудан, бичиг, цахилгаан мэдээний ерөнхий хороо”-г “ Цахилгаан мэдээ,сэтгүүл бичгийн ерөнхий хороо” болгон өөрчилжээ. 1922 оны 3-р сарын 15. Холбооны сургууль байгуулагдсан. 1924 оны 7-р сарын 8. Шуудангийн анхны марк / Элдэв-Очир / хэвлэгдсэн. 1928 он. Их хүрээнд 100 хосын кабель шугам анх тавигдсан. 1931 оны 5-р сарын 1. Шугамын радио нэвтрүүлэг эхэлсэн. 1934 оны 9-р сарын 1. Анхны радио өргөн нэвтрүүлэг эхэлсэн. 1939 оны 1-р сарын 15. 200 хэрэглэгчийн багтаамжтай телефон станц ашиглалтанд орсон. 1944 оны 5-р сарын 9. Холбооны яам байгуулагдаж, Анхны сайдаар Д.Дэндэв томилогдов. 1950 оны 11-р сар. Улаанбаатар ба Архангайг холбосон агаарын шугам тавигдсан. 1956 он. Улаанбаатар хотод анхны нягтруулгын төхөөрөмж суурилуулсан. “Онц холбоочин” цол тэмдэг бий болов. Холбоочдын улсын анхдугаар зөвлөгөөнийг зохион байгуулав. 1957 он. БНМАУ-ын харилцаа холбоо, радио, өргөн нэвтрүүлгийн хөгжил байршлын ерөнхий схем батлагдав. 1960 он. Улаанбаатар хотод холбооны үйлчилгээний төв барилга байгуулагдсан. 1960 оны 4-р сарын 22. Улаанбаатар хотод “Их хүчний радио нэвтрүүлэх төв” /Хонхор / ашиглалтанд оров. 1963 он. Монгол Улс Дэлхийн шуудан холбоо / UPU/-ны гишүүн орон болов. 1964 он. Монгол Улс Олон улсын цахилгаан холбооны байгууллага /ITU/- д элссэн. Олон улсын сансрын холбооны “ Интелсат” / Intetnational Telecommunications Satellite organization / байгууллагын байгуулах хэлэлцээрт нэгдэв. 1965 он БНМАУ-ын Холбооны яам байгуулагдав. Сайдаар нь Д. Готов томилогдов. Сансрын уудмыг энхтайвны зорилгоор ашиглах “Интеркосмос” байгууллага байгуулагдав. 1966 оны 3-р сарын 1. “Социалист холбоо” сэтгүүл хэвлэгдэн гарав. 1967 оны 9-р сарын 27. Радио телевизийн төв ашиглалтанд оров. МУИС-ийн бүрэлдэхүүнд холбооны инженерийн анги нээгдэв. Холбоочдын улсын хоёрдугаар зөвлөгөөнийг зохион байгуулав. 1968 он. ЗСБНХУ- БНМАУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрээр Сансрын холбооны газрын станц байгуулах шийдвэр гарсан. 1969 он. Сансрын холбооны газрын “ОРБИТ” станцыг “Наран”-д байгуулж, телевизийн нэвтрүүлгийг хүлээн авч эхэлсэн. Холбооны үйлдвэрлэл шинжилгээний институт байгуулагдав. 1970 он. Телевизийн нэвтрүүлэг хүлээн авах анхны сансрын хиймэл дагуулын станц ашиглалтанд оруулсан. 1971 он. МУИС-д радио холбооны тэнхим байгуулагдсан. 1972 он “Монголын харилцаа холбоог 1975-1990 онд хөгжүүлэх хэтийн төлөв” баримт бичиг батлагдсан. Сансрын холбооны олон улсын байгууллага / Интерспутник/-д гишүүн орноор элсэв. Политехникийн дээд сургууль байгуулагдав. 1975 он. Статистикийн төв газарт Минск-32 нэртэй компьютерийг суурилуулсан. Таксафон ажиллаж эхэлсэн. 1976 оны 2-р сарын 1. Хэт богино долгионы ФМ нэвтрүүлэг эхэлсэн. Өргөн зурвасын радио релейний шугам суурилуулж эхэлсэн. 1977 он. Геобайнгын орбитад радио өргөн нэтрүүлэгт ашиглах 740 Е байршлыг ОУЦХБ-ын Дэлхийн радио холбооны их хурлаар /WAR-SAT-77 / олон улсын хуваарьт бүртгүүлэх саналыг хэлэлцүүлж, Монгол Улсад хуваарилуулав. 1978 он. Цаг уурын байгууллагад EC-1022 компьютерийг суурилуулсан. 1979 оны 12-р сарын 28. Радио релейний шугам ажиллаж эхэлсэн. Алсын холбооны хагас автомат АТС-ыг ашиглалтанд оруулсан. 1982 он. ШУТМТ-ийн ROBOTRON-1152 компьютерийг ЗХУ-ын ВИНИТИ төвийн компьютертэй холбооны сувгаар холбосон. 1984 он. Статистикийн төв газар аймгуудтай Мега-100 компьютерээр холбогдож эхэлсэн. 1986 он. Аймгийн төвүүдтэй бүх сум, багууд холбоогоор холбогдсон. 1987 он. Хиймэл дагуулаас цаг уурын мэдээг авч эхэлсэн. 1988 он. Геобайнгын орбитад хөдөлгөөнгүй албанд ашиглах 113,60 Е байршлыг ОУЦХБ-ын Дэлхийн радио холбооны их хурлаар /WARC-ORB-88/ олон улсын хуваарьт бүртгүүлэх саналыг хэлэлцүүлж, Монгол Улсад хуваарилуулав. 1989 он. МИАТ олон улсын агаарын тээврийн SITA сүлжээнд холбооны сувгаар холбогдсон. 4 аймгаас бусад бүх аймаг Улаанбаатар хоттой аналог радио релейний системээр холбогдсон. Буухиа шуудангийн үйлчилгээг нээн ажиллуулав. 1990 он. Холбооны яамыг Холбооны ерөнхий газар нэртэй болгон өөрчлөв. 1991 он. Франц улсын Алкател компаний Е-10 тоон системийн 27000 дугаартай телефон станцыг байгуулж, станц хооронд анх удаа шилэн кабелийн систем ашиглах болов. Улаанбаатар-Хонг-Конгын хооронд олон улсын холбооны үйлчилгээг зохион байгуулах зорилгоор Улаанбаатарт хиймэл дагуулын станц суурилуулав. Монголын холбоочдын эвлэл байгуулагдав. Үндэсний телевизийн нэвтрүүлгийг орон даяар дамжуулах зорилгоор хиймэл дагуулын станц ашиглалтанд оруулав. Ази, номхон далайн цахилгаан холбооны байгууллага / APT/- д гишүүнээр элсэн оров. Үндэсний телевизийн нэвтрүүлгийг орон даяар Азиасат системээр дамжуулав. ШУТИС-ийн харъяа Мэдээллийн технологийн сургууль байгуулагдав. 1992 он. Монголын цахилгаан холбоо компани байгуулагдав. Улаанбаатар хотод анхны тоон телефон станц Е-10 ашиглалтанд оров. Хуучин аналог системийн станцуудыг тоон системээр сольж, Улаанбаатар хотод шилэн кабель суурилуулж эхлэв. 1993 он. Олон улсын болон хот хоорондын шууд эрхтэй телефон ярианы үйлчилгээг нэвтрүүлэв. Үндэсний радио долгионы хүснэгтийг боловсруулав. Электрон шуудангийн үйлчилгээг нэвтрүүлэв. Интелсатын “А” стандартын газрын станц байгуулагдсан. 1994 он. “Цахилгаан холбоог 2010 он хүртэл хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөө”-г боловсруулав. Интелсат сансрын холбооны станцыг Япон улсын буцалтгүй тусламжаар ашиглалтанд оруулав. Е-10 станцыг 11000 шугамаар өргөтгөв. Үндэсний телевизийн нэвтрүүлгийг Интелсатын хиймэл дагуулд шилжүүлэн нэвтрүүлж эхлэв. Анхны пейжерийн үйлчилгээ /Монком компани/ нэвтрэв. 1995 он. Харилцаа холбооны тухай анхны хууль УИХ-аар батлагдав. Төмөр замын дагуух хотуудад 3000 хэрэглэгчийн багтаамжтай тоон телефон станцыг суурилуулав. Харилцаа холбооны зохицуулах зөвлөл байгуулагдав. Монголын цахилгаан холбоо компани хувь нийлүүлсэн хувьцаат компани болов. Үүрэн холбооны анхны үйлчилгээ /Мобиком компани/ нэвтрэв. 1996 он. Шуудан цахилгаан холбооны газар байгуулагдав. 3G технологи нэвтэрсэн. Телефон холбоонд тарифын систем нэвтрүүлсэн. Интернэтийн анхны үйлчилгээ /Датаком компани / нэвтрэв. Картын таксафоны үйлчилгээг нэвтрүүлсэн. Анхны кабелийн телевиз/ Сансар/ нээгдэв. Анхны хувийн дээд сургууль / Цахим/ байгуулагдав. 1997 он. Олон улсын сансрын холбооны Интелсат байгуулагад элсэв. Баруун болон хойд чиглэлийн анхны тоон радио релейний 900 км шугамыг суурилуулсан. Дуут пейжерийн үйлчилгээг нэвтрүүлсэн. 1998 он. Радио давтамжийн дахин хуваарилалт хийж, давтамж ашиглах тусгай зөвшөөрөл олгож эхэлсэн. Радио релейний 24 станцад нарны зайн систем суурилуулсан. Үндэсний телевизийн нэвтрүүлгийг 24 цагийн турш орон даяар дамжуулж эхлэв. VSAT систем ашиглан сум суурин газарт харилцаа холбооны үйлчилгээг нэвтрэв 1999 он. Радио долгионы тухай хууль батлагдав. Мобиком компани WLL технологийн телефоны үйлчилгээг Улаанбаатар хотод эхлэв. Скайтел компани / CDMA / үүрэн телефоны үйлчилгээ эрхлэв. 2000 он. Мэдээлэл, холбооны технологийг 2010 он хүртэл хөгжүүлэх үзэл баримтлалыг батлуулав. Төмөр замын сүлжээний дагуу хойд хилээс урд хил хүртэл 1600 км шилэн кабель тавигдаж дуусав. Холбоочин сэтгүүл олон улсын сэтгүүл зүйн бүртгэлд оров. Утасгүй кабелийн телевизийн MMDS технологи/ Хийморь кабелийн ТВ-ийн компани/-ийн үйлчилгээг эхлэв. Их дээд сургуулиудыг холбосон интернэтийн “Эрдэмнэт” сүлжээ байгуулагдав. 2001 он Харилцаа холбооны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга батлагдав. Харилцаа холбооны зохицуулах хороо байгуулагдав. ШУТИС-ийн мэдээллийн технологийн сургалтын төв байгуулагдав. Хөдөлгөөнт холбооны CDMA IS-95B системийг суурилуулав. Монгол Улсад анх удаа Хөдөлгөөнт интернэт буюу WAP-ийн үйлчилгээг хэрэглэгчдэд хүргэлээ. Сансрын холбооны сүлжээний үйлчилгээ / Инкомнэт ХХК/ нэвтрэв. 2002 он. Ерөнхий сайдын дэргэд Мэдээлэл, харилцаа холбооны технологийн үндэсний зөвлөлийг байгуулав. Монгол Улсын шуудангийн үйлчилгээг хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөө Дэд бүтцийн сайдын тушаалаар батлагдсан. Мэдээлэл, холбооны технологийг дунд хугацаанд хөгжүүлэх стратеги төлөвлөгөөг батлуулав. Улаанбаатар-Багануур-Баруун-Урт-Чойбалсан болон Алтай-Улиастай, ХовдУлаангом, Булган-Мөрөн чиглэлд 1350 км шилэн кабелийн сүлжээг байгуулав. Олон улсын ярианы гарц World Call 002 үйлчилгээг нэвтрүүлэв. Анхны гадаадын хөрөнгө оруулалттай мэдээллийн технологийн дээд сургууль /Хүрээ/ байгуулагдав. 2003 он. Мэдээллийн технологийн үндэсний паркийг байгуулав. Шуудангийн тухай хууль батлагдав. Хөдөөгийн холбоог хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөөг батлуулав. Ази, Номхон далайн шуудан холбооны байгуулага / APPU/-д гишүүнээр элсэв. “Монголсат-1” сансрын холбооны техникийн шийдлийн төсөл хэрэгжүүлэв. 2004 он. УИХ-ын 2004 оны сонгуулийн дараа Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүн шинээр байгуулагдаж Ерөнхий сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд Засгийн газрын тохируулагч агентлаг-Мэдээлэл, харилцаа холбооны газрыг Засгийн газрын 2004 оны 10 дугаар сарын 20-ны өдрийн 207 тоот тогтоолын хүрээнд байгуулагдав. Дотоодын сансрын холбооны сүлжээ байгуулав. CDMA 2000 1X буюу үүрэн телефоны хамгийн сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологийг Скайтел компани нэвтрүүлэв. Маркийн музейг Дэд бүтцийн сайдын тушаалаар байгуулсан. 9 дүгээр сарын 22-нд батлагдсан “ Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хууль”-аар “Шуудангийн үйлчилгээ”-г Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын сайдын эрхлэх ажлын үндсэн Хүрээнд хамааруулсан. Засгийн газрын 202 дугаар тогтоолоор батлагдсан Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын яамны зохион байгуулалтын бүтцэд Шуудангийн үйлчилгээний бодлого, зохицуулалтын газар байгуулагдлаа. Улаанбаатар-Лүнгийн чиглэлийн 260 км шилэн кабелийн сүлжээ байгуулав. 2005 он. “Цахим Монгол” хөтөлбөр “Цахим засаг мастер төлөвлөгөө” батлагдсан. “Шуудангийн үйлчилгээ үзүүлэхэд мөрдөх дүрэм”, “Шуудангийн илгээмжийг түр хадгалах, задлах, хураах болон устгах журам”-ыг Засгийн газрын 34 тоот тогтоолоор батлав. “Шуудангийн салбарын үзэл баримтлал“ ЗТАЖ-ын сайдын 121 дүээр тушаалаар батлуулав. “Шуудангийн салбарын дунд хугацааны бодлогын баримт бичиг“ ЗТАЖ-ын сайдын 199 дүгээр тушаалаар батлуулав. Монгол Улсад хөдөлгөөнт холбооны CDMA-450 технологи нэвтрүүлэхэд баримтлах чиглэлийг батлав. Монгол Улсад телевизийн нэвтрүүлгийг тоон системээр дамжуулахад баримтлах чиглэл батлагдсан. Интернэтийн олон улсын 1 Mbps үнэ 3250 $ байсныг 400 $ болгож бууруулав. Бүх нийтийг компьютержүүлэх хөтөлбөрийг эхлүүлэв. Дашинчилэн-Булганы чиглэлийн 140 км, Эрдэнэт-Чойрын чиглэлийн 700 км сүлжээг ашиглалтанд орууллаа. 2006 он. Монгол Улсад утасгүй холбооны системийг нэвтрүүлэх талаар баримтлах чиглэлийг батлуулав. Мөрөн-Баян-Өлгий чиглэлийн 1600 км, Арвайхээр-Даланзадгад-Мандалговийн чиглэлийн 700 гаруй км, Лүн-Баянхонгорын чиглэлийн 430 км урт нийт 2730 км урт сүлжээг байгуулав. Юнител корпораци үйл ажиллагаагаа эхлүүлэв. Анх удаа сарын суурь хураамж нь ердөө 1$ байх “Dream life” дараа төлбөрт үйлчилгээг зах зээлд нэвтрүүллээ. Монгол Улсад анх удаа сарын суурь хураамжгүй NICE дараа төлбөрт үйлчилгээг нэвтрүүлэв. Засгийн газрын Тусгай сангийн тухай хуулийн дагуу Засгийн газрын 2006 оны 288 дугаар тогтоолоор "Бүх нийтийн үйлчилгээний үүргийн сан” Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны дэргэд байгуулагдсан. 21 аймгийг холбосон “Орон нутгийн өгөгдлийн сүлжээ” төслийг амжилттай хэрэгжүүлэв. Хамгийн сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологи болох утасгүй интернетийн WiMAX технологи нэвтрэв. Хөдөө орон нутаг, Улаанбаатар хотын телевизийн нэвтрүүлгийн хаалттай бүс, алслагдсан дүүргүүд нийт 361 цэгт телевизийн нэвтрүүлгийн олон сувгийг хүлээн авч дахин дамжуулах станцыг суурилуулав. Суурин холбооны дараа үеийн сүлжээ (NGN)-д шилжив. NGN, CDMA 2000 1X, IN амжилттай хэрэгжүүлж эхэлсэн. “Биоаюултай илгээмж, биобэлдмэлийг тээвэрлэх журам“ ЗТАЖ-ын сайдын 70 дугаар тушаалаар батлуулав. Дэлхийн шуудан холбооны долдугаар нэмэлт протокол, Шуудангийн санхүүгийн хэлэлцээрийг Монгол Улсын хуулиар батлуулав. ДШХ-ноос хэрэгжүүлдэг Шуудангийн шинэчлэл, хөгжлийн төлөвлөгөөний төсөлд хамрагдав. “Мэдээлэл, харилцаа холбооны технологи-85” /ICT-Expo/ үзэсгэлэнг анх удаа зохион байгуулсан. Засгийн газрын 186 дугаар тогтоол, Төрийн өмчийн хорооны 491 дугаар тогтоолоор “Мэдээлэл холбооны сүлжээ” төрийн өмчит компани байгуулагдсан. Telstar 18 / APSTAR-V хиймэл дагуулаар / стандарт FS- 1300 хиймэл дагуул нь 38 Cband, 16 Ku band транспондтой сансрын хиймэл дагуулын технологи / DTH /- ийг нэвтрүүлж, DVB-S стандартын 4,5 метрийн голчтой антеннаар телевизийн 18 сувгийг орон даяар дамжуулж эхэлсэн. 2007 он. Жи-Мобайл компани сүлжээнийхээ нээлтийг хийлээ. Үүрэн телефон хэрэглэгчдийн тоо 1 саяд хүрэв. Хүүхэд бүрт зөөврийн компьютер” төслийг хэрэгжүүлж эхлэв. Интернэтийн 1Mbps урсгалын үнийг 400$ байсныг 150$ болгосон ба интернэт урсгалын багтаамжийг 1,25 Gbps болголоо. Суурин телефон холбооны дараа үеийн холбооны / NGN / сүлжээг байгуулав. Шуудангийн зип кодыг Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын сайдын 101 дүгээр тушаалаар батлуулсан. Аутсорсинг хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөөг боловсруулав. Олон улсын мэдээлэл технологийн боловсролын төв / Аптек/ байгуулагдав. 2008 он. Засгийн газрын 2008 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн 64 дүгээр тогтоолоор тус газрын нэр, бүтэц, орон тооны дээд хязгаарыг шинээр баталж, Мэдээлэл, шуудан , харилцаа холбоо, технологийн газар болов. Харилцаа холбооны тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулж, УИХ-аар батлуулав. Бүх нийтийн үйлчилгээний үүргийн сангийн асуудал Мэдээлэл, шуудан, харилцаа холбоо, технологийн газрын эрхлэх асуудлын хүрээнд шилжив. “Монгол Улсад бүртгэл, мэдээллийн нэгдсэн тогтолцоо бий болгох” үндэсний хөтөлбөр боловсруулах, хэрэгжилтийг удирдан зохион байгуулах, хяналт тавих үүрэг бүхий байнгын ажиллагаатай Үндэсний хороо байгуулагдав. Монголд анх удаа хөдөө орон нутагт /Хэнтий аймгийн Өмнөдэлгэр суманд/ утасгүй интернетийн WiFi технологийг нэвтрүүлж, интернэтийн үйлчилгээг үзүүлж эхэлсэн. Ази–номхон далайн сансрын хамтын ажиллагааны байгууллага / APSCO/- д гишүүнээр элсэв. Ази-номхон далайн сансрын хамтын ажиллагааны байгууллагаас хэрэгжүүлдэг сансрын технологийн хөгжлийг дэмжих, хүний нөөцийг чадавхижуулах зорилгоор “Сансрын технологийн хэрэглээ” чиглэлээр Доктор болон Магистрийн зэрэг олгох тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдаж эхлэв. Сумдын түвшний шилэн кабелийн сүлжээ байгуулах төслийн хүрээнд 15 аймгийн 28 суманд шилэн кабельд холбож 880 км сүлжээ байгуулсан. 2009 он. БНСУ-ын Засгийн газрын тусламжаар Үндэсний дата төвийн барилга, тоног төхөөрөмжийг ашиглалтанд оруулав. “Бүх нийтийн үйлчилгээний үүргийн сангийн дүрэм”-ийг Засгийн газрын тогтоолоор батлуулав. Монгол шуудан ТӨХК болов. Онлайн худалдаа, үйлчилгээ нэвтрэв. Скайтелийн сүлжээнд 3G технологи дээр суурилсан гар утасаараа дамжуулан шууд телевизийн нэвтрүүлэг үзэх боломжтой STYLE үйлчилгээг нэвтрүүллээ. Үндэсний радио давтамжийн хяналт, хэмжилтийн тоноглол бүхий суурин, явуулын, зөөврийн тоног төхөөрөмжтэй “Үндэсний радио давтамжийн хяналтын тогтолцоо”-г анх удаа бий болгож, радио давтамжийн зурвасыг хянах боломжийг бүрдүүлсэн. Үндэсний радио давтамжийн талаар 2009-2012 он хүртэл баримтлах давтамжийн зурвасын төлөвлөлтийн стратегийг шинэчлэн баталсан. Интернет протоколд суурилсан Ай Пи телевиз (IPTV), хөдөлгөөнт телевизийн (Mobile TV) үйлчилгээг нэвтрүүлсэн. “Телевиз, радиогийн зохицуулалтын ерөнхий нөхцөл шаардлага”-ыг батлав. 2010 он. “Мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах үндэсний хөтөлбөр”-ийг Засгийн газрын 141 тоот тогтоолоор батлуулав. Хот хооронд, хөдөө орон нутгийн телефон ярианы үнэ тариф ялгаваргүй байх шинэ тарифт шилжлээ. Засгийн газрын 275 дугаар тогтоолоор “Радио, телевизийн өргөн нэвтрүүлгийг тоон технологид шилжүүлэх үндэсний хөтөлбөр” батлагдав. Шуудангийн олон улсын сүлжээний цахим систем / ITPS /-ийг нэвтрүүлсэн. “Өндөр хурдны өргөн зурвасын сүлжээ хөтөлбөр”-ийг батлуулав. 2011 он. Цахим гарын үсгийн тухай хуулийг батлуулав. Өрх бүрт шуудан хөтөлбөрийг Засгийн газрын 126 тоот тогтоолоор батлуулсан. “Өндөр хурдны өргөн зурвасын сүлжээ үндэсний хөтөлбөр”-ийг батлуулав. DWDM сүлжээний тоног төхөөрөмж нийлүүлэх суурилуулах төслийн хүрээнд олон улсын интернэтийн сүлжээнд холбогдох зорилгоор УБ-Замын-Үүд чиглэлд 2.5 Г/бс /STM-16 / их багтаамжийн сүлжээ байгуулав. 2012 он “Засгийн газрын тохируулагч, хэрэгжүүлэгч агентлаг байгуулах тухай” Монгол Улсын Засгийн газрын 2008 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн 64 дүгээр тогтоол, “Мэдээлэл, шуудан, харилцаа холбоо, технологийн газрын үйл ажиллагааны стратеги, бүтцийн өөрчлөлтийн хөтөлбөрийг зөвшөөрөх, зохион байгуулалтын бүтцийг батлах тухай” Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2009 оны 01 дүгээр сарын 19-ний өдрийн 05 дугаар захирамж, 2011 оны 11 дүгээр сарын 9-ний өдрийн 81 дүгээр захирамжийн хүрээнд Мэдээллийн технологи, шуудан, харилцаа холбооны газар байгуулагдаж, газрын бүтцэд сансрын технологийн хэлтэс байгуулав. Үндэсний хиймэл дагуул хөтөлбөрийг Засгийн газрын 137 тоот тогтоолоор батлуулав. “Сансрын холбооны болон тандан судалгааны хиймэл дагуул хөөргөх техник, эдийн засгийн үндэслэл”-ийг боловсруулав. Орон нутагт интернэтийн үнийг гурав дахин хямдруулж, хурдыг нь хоёр дахин нэмэгдүүлэх шийдвэрийг Засгийн газрын хуралдаанаар гаргууллаа. “Сумдад өндөр хурдны өргөн зурвасын сүлжээ байгуулах” төслийг хэрэгжүүлж эхлэв. “Орон нутгийн мэдээлэл холбооны нэг цэгийн үйлчилгээний төв байгуулах” төслийг хэрэгжүүлж эхлэв. “Сум, багуудыг үүрэн холбооны сүлжээнд холбох харилцаа холбооны дэд бүтэц байгуулах” төсөл хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулав. “Гэр хорооллыг интернэтжүүлэх” төслийг эхлэв. “Иргэдийн өргөдөл, гомдлын шийдвэрлэлтийг хянах мэдээллийн систем бий болгох” төслийг эхлүүлэв. Мэдээлэл, харилцаа холбооны салбарт үйл ажиллагаа явуулж буй үйлчилгээ эрхлэгчдийн зүй ёсны монополь болон давамгай байдалтай аж ахуй эрхлэгчдийг шинэчлэн тогтоолгох ажлыг зохион байгуулсан. 2013 он. Мэдээлэл холбооны үндсэн сүлжээний өргөтгөл шинэчлэл хүрээнд 19 аймгийн 150 сумыг шилэн кабелийн сүлжээнд холбов. “Монгол Улсын Үндэсний хиймэл дагуул хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэн ажиллах “Сансрын үндэсний зөвлөл”-ийг Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 16 дугаар захирамжаар байгуулав. “Сэтгэгдлийн зохистой хэрэглээг бий болгох тухай журам”-ыг Засгийн газрын 01 тоот тогтоолоор батлуулав. “Шуудангаар үйлчлэгч болон шуудан тээвэрлэгч байгууллагуудын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах журам”ыг шинэчлэн, “Шуудангийн үндсэн сүлжээ эзэмшигчийн давуу эрхийн бүс тогтоох тухай” Ерөнхий сайдын 24 тоот захирамжаар батлуулав Монгол Улсын Ерөнхий Сайдын ивээл дор “КАНСАТ” сонирхогчийн хиймэл дагуул зохион бүтээж, хөөргөх Улсын анхдугаар уралдааныг амжилттай зохион байгууллаа. Төрийн үйлчилгээний цахим / ТҮЦ / машиныг нэвтрүүлэв. “Иргэдийн өргөдөл гомдлын ухаалаг тайлангийн систем нийлүүлэх” төслийг эхлүүлэв. Монгол Улс болон ОХУ-ын хооронд хил орчим радио долгион ашиглалтын талаарх гэрээг байгуулав. 2014 он Харилцаа холбооны тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулав. “Цахим засаг” үндэсний хөтөлбөрийг Засгийн Газрын 101 тоот тогтоолоор батлуулав. “Төрийн үйлчилгээний нэгдсэн вэб порталын модулиуд хөгжүүлэлт” төсөл хэрэгжиж эхлэв. “Төрийн үйлчилгээний цахим систем” төсөл эхлэв. “Төрийн үйлчилгээний нэгдсэн төв” төсөл хэрэгжүүлж эхлэв. Монгол Улс тоон телевизийн системд шилжих төслийн хүрээнд бүх аймаг, 371 сум суурин газарт тоон телевизийн дахин дамжуулах станцын тоног төхөөрөмж суурилуулж, DVB-S2 стандарт систем бүхий тоон системд бүрэн шилжүүлэв. “Төрийн үйлчилгээг иргэдэд цахим машин ашиглан хүргэхэд мөрдөх журам”-ыг батлав. “Цахим систем болон Мобайл технологид суурилсан програм хангамжийн нэгдсэн үйлчилгээний портал систем хөгжүүлэх” төслийг эхлүүлэв. Монгол Улсын хэмжээнд 4 оронтой мэдээлэл, лавлах үйлчилгээний тусгай дугааруудыг 1800, 1900 угтвар дугаарт шилжүүлсэн Харилцаа холбооны тухай хуулинд Дугаартайгаа шилжих үйлчилгээг Монгол Улсад нэвтрүүлэх хууль, эрх зүйн зохицуулалтыг хийв. Нийтийн түлхүүрийн дэд бүтэц төслийн гүйцэтгэлийн хүрээнд Гэрчилгээжүүлэх Суурь Байгууллагын анхны түлхүүр үүсгэж, Үндэсний Дата Төв УТҮГ-т хүлээлгэн өгөв. 2015 он Монгол Улсад дараа үеийн хөдөлгөөнт холбооны / 4 G LTE / системийг нэвтрүүлэхэд баримтлах бодлогын чиглэлийг батлав. Монгол Улсад дараа үеийн хөдөлгөөнт холбооны / 4 G LTE / системийг нэвтрүүлэхэд баримтлах зохицуулалтын чиглэлийг баталсан. Нийтийн түлхүүрийн дэд бүтцийг ашиглах талаар баримтлах чиглэлийг батлав. “Мэдээллийн технологи бидний амьдралд” төслийн хүрээнд цэцэрлэгүүдийг камержуулах, багш сурган хүмүүжүүлэгчид, эцэг эхчүүдийн хамтын ажиллагааг сайжруулах, хүүхдийн аюулгүй байдлыг хангах зорилгоор цэцэрлэгийг иж бүрэн тоон IP камераар тоноглож, гар утасны аpps болон бусад төхөөрөмжийг суурилуулж, интернэтээр хяналт хийх боломжийг / “Newsonic” компани / бүрдүүллээ. 2016 он “Төрийн захиргааны байгууллагын тогтолцоо, бүтцийн ерөнхий бүдүүвч”-ийн дагуу Монгол Улсын Ерөнхий сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд Засгийн газрын тохируулагч агентлаг- Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газрыг байгуулав Дэд бүтцийн сайдын 2003 оны 39 дугаар тушаалаар баталсан “Тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчдэд үзүүлэх зохицуулалтын үйлчилгээний хөлс тогтоох журам”-ыг Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 117 тоот захирамжийн дагуу шинэчлэн батлуулж, Хууль зүй, дотоод хэргийн яаманд хянуулж захиргааны хэм хэмжээний актын улсын нэгдсэн бүртгэлийн 3720 дугаарт бүртгүүлсэн. “Монгол Улсад интернэтийн үйлчилгээг ижил үнэ тарифаар хүргэх талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” Засгийн газрын 123 тоот тогтоолоор батлуулав. “ Суурин өргөн зурвасын интернэтийн үйлчилгээний талаар баримтлах бодлогын чиглэл”-ийг баталсан. 2017 он Төрөөс мэдээлэл, харилцаа холбооны хөгжлийн талаарх баримтлах бодлого /2016-2025/ баримт бичгийг боловсруулж, Засгийн газрын 2017 оны 02 дугаар сарын 8-ны өдрийн 47 дугаар тогтоолоор батлуулав. Бодлогын баримт бичгийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг Ерөнхий сайдын захирамжаар батлууллаа. “Монголын цахилгаан холбоо” ХК-ийн БНСУ-д ногдох хувьцааг Монгол Улсын Засгийн газар худалдан авах шийдвэрийг Засгийн газрын 300 тоот тогтоолоор гаргав. Төрийн цахим мэдээлэл солилцооны “ХУР” систем нэвтрэв. “Сансарт хөөргөсөн биет зүйлсийг бүртгэх тухай” олон улсын конвенц, Монгол Улсын Харилцаа холбооны тухай болон Радио долгионы тухай хуулийн дагуу “мазаалай” хиймэл дагуулыг м2017-001 дугаар бүхий Монгол Улсын сансарт хөөргөсөн анхны биет зүйлсэд бүртгэж, тус хиймэл дагуулын харилцаа холбоо, удирдлага, хяналтад ашиглах радио долгионы зөвшөөрлийг сонирхогчийн радио станцын метрийн болон дециметрийн цараанд олголоо. 2018 он “Цахим засаглал үндэсний хөтөлбөр”-ийг Засгийн газрын тогтоолоор батлуулав. Танилт, баталгаажуулалтын нэгдсэн “ДАН” систем нэвтрэв. “Монголын хөгжлийн сүлжээ-2021” төсөл хэрэгжүүлж үндсэн сүлжээний багтаамжийг аймгийн төвүүдэд 100 Гбит/сек хүргэх зорилгын хүрээнд нэг аймгийн төвд 1 Гбит/сек багтаамжтай байгаа сүлжээг 100 дахин нэмэгдүүлж нийт сүлжээний ачааллыг зарим аймгуудад 2100 Гбит/сек хүргэв. “Мэдээллийн технологийн зохистой хэрэглээг бий болгох, цахим орчин дахь хүүхдийн бэлгийн мөлжлөг, хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлэх” ажлын хүрээнд үүрэн холбооны оператор компаниудтай хамтран хүүхдийн гар утасны дугаарыг бүртгэлжүүлэх ажлыг зохион байгуулав. 2019 он Харилцаа холбооны тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн хууль батлагдав. Радио долгионы тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулав. Шуудангийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулав. Өргөн нэвтрүүлгийн тухай хууль батлагдав. Монгол Улсад фэйсбүүк компанитай хамтран ажиллах хамтын ажиллагааны санамж бичиг байгуулав. “Тоон бичиг үсэгтэн”сургалтын гарын авлага боловсруулав. Ухаалаг засаг төслийн хүрээнд Үндэсний дата төвийн нөөц төвийг байгуулах төслийг эхлүүлэв. Дэлхийн шуудан холбооны есдүгээр нэмэлт протоколыг Монгол Улсын хуулиар батлуулав. Транзит үйлчилгээний мэдээлэл солилцоо, бүртгэл хяналтыг сайжруулах зорилгоор улс хоорондын шуудангийн мэдээлэл солилцох ITMATT системийг хэрэгжүүлж эхлэв. Үндсэн сүлжээний нийт урт 17614 км болов. 2020 он Шуудангийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын хүрээнд холбогдох дүрэм, журмыг шинэчлэв. Цахим орчинд хүүхэд хамгаалах үйл ажиллагаанд баримтлах чиглэлийг баталсан. Төрийн үйлчилгээний нэгдсэн систем “Е-Mongolia” нэвтрүүлэв. “Радио долгион ашиглах эрхийн бичиг олгох, түүний хугацааг сунгах, шилжүүлэх, хүчингүй болгох тухай” журмыг баталсан. “Төрөөс иргэдэд хүргэх радио, телевизийг шалгаруулах, тэдгээрийг дамжуулах үйлчилгээний журам”-ыг баталсан. “Монгол Улсад телевизийн нэвтрүүлэг, аудио, видео,санг интернэтээр дамжуулах үйлчилгээ эрхлэхэд баримтлах чиглэл”-ийг баталсан. Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн чиглэлийн 255 стандартыг боловсруулан, хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулав. Үүрэн холбооны сүлжээ Монгол Улсын нутаг дэвсгэрийн 95 хувийг хамарч, бүртгэлтэй хэрэглэгчдийн тоо 5.56 саяд хүрлээ. Монгол Улсад интернэт үйлчилгээ эрхлэх тусгай зөвшөөрөлтэй 66 байгууллага үйл ажиллагаа эрхэлж, нийт хэрэглэгчдийн тоо 3.0 сая болов. Бэлтгэсэн: Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газрын Захиргаа, удирдлагын газрын ахлах мэргэжилтэн Н.Цэвээндарь

Дэлгэрэнгүй
122191471_2771479133164900_2031289190780950431_n (1)

Монгол Улсын шуудан холбооны түүхийн он дарааллын бичиг

Аливаа салбар, салбарынхаа үүсэл хөгжлийн ойг тэмдэглэхдээ түүний туулж өнгөрүүлсэн түүхэн замналыг бичиж үлдээхийг эрхэмлэдэг бөгөөд энэ нь тухайн салбарын түүх болдог. Түүх бол өнгөрсөн замын дурсамж бөгөөд ирээдүйн хөгжлийн чиглүүр болдог билээ. Монгол Улсад орчин цагийн харилцаа холбооны салбар үүсч хөгжсөний 100 жилийн ой 2021 онд тохиохтой холбогдуулан өнөөгийн шуудан, харилцаа холбооны нэгдсэн сүлжээ, радио релей, интернэтийн онолын зарчим анх Монголд үүссэн талаар технологийн харьцуулалт хийх замаар нарийвчлан судалж үзэх сонирхлын үүднээс олж авсан түүхийн зарим эх сурвалж мэдээллийг нэгтгэн энэхүү шуудан холбооны түүхийн он дарааллын бичгийг толилуулж байна. Мэдээллийн технологийг хүн төрөлхтний түүхэнд гарсан 3 том хувьсгалын нэг гэж үздэг. Өнөөдөр шинэ түүхийн их талбарыг холбон зангидаж буй мэдээллийн их суваг бол интернет. Гэтэл сонирхолтой нь тэрхүү интернетийн үндсэн загвар бүр XIII зууны Еврaзийн тал нутгийн нүүдэлчдийн их гүрэнд үүссэн нь бодит юм. Чингисийн Их гүрэнд өргөн уудам Евразийг нэгэн сүлжээнд холбож байсан харилцаа холбооны арга зарчим байсан ба энэ нь өртөө. Их Монгол Улсын байгуулсан шуудан өртөөг одоогийн шуудангийн төдийгүй харилцаа холбооны сүлжээний  анхдагч гэж  үзэж болно. Уншигч мэргэн авхай таныг энэхүү бичвэрийг шүүн тунгааж, саналаа tseveendari@cita.gov.mn цахим шуудангаар илгээж, бидний ажилд дэмжлэг үзүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна. МЭӨ III-II зуун: Эртний нүүдэлчин Монголын харилцаа холбооны гол хэрэглүүр нь морьт элч, галын дохио, дарцаг, утаа зэрэг зүйлс байсан. Монгол Улсад манай тооллын өмнөх III зууны сүүлч II зууны эхнээс Хүннү Улсад “Оуто ван” буюу өртөө ван хэмээх албан тушаал байжээ. Монголын өртөө дэлхийн шуудангийн түүхэнд анхны өртөөчилсөн шуудан байсан бөгөөд орчин цагийн харилцаа холбооны үүсэл болсон.XII зуун /1228-1241/ Чингис хааны гуравдугаар хүү Өгөөдэй хаан харилцаа холбооны өвөг эцэг болох морин өртөөг үүсгэж анхны тив хоорондын Шуудан холбоог байгуулжээ.1232-1233 он: Өгэдэй хаан өртөө шуудангийн ажлыг эмх журамтай болгоход чиглэсэн зарлиг гаргаж, улмаар өртөө замыг зөвхөн Монгол нутагт төдийгүй Эзэнт гүрний уудам нутаг, ялангуяа Хятад нутагт олныг байгуулжээ.1235 он: Монголын эзэнт Улсын эзэмшсэн уудам нутагт харилцах өртөө замыг байгуулжээ.1289 он: Монголын Илахан Арагун хаан 1289 онд 1.8 метр, Өлзийт хаан 1305 онд 3 метр урт захидлыг Францын Гоо Филипп ванд илгээжээ. Аргун хааны захидал нь өөрийг нь Египетийн мамлюкүүдтэй дайтах тохиолдолд цэрэг илгээн туслах тухай Францын хааны гуйлтанд өгсөн хариу байв.1692 он: Богд хаант Монгол Улсын үед Их Хүрээний Түмт өртөө байгуулагдан уг өртөөг Түшээт хан аймгийнхан голлон хийсэн ба Улаангом, Вангийн Хүрээ, Заяын Хүрээ, Санбэйсийн Хүрээ, Жанжин Чойр, Эрдэнэзуу, Сэцэн хааны Хүрээ, Сайншанд, Замын-Үүд  чиглэлд Улсын чанартай албыг залгуулдаг гол замууд гарч салбарласан өртөөд бий болжээ. Манж нар өмнөд Монголын ардуудыг халх Монголын нутаг дээр нүүлгэн ирүүлж өртөө байгуулсан бөгөөд “Харчин өртөө” бий болов. 1692 он: Манжийн Энх-Амгалан хаан Хятадын цагаан хэрмийн хаалгаас эхлэн гадаад Монголын газарт таван замын өртөө байгуулах зарлиг буулган уул өртөөдийг байгуулах Хятад сайд, Монгол түшмэдийг тохоон томилжээ. Чухамхүү тэр үеэс Хятадын түмэн газрын Цагаан хэрмээс ар Монголын голлох чухал газар нутагт нэвтрэн холбосон таван замын /сүүлдээ долоон замын/ морин буухиа өртөө байгуулагджээ.1692 он: Манж дайчин Улс өөрийн цэргийн ангийг Алтайд явуулахын тулд Хөх хотоос Түйн гол хүртэл 36 суурь өртөө байгуулахаар төлөвлөж байв.1697 оны орчимд амуу зөөх цэргийг захиран шийтгэхийн тулд Хотон хошуунаас Түйн гол хүртэл 70 өртөө байгуулж, өртөө тутамд 30-аад цэрэг суулгах шийдвэр гаргажээ.1717 оны Халх Монголоор харуулсан малын дансанд Цагаан хэрмийн шүргийн хаалгаас Түйн гол хүртэлх 40 гаруй суурь өртөөнд морь өгч байжээ.1719 он: Алтай замын цэргийн 44 суурь өртөө, Энх-Амгалан хааны 58 дугаар онд байгуулагдсан.1720 оноос аймаг хошуудын хооронд элч бичиг нэвтрүүлэхээр суман өртөөдийг байгуулав.XVIII зууны нэгдүгээр хагаст Манжийн цэргийн ангиуд Халх Монголын баруун хэсэгт байрлан оршиж байхад Манж цэргийн харуулаас Түйн гол, түүний орчмын Хангайн уулын ар, Орхонтуулд байсан засаг хошууны цэргийг Энгийн арал зэрэг газруудад, Хангайн уулын өвөрт байсан мөн засаг хошууны цэргийг Түйн голд суулгаж тэдгээрийн хооронд өртөө байгуулан мэдээ солилцож байжээ.1715-1723 оны хооронд зөвхөн баруун талын нутагт орон нутгийн чанартай 39 өртөө, 1730 оны үед Түйн голоос Ховд Улиастай хүртэл 29 өртөө, Улиастайгаас Орхон хүртэл 18 суурь өртөө нэмж байгуулжээ.1736 онд Хаалганаас Орхон хүртэл нэг бүр нь 20-40 өрх бүхий 45 суурь өртөө байжээ. Эдгээр нь Алтай замын цэрэг буухиа элч, бичиг нэвтрүүлэхээр байгуулагдсан суурь морин өртөөд бөгөөд Алтай замын цэргийн өртөөг буухиа өртөө гэж нэрлэж, бас алс хол урт замын өртөөг “Урт наст өртөө” гэж нэрлэж байжээ.XVIII зууны дунд үед Улиастайн жанжин, Их Хүрээний сайд, Хар мөрний жанжин нарын хооронд элч бичиг дамжуулахаар Халхын зүүн захаас Улиастай хүртэл 74 суурь / 2220 км / суман өртөө байгуулаад түүнийг “Умард замын өртөө” гэж нэрлэдэг болов. Мөн Түшээт хан, Цэцэн хан хоёр аймгаас Улиастай, Их Хүрээний газартай холбох 31 суурь суман өртөө байгуулж, тус тус аймгийн элч шууданг нэвтрүүлж байжээ. Ийм өртөө Монголд нийтдээ 400- гаад байв.1758 он Манж чин Улсаас Ар Монголд байгуулсан төрийн аппаратын нэг Хүрээ сайдын газар байгуулж, манжийн эдгээр албан газруудын хооронд харилцах Буухиа суман өртөөдийн албыг байгуулж харилцан нэвтрэлцэж байжээ.1758-1762 онд Их Хүрээ Ховдод тус, тус суулгасан Манж амбан, баруун хойд хязгаарын Жанжин сайдын газруудад буухиа элч бичиг нэвтрүүлэх, цэрэг эдийн засаг, улс төрийн эзэгнэлийнхээ шаардлагаар Чуулалт хаалгаас Хятадын баруун хойд хязгаар өвөр ба ар Монголын өргөн уудам нутаг дэвсгэр дээр “Алтай зам”-ын гэж нэрлэгдэх цэргийн 140 гаруй суурь буухиа өртөөг байгуулсан нь олон замын өртөө болсон.1823 оны үед Засагт хан аймгаас гагцхүү Алтай харуулыг буцаах томилолтоор явуулсан түшмэлийг очих буцах бүрд 45 суурь өртлөг /түр зуур байгуулагдсан/  өртөөг байгуулж байв. Түүнчлэн босго өртөө, туслах, хавсрага өртөө гэхчилэн суман өртөөнөөс салбарласан салбар, дамжлага буюу навчин өртөө гэж нэрлэсэн олон тооны өртөөд байжээ.1831 онд Сайн ноён хан суман өртөөний суурь бүрт өрх 3, өрх тутамд эр 2, хонь 100, адуу 300 үүний дотор морь 8, үхэр 20 байхаар тогтоож, гүйсэн морь улаачид хөлс олгохгүй тухай заагаад, албаны морийг уул хошуунаас ирүүлэхгүй бол морь нэг бүрийн үнэнд 8 лан авах, хэрэв морь буюу мөнгийг ирүүлэхгүй бол морь хөлслөн түүний хөлсөнд 4 шүдлэн хонь гаргуулах, морины үнэ мөнгө, хөлсний хонийг тогтоосон хугацаанд ирүүлэхгүй саатуулбал лан мөнгөнд сар тутамд нэг пун, 5 ли хү төлүүлэх буюу хонийг нэг нас нэмэгдүүлэн төлүүлэхээр заажээ.1863 оны 6 сар: Монгол Улсад Оросын шуудангийн байгууллага ажиллаж эхэлжээ. Хиагт Тянзингийн хооронд Орос улсын хөнгөн шууданг 3 жилийн хугацаатайгаар туршилтын журмаар байгуулан, Орос улсын сангаас жил бүр 19 мянга 500 рубль зарцуулж байв.1870 оноос өмнө нь Сэцэн хан аймгаас Улиастай зүгт суман өртөөний нэг өрхийн үнэ хөлс жилд 60-аад лан мөнгөөр тооцогдож байсан бол 1870 оноос хойш 200 лан, говь нутгийн ардуудынх 100-180 лан болж нэмэгдсэн байна.1872 он Түшээт хан аймагт өртөөний албыг 385 өрх хааж байсан.1874 он  9-р сарын 15. Дэлхийн Шуудангийн Холбооны анхдугаар Их хурал Швейцарийн Берн хотод нээгдсэн.1892 оны 2-р сарын 17. Оросын шуудан, цахилгаан мэдээний яамнаас баталсан зааврын дагуу Монголд ажиллаж байсан шууданг хоёр хос морьтой нэг улаачаар, хүнд шууданг тэмээгээр буюу тэмээн ба морин тэргээр хүргэнэ. Хиагтаас Хаалган хүртэлх шууданг нэг улаач, хоёр хуяг дагалдан, хөнгөн шууданг зун 8 хоног, өвөл 9 хоног хагаст, хүнд шууданг зун 21, өвөл 23 хоног багтаан хүргэж байхаар заажээ.1898 оноос томоохон Хүрээ хотуудыг холбосон өртөө замуудыг байгуулахын зэрэгцээ Монгол-Орос, Монгол-Хятадын зарим хотуудын хооронд улс хоорондын шуудан солилцох өртөөдийг байгуулан ашиглаж байжээ.1912 оны 4-р сарын 12. Сир усны /Дундговь аймгийн Өлзийт сумын нутагт/ газар зэрэг өртөөд суулгасан Манжийн төлөөний түшмэдийг хөөн буудаж, Монгол түшмэд, цэргээр сэргийлүүлж Замын-Үүд, Чойр, Мөнхтэй зэрэг олон газруудад байсан Манжийн үеийн шуудан, захидал бичгийн хороодыг татан буулгажээ.1911-1921 он. Үндэсний ардчилсан хөдөлгөөний тэмцэл ялж, Манжийн колончлол унаж, Хаант Монгол Улс байгуулагдсаны дараа Их Хүрээний Түмт гэдэг гол өртөө дахин бий болж, 1904 оны орчим Хүрээнд, 1912 оны Монгол, Орос улсын хэлэлцээрийн дараа 1913 оноос Хиагт, Улиастай, Шар сум /Ховд/, Заяын Хүрээ /Архангай/, Сайн-ус /Дорноговь/, 1917 оны 7-р сараас Нийслэл Хүрээ Хиагтын хооронд шуудангууд бий болсон.                                           1921 оны 7-р сарын 19-нд Ардын Засгийн газрын тэргүүлэгчдийн 6-р хурлын тогтоолоор Монгол Улсын шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний ерөнхий хороог байгуулсан. Энэ нь орчин цагийн Монгол Улсын шуудангийн байгууллагын анхдагч. Үүнээс хойш өнөөг хүртэл дараах нэр хаягтайгаар ажиллаж ирсэн. Үүнд1935 он хүртэл Нийслэлийн шуудан хороо1935-1936 онд Нийслэлийн төв хорооны газрын төв шуудан тасаг1936-1958 онд Холбооны ерөнхий хорооны харьяа төв шуудан1958-1960 онд Цахилгаан шуудан хороо1960-1966 онд Холбооны удирдах газрын шуудан хэвлэлийн алба1966-1978 онд Төв шуудан1978 оны 8-р сараас 1990 оны 7-р сар хүртэл Цахилгаан шуудан холбооны газар1990 оны 7-р сарын 1-ээс 1994 оны 11-р сарын 1 хүртэл Шуудан холбооны газар1994 оны 11-р сарын 1-ээс Цахилгаан холбооноос салгаж Монгол Шуудан компани ТӨУҮГ2002 оны 4-р сарын 5-аас Монгол Шуудан ХХК2009 он Монгол Шуудан ТӨХХК2016 он  Монгол шуудан ХК1921 оны хавар: Түр Засгийн Газрын харъяа цахилгаан мэдээний “МОНТА” агентлаг байгуулагдлаа. 7-р сарын 19-ны Засгийн газрын 6-р хурлаар Шуудан бичиг, Цахилгаан мэдээний ерөнхий хороо байгуулагдан даргаар нь Гүр Цэдэвсүрэн томилогдон ажиллажээ.1921 оны 3-р сарын 18.  Хиагт хотыг гамингийн эзэмшлээс чөлөөлөх тулалдаанд Сүхбаатарын командалсан тэргүүн анги Хиагтын “Шуудан бичиг-Цахилгаан мэдээний хороо”-г эзлэн авчээ.1921 оны 7-р сарын 19-нд Ардын Засгийн газрын 6-р хурлын тогтоолоор Монгол Улсын Шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний ерөнхий хороог байгуулан өртөөний зардал ихтэй албыг багасгав. Түүнчлэн шуудангаар дамжуулах бичгийн түргэн, алгуурыг ялган салгаж тодорхойлон зааж, дагалдах хуудсанд бичиж, дугтуйлан битүүмжилж, өртөө дамжуулан довтолгохыг зааж эхэлсэн нь одоогийн бичиг захидлын дагавар бичиж бүртгэх, аюулгүй байдлыг хангах ажлын эхлэл болсон юм.             1921 оны 7-р сарын 28 Ардын засгийн газрын 14-р хурлаас “Шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний ерөнхий хороо”-г Дотоод яамны харъяанд байсныг өөрчилж Гадаад  яаманд харъяалуулахаар тогтоожээ.1921 оны 10-р сарын 9. Монгол Ардын Засгийн газрын хуралдаанаас тогтоосон 22-р тогтоолын 1-р зүйлд 11-р сарын 14-нөөс эхлэн Нийслэл Хүрээ ба Алтанбулаг хотын хооронд шуудан нэвтрүүлэх замыг нээв.1921 оны 10-р сарын 9. Нийслэл Хүрээний газрын төмөр утасны хороог “Шуудан бичиг ба төмөр утасны хороо” гэж нэрлэжээ.1921 оны 11-р сарын 09-нөөс Алтанбулаг Нийслэл Хүрээний хооронд 360 км газар долоо хоногт хоёр удаа шуудан тогтмол явуулж эхэлсэн бөгөөд Хүрээний шуудангийн байгууллага нь хотын доторх бичиг захидлыг ялган хүргэх, орон нутгийн шууданг бэлтгэх ажлыг хийдэг байв.1921 оны 11-р сарын 30. Засгийн газраас Шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний хороонд Сэтгүүл бичгийн хороог байгуулахаар тогтож, дүрмийг нь баталжээ. 1922 оны 3-р сарын 15. Холбооны сургууль байгуулагдсан.“Өртөө, улааны дүрэм”-ийг баталжээ. 1923 оны үеэс Хүрээнээс хойш, баруун, зүүн, өмнө зүгийн гол дөрвөн чиглэлд 140 гаруй өртөө, гол замуудаар дамжин нэвтрүүлэх дамжлага замууд оролцоод Хүрээнээс Алтанбулаг хүртэл 10 суурь өртөө, Хүрээнээс Улиастай хүртэл 30 суурь өртөө, Улиастайгаас Ховдын хооронд 14 суурь өртөө Улиастайгаас Тагна Урианхай зүгт 10 суурь өртөө, Нийслэл Хүрээнээс зүүн зүгт 27 суурь өртөө мөн Замын-үүд хүртэл 20 суурь өртөө тус, тус шуудан харилцаанд ашиглагдаж байв.1923 оны 7-р сар МАХН-ын 2-р их хурлаас “..Төмөр утас, телефон тавьж шуудангийн өртөөг хэдэн замд тогтоох мэтээр арвилах, хурдлах явдлыг хичээвэл зохино“ гэжээ.1923 оны 11-р сарын 15-нд хуралдсан Ардын засгийн гишүүдийн хурлаар Анхны шуудангийн марк гаргах тухай хэлэлцэж н.Нацагдорж, н.Мөнхбат нар анхны угалзтай монгол маркийг хэвлүүлэхээр болж, 1924 оноос уг маркийг худалдаанд гаргажээ. 1924 онд БНМАУ, ЗХУ-ын хооронд шуудан холбооны Харилцаа тогтоох тухай гэрээ байгуулан Зөвлөлтийн талаас Троицковскийн Шуудан Цахилгаан холбооны контор, Монголын талаас Алтанбулаг дахь Шуудан Цахилгаан холбооны салбарыг шуудан солилцох буудал болгон ажиллуулах, товлосон өдрүүдэд Дээд Шивээнд морин тэргээр очиж, шууданг солилцдог байлаа.         1924 оны 9-р сарын 2. Монголын шуудангийн марк гаргах тухай Ардын Засгийн газрын гишүүдийн 44-р хурлаас өгсөн удирдамжийг үндэслэн н.Элдэв-Очирын зураг бүхий долоон төрлийн нэг цуврал маркийг ЗХУ-д захиалан хэвлүүлж гүйлгээнд гаргажээ.1924 оны 11-р сарын 6. Улсын анхдугаар Их хурал нээгдсэн, их хурал БНМАУ-ыг тунхаглах анхдугаар үндсэн хуулийг баталжээ. Үндсэн хуулийн 6-р зүйлд “Тус Улсын өргөн уудам нутаг дэвсгэрийн дотор Улс орны ашиг тусад нийлүүлэн өртөө шуудан, цахилгаан мэдээ, телефон холбоог өргөтгөх, шинээр байгуулах” онц эрхийг тунхаглажээ.1924 оны 12-р сарын 27. Засгийн газрын гишүүдийн 44-р тогтоолын 4-р зүйлд тусган “БНМАУ- ын шуудан бичгийн дүрэм”-ийг баталж, 1925 оноос мөрдөхөөр тогтов. 1925 онд БНМАУ-ын шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний хорооноос тус Улсад шуудан байгуулах тухай тунхаг бичиг гарган Улаанбаатар хот Тариатын Хүрээ хооронд шуудан хороог нээн ажиллуулж байв. Харилцаа холбооны үйлчилгээг өргөтгөж шуурхай болгохын тулд нийслэл Улаанбаатар хотоос томоохон суурин газар, аймгийн хооронд шуудан тээврийн үйлчилгээнд авто тээврийг хэрэглэх болж гол замын морин өртөөдийг татан буулгажээ.1925 оны 3-р сарын 5. Улсын 2-р бага хурлаас шуудан бичиг цахилгаан мэдээний ерөнхий хороог Ардын аж ахуйн яамны харъяанд шилжүүлэхээр тогтоосон.1925 оны 5-р сарын 14. БНМАУ-ын шуудан бичиг, цахилгаан мэдээний ерөнхий хорооноос тус Улсад шуудан байгуулах тухай тунхаг бичгийг зарлажээ.1925 оны 7-р сарын 4. ЗХУ-ын “Ю-13” хэмээх шуудангийн нисэх онгоц Улаанбаатар хотноо анх удаа хүрэлцэн ирэв.Монгол тээх нэвтрүүлэх газар байгуулагдсан нь Шуудангийн солилцооны эргэлтийг нэмэгдүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн билээ.              1926 оны 10 сар. Улсын 3-р их хурлаас: Өртөөний байдлыг өөрчлөх уурын тэргээр залгуулах ажлыг эхлэн явуулж Улаанбаатарын Түмт өртөө болон гол замын өртөөдийн гүйцэтгэж байгаа шууданг цаашид автомашинаар тээвэрлэн солилцох бодлого тавив.Ил захидлын хуудас анх худалдаанд гарчээ. 1928 оноос Улаанбаатар-Улаан-Үд /ЗХУ-ын/ хотын хооронд агаарын шуудан тээврээр үйлчлэх болсноор агаарын шуудан харилцааны эх суурь тавигджээ.1930-1931 онуудад Монголтрансаас ихэнх чиглэлд шуудан зорчигч тээвэрлэх ажлыг долоо хоногт хоёр удаа автомашинаар тогтмол гүйцэтгэдэг болов.1931 оны 7-р сарын 30. Харилцан нэвтрэлцэх холбооны ерөнхий хорооны дарга Н.Цэндсүрэнгээс шууданг орон нутагт хүргэж тараах, ард олноос явуулах захидал бичгийг хүлээн авах, захидлын марк, дугтуй худалдаж үйлчлэх ажлыг зохион байгуулж ажиллуулах тухай саналыг эдийн засгийн товчооны 14-р хурлаар авч хэлэлцээд орон нутагт нүүдлийн шуудан байгуулах төлөвлөгөө, төсөвлөсөн зардлыг зөвшөөрч баталжээ.1933-1934 он Орон нутагт нүүдлийн шуудангийн 350 гаруй цэг байгуулагдаж, Улаанбаатар хотын төв шуудан тасгийг 1-р контор гэж нэрлэв.1935 оны 6-р сарын 10-нд Цахилгаан шуудангийн ерөнхий хорооноос хот хөдөөгийн холбооны хороодод, тамга, албан бичгийн нүүр, лацны болд тэмдгийг  үйлдүүлж олгов.1935 оны 10-р сарын 28. Тамсаг булагт цахилгаан мэдээний Шуудангийн салбар байгуулагджээ. 1938 он 7-р сар. Улаанбаатар-Налайхын төмөр зам ашиглалтад орж, Улаанбаатарт галт тэргээр шуудан хэвлэл солилцож эхлэв.1939 он Улаанбаатар хотын ХЗЭ-ийн хорооны архив №-гүй нэг бүртгэлд холбооны сургуулийг “Цахилгаан шуудангийн сургууль” , ХЗЭ-ийн гишүүн 8, ард 8, эрэгтэй 8 гэжээ.Монголтрансын харьяанд Өртөө Шуудангийн хороог байгуулсан. 1940 он: 12 аймагт 36 тооны /Зис-5/ машинаар сар бүрд нийтдээ 72 удаа шуудан явдаг болжээ.Шууданг Улаанбаатараас бүх аймгийн төвүүдэд  автомашинаар долоо хоног тутам, аймгийн төвөөс сумдад морин өртөөгөөр хүргэдэг болсон.Улаанбаатар хотын Сонгинод шуудангийн 31-р салбар нээгдсэн.Улаанбаатарт Консулын дэнж дэх 32-р салбар нээгдэж, 1969 оноос Амгаланбаатар хороололд шилжүүлэн байгуулав. 1944-1948 онд Холбооны яамнаас аймгуудын шууданг өөрийн орон тооны хүргэгч /30-аад/-тэйгээр явуулж байв.1947 онд Наушка-Улаанбаатар-Замын-Үүд хооронд төмөр зам ашиглан Орос, Хятад улстай шуудан солилцох боломж бүрдсэн байна.1949 оны 7-р сарын 26-ны өдрийн БНМАУ-ын Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн зарлигаар ардын аж ахуйтныг морин өртөөний албанаас чөлөөлж, улсын авто болон морин өртөө байгуулсан байна.1949 онд Улсын авто өртөөг байгуулж, аймгийн төвөөс сумдын төв хүртэл хэвлэл шууданг автомашинаар хүргэх болсон. 1953 оны 1-р сарын 16. БНМАУ-БНХАУ-ын хооронд шуудан цахилгаан холбоог бэхжүүлэх тухай гэрээ байгуулагдсан.1955 онд Улаанбаатар-Замын-Үүдийн хооронд ашиглалтад орсон төмөр замаар шууданг тээвэрлэж, замын дагуух аймаг, сум суурин газруудад шууданг хүргэх болсон.1956 он Улаанбаатараас аймгийн төвүүдэд, 1961 оноос зарим аймгийн алслагдсан сумдад хэвлэл шууданг агаарын тээврээр хүргэх болсны дүнд 1965 оны байдлаар шуудан хүргэлт долоо хоногт нисэх онгоц, төмөр замаар гурван удаа, аймаг сумдын хооронд автомашинаар гурван удаа, сумдын бригад, тасаг фермүүдэд ердийн хөсгөөр хоёр удаа шуудан, хэвлэл хүргэгдэх болсон.1957 оны 4-р сарын 22. Иргэний агаарын харилцааны газар ЗХУ-ын сайд нарын зөвлөлийн дэргэдэх Иргэний агаарын флотын ерөнхий газрын хооронд иргэний агаарын харилцаа, шуудан тээврийн талаар хамтран ажиллах тухай гэрээнд гарын үсэг зуржээ.1960 оны 6-р сарын 30-ны өдрийн БНМАУ-ын Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 141-р зарлигаар морин өртөөг татан буулгажээ.1961 онд Төв шуудангийн барилга ашиглалтанд орсон.      1961 оны 6-р сард Улаанбаатар-Москвагийн хооронд тийрэлтэт хөлөг Ил-18 онгоцоор агаарын тээврийн нислэг үйлчилгээг эхэлсэн. Энэ нь хоёр орны олон улсын хооронд харилцах шуудангийн эргэлтийг түргэтгэх  ач холбогдолтой болсон юм. 1963 он 2 сар Тээвэр холбооны сайдын 26 тоот тушаалаар холбооны удирдах газрын харьяанд шуудангийн Улс хоорондын шуудан солилцох тасаг байгуулагджээ.1964 он Манай улс Дэлхийн Шуудан Холбоо \ДШХ\ -ны гишүүнээр албан ёсоор элссэн ба Монгол Улс тус байгууллагад “Гишүүн” / member/ статустай болсон.1966-1970 онд холбооны техникийн баазыг бэхжүүлэх, үйлчилгээний хүрээг өргөтгөх талаар авсан арга хэмжээний дүнд 2500 хүнд шуудангийн нэг салбар үйлчилж, жилд нэг хүнд таван захиа ноогдож, өрх бүр хоёроос гурван төрлийн хэвлэл захиалан уншиж байв.1975 оны байдлаар холбооны салбарын тоо жилээс жилд нэмэгдэн, айл өрхөөр хэвлэл шуудан хүргэх, төв суурин газрын холбооны үйлчилгээг өргөтгөх ажлын дүнд 15 аймаг, 163 сум, ХАА-н нэгдэл, САА-н 13 бригад, тасагт нисэх онгоцоор, САА-д галт тэргээр Сэлэнгэ аймаг, Дархан, Эрдэнэт хот, Багануур, Дорноговь аймаг болон төмөр зам дагуух 14 сум нэгдэл, Төв аймаг, Налайх хот болон 145 сум нэгдэл, САА тэдгээрийн 1042 бригадад автомашинаар шуудан хүргэж байв.1981 он Сансрын “Салют-6”, “Союз-Т4” ба “Союз-39” цогцолборын бүхээгт БНМАУ-ын сансрын шуудан салбарыг нээн ажиллуулж, энэхүү түүхэн явдлыг илэрхийлсэн долоон номиналь, нэг блок бүхий марк, хоёр төрлийн дугтуйг хэвлүүлжээ.БНМАУ-ын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчдийн зарлигаар Улс ардын аж ахуй, соёлын байгууллага, хүн амыг холбоогоор үйлчлэхэд оруулсан 60 жилийн ойг тохиолдуулан холбооны яамны Цахилгаан-Шуудан холбооны газрыг “Алтан гадас“ одонгоор шагнажээ. Шуудан Цахилгааны салбар тэр үед 400 гаруй шуудангийн хайрцаг 700 хүн ажиллаж, Улсын хэмжээний холбооны нэг салбарт 1980-аад оны үед 2500-гаад үйлчлүүлэгчид ноогдож байсан буюу 1000 хүн ам тутам жилдээ 12 мянган захидал бичих, 980-аад ширхэг тогтмол хэвлэл захиалж уншиж байв. Мөн үед 70 гаруй төрлийн сонин сэтгүүл нэг удаа нэгээс хоёр хувь хэвлэгдэн гарч, нэг өрх айлд дунджаар 4-5 нэр төрлийн хэвлэл захиалан уншдаг байлаа.Маркийн товчоог байгуулсан. 1993 он Электрон шуудангийн үйлчилгээг нэвтрүүлэв.1994 он Монгол Улсын Дэд бүтцийн хөгжлийн сайдын 10 дугаар сарын 2-ны өдрийн 274 тоот тушаалаар Шуудан Холбоог Цахилгаан холбооноос тусгаарлан аж ахуй үйл ажилгаагаа эхлэх үндсэн байгууллагын “Монгол шуудан компани”  Улсын Үйлдвэрийн газрыг Дэд бүтцийн хөгжлийн сайдын эрхлэх ажлын хүрээнд хамруулан, яамны шууд удирдлаганд байгуулан ажиллуулав. Тус компани нь 23 аймаг дүүргийн төвд өөрийн салбар албадтай, 440 ажиллагчидтай, 110 сая төгрөгийн үндсэн хөрөнгө, 50 сая төгрөгийн эргэлтийн хөрөнгөтэйгөөр үйл ажиллагаагаа эхэлж байв.1994 оны 10-р сарын 24 “Монгол шуудан” компани ТӨҮГ-ийг Монголын Цахилгаан Холбоо компаниас тусгаарлан байгуулав.1994 оны 11-сарын 1-нээс ашиглалт, үйлчилгээний түвшинд шууданг цахилгаан холбооноос тусгаарлан Улсын хэмжээнд ашиглалт үйлчилгээ эрхлэх үндсэн байгууллага болох 100 хувь төрийн өмч бүхий “Монгол шуудан” компани УҮГ-ыг бие даалган, байгуулж, ажиллуулсан.Монголд анх интернетийн Э-шуудангийн үйлчилгээ бий боллоо. 1995 он Хувийн хэвшлийн байгууллагууд /DHL Mongolia/ шуудангийн үйлчилгээ үзүүлж эхэлсэн.1996 оны 12-р сарын 31 Шуудан Цахилгаан холбооны газар байгуулагдав.1997 оны 2 дугаар сарын 15-наас Монгол марк компанийг “Монгол шуудан” компанид нэгтгэн зохион байгуулснаар шуудангийн үндсэн байгууллага ашиглалт, үйлчилгээнийхээ алдагдлаас гарч, санхүүгийн хувьд бие даах нөхцөл бүрдсэн.1999 он Монгол шуудан компани нь Монгол шуудан банктай хамтран банк, санхүүгийн үйлчилгээг Ховд аймагт туршилтын журмаар эрхлэн улмаар бүх аймагт уг үйлчилгээг амжилттай нэвтрүүлэв.1998-1999 онуудад бүх аймгийн шуудангийн албадад компьютер нэвтрүүлэн, дотоод мэдээллийг сүлжээгээр солилцох боломжийг бүрдүүлж, шуудангийн маркийн эх зураг, загвар зохиоход компьютер графикийн арга, тэдгээрийг гадаад зах зээлд борлуулах ON-LINE систем тус, тус нэвтрүүлэн ашиглах болсон.Буухиа шуудангийн үйлчилгээг нээн ажиллуулав. 2000 онд Монгол Улсын шуудан холбоог хөгжүүлэх судалгааг Японы гадаад хамтын ажиллагааны агентлагтай хамтран гүйцэтгэсэн.2002 онд Монгол Улсын шуудангийн үйлчилгээг хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөө Дэд бүтцийн сайдын тушаалаар баталсан.Дэлхийн шуудан холбооны хоёр, гурав, дөрөв, тав, зургаа дугаар нэмэлт протоколыг Улсын хурлаар батлуулсан. Ази, Номхон далайн шуудан холбооны байгууллагад гишүүнээр элсэн орж, тус байгууллагын дүрмийг Улсын их хурлаар соёрхон батлуулсан 2003 он Дэлхийн шуудан холбоо /ДШХ/-ны ерөнхий захирал Томас а Ливи Дэд бүтцийн сайд Б.Жигжидийн урилгаар манай оронд айлчлан “Хамтран ажиллах санамж бичиг”-т гарын үсэг зурав.2003 оны 4-р сарын 5. “Монгол шуудан” ТӨҮГ-ийг Монгол шуудан ХХК болгон өөрчлөн зохион байгуулав.2003 оны 5-р сарын 15.  “Шуудангийн тухай” Монгол Улсын хуулийг батлуулсан.  2003 оны 12-р сарын 10. Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны бүтцэд шуудангийн зохицуулалтын асуудал эрхэлсэн орон тоо шинээр бий болгон ажиллуулав. 2004 он Маркийн музейг Дэд бүтцийн сайдын тушаалаар байгуулсан. 2004 оны 9 дүгээр сарын 22-нд батлагдсан “Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хууль”-аар “Шуудангийн үйлчилгээ”-г Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын сайдын эрхлэх ажлын үндсэн хүрээнд хамааруулсан. Засгийн газрын 202 дугаар тогтоолоор батлагдсан Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын яамны зохион байгуулалтын бүтцэд Шуудангийн үйлчилгээний бодлого, зохицуулалтын газар байгуулагдлаа. 2005 он “Шуудангийн тэргүүний ажилтан” цол, тэмдэгтэй болов.Дэлхийн шуудан холбооны долдугаар нэмэлт протоколыг Улсын их хурлаар батлуулсан.“Шуудангийн үйлчилгээ үзүүлэхэд мөрдөх дүрэм”, “Шуудангийн илгээмжийг түр хадгалах, задлах, хураах болон устгах журам”-ыг Засгийн газрын 34 тоот тогтоолоор батлав.“Шуудангийн салбарын үзэл баримтлал“ ЗТАЖ-ын сайдын 121 дүээр тушаалаар батлуулав. 2006 он “Биоаюултай илгээмж, биобэлдмэлийг тээвэрлэх журам“ ЗТАЖ-ын сайдын 70 дүгээр тушаалаар батлуулав.Дэлхийн шуудан холбооноос хэрэгжүүлдэг Шуудангийн шинэчлэл, хөгжлийн төлөвлөгөөний төсөлд хамрагдав. “Шуудангийн салбарын дунд хугацааны бодлогын баримт бичиг“  ЗТАЖ-ын сайдын 199 дүгээр тушаалаар батлуулав. 2007 он Шуудангийн зип кодыг Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын сайдын 101 дүгээр тушаалаар батлуулсан.2008 он Засгийн газрын бүтэц өөрчлөгдөж, Засгийн газрын 2008 оны 12 дугаар сарын 24-ний өдрийн 64 дүгээр тогтоолоор тус газрын нэр, бүтэц, орон тооны дээд хязгаарыг шинээр баталж, Шуудангийн салбарын бодлогын асуудал Зам, тээвэр, аялал жуулчлалын яамнаас шилжин ирж, Мэдээлэл, шуудан харилцаа холбоо, технологийн газар болов.2009 он  Шуудангийн цахим систем нэвтрүүлсэн. / Postnet /2010 он Дэлхийн шуудан холбооны наймдугаар нэмэлт протокол, Шуудангийн санхүүгийн хэлэлцээрийг Монгол Улсын хуулиар батлуулав.2011 он  Өрх бүрт шуудан хөтөлбөрийг Засгийн газрын 126 тоот тогтоолоор батлуулав.Шуудангийн олон улсын сүлжээний цахим систем / ITPS /-ийг нэвтрүүлэв.Дотоод шуудангийн логистик системийг нэвтрүүлсэн. 2012 он Засгийн газрын бүтэц өөрчлөгдөж, Засгийн газрын 2012 оны 6 дугаар тогтоолоор тус газрын нэр Мэдээллийн технологи, шуудан, харилцаа холбооны газар болов.2013 он  Ухаалаг шуудангийн хайрцаг нэвтрүүлэв.“Шуудангаар үйлчлэгч болон шуудан тээвэрлэгч байгууллагуудын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах журам”ын төслийг шинэчлэн Ерөнхий сайдын захирамжаар батлуулав. 2014 он. “Шуудангийн үндсэн сүлжээ эзэмшигчийн давуу эрхийн бүс тогтоох тухай захирамжийг Ерөнхий сайдаар батлуулав. 2015 он Гибрид шуудангийн үйлчилгээг нэвтрүүлэв.Зар сурталчилгааны материалыг хэвлэл захиалагчид болон шуудангийн хайрцаг эзэмшигчдэд, зорилтот хэрэглэгчдэд хямд зардлаар гарт нь хүргэх Директ үйлчилгээг эхлэв.www.mongolstamps.mn, www.postnews.mn цахим хуудсаар дамжуулан дэлхийн хаанаас ч монгол маркийг худалдан авах, хэвлэл сэтгүүлээ захиалан хүргүүлэх үйлчилгээг нэвтрүүлжээ. 2016 он Монгол шуудан ТӨХК хувьцаат компани болов.2017 он Буухиа шууданг 116 улстай солилцож эхлэв.Санхүүгийн посын систем нэвтрүүлж, зураасан код ашиглаж эхлэв.Банкны харилцагчдын картыг хүргэлтээр хүргэх ажлыг зохион байгуулав.Postshop төслийг хэрэгжүүлэх ажлыг эхлүүлэв.Улс хоорондын шуудангийн илгээмжийн бүртгэл хяналтын IPS2014 системийг шинэчлэн өргөтгөв.Төрийн байгууллагуудын хооронд дамжиж буй албан бичгүүдийг өдөрт нь хүргэхээр А бүсийн хүргэлтийг нэвтрүүлсэн. 2018 он Аймгийн шуудан үйлчилгээний газруудад кассын ПОС-ын системийг амжилттай нэвтрүүллээ.БНХАУ-ын Эрээн хот- Улаанбаатар чиглэлд гүний гаалийн итгэмжлэгдсэн тээврийн үйлчилгээг захиалгын дагуу үзүүлж эхлэв.ХУР цахим системд  холбогдож, “Цахим үйлчилгээний нэгдсэн төв”-үүдийг байгуулж, орон нутгийн иргэдэд цахим үйлчилгээг үзүүлж эхэлсэн.Логистикийн бүртгэл хяналтын “My delivery” цогц системийг нэвтрүүлж, онлайн худалдааны хүргэлтийн үйлчилгээг эхлүүлэв.Засаг, захиргааны нэгжийн өөрчлөлттэй уялдуулан Бүсчлэлийн кодыг шинэчлэн боловсруулж, Ерөнхий сайдын 2018 оны 4 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 69 дугаар захирамжаар шинэчлэн батлуулав.“Шуудангийн илгээмжийг хаяглах гарын авлага”-ыг Дэлхийн шуудан холбооны S42 стандартад тулгуурлан боловсруулав. 2019 он “Эрдэс баялагийн бус экспорт, импортыг дэмжих, шуудангийн логистикийг хөгжүүлэх Стратегийн хамтын ажиллагааны гэрээ”-г Оросын шуудангийн байгууллагатай байгуулав.БНХАУ-аас ОХУ руу чиглэсэн шуудан илгээмжийг Монгол Улсаар дамжуулан өнгөрүүлэх хамтын ажиллагааг дахин эхлүүлэв.Дотоод шуудангийн ялган боловсруулах төвийг шинээр нээлээ.Үндэсний дата төвтэй хамтран төрийн цахим үйлчилгээний нэгдсэн төвийг Монгол Улсын бүх суманд байгуулав.Дэлхийн шуудан холбооны есдүгээр нэмэлт протоколыг Монгол Улсын хуулиар батлуулав.Транзит үйлчилгээний мэдээлэл солилцоо, бүртгэл хяналтыг сайжруулах зорилгоор улс хоорондын шуудангийн мэдээлэл солилцох ITMATT системийг хэрэгжүүлж эхлэв.Гараас гарт хүргэлт үйлчилгээний систем, хүргэгчийн аппликейшн хэвтрүүлэв. 2020 он Олон улсын мөнгөн гуйвуулгын үйлчилгээг нэвтрүүлэв.Дэлхийн шуудан холбооны аравдугаар нэмэлт протоколыг Монгол Улсын хуулиар батлуулав. Бэлтгэсэн: Харилцаа холбоо, мэдээллийн технологийн газрын ахлах мэргэжилтэн Н.Цэвээндарь

Дэлгэрэнгүй

Showing 3 of 3 results